I SA/Op 169/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik po rozpoznaniu w dniu 17 kwietnia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. J. na działania Prezesa Sądu Rejonowego w Kędzierzynie-Koźlu w przedmiocie nieprawidłowości w dostępie do księgi wieczystej postanawia odrzucić skargę. M. J. (zwany dalej także skarżącym) wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu w przedmiocie nieprawidłowości w dostępie do księgi wieczystej (wpływ skargi do tut. Sądu - 9 lutego 2026 r. przez platformę e-PUAP). W skardze, zażądał podjęcia przez tut. Sąd działań z urzędu na podstawie art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., zbadania legalności odmowy wglądu do księgi wieczystej nr [...] dokonanej przez Prezesa Sądu Rejonowego w Kędzierzynie-Koźlu. Zażądał także stwierdzenia, że odmowa ta narusza prawo materialne oraz konstytucyjne gwarancje ochrony praw majątkowych; zobowiązania organu do podjęcia czynności, w tym umożliwienia wglądu do księgi wieczystej; przeprowadzenia kontroli sądowej z urzędu w zakresie wpisów dokonanych w księdze wieczystej w latach 2016 oraz 2021; przekazania sprawy do ponownego merytorycznego rozpoznania z uwzględnieniem interesu prawnego skarżącego, ewentualnie - zasygnalizowania właściwym organom potrzeby podjęcia działań nadzorczych lub wyjaśniających (art. 155 § 1 p.p.s.a.). W odpowiedzi na skargę, działający w imieniu Prezesa Sądu Rejonowego w Kędzierzynie-Koźlu - radca prawny A. W. (zwany dalej organem), wniósł o odrzucenie skargi jako przedwczesnej, ponieważ skarżący nie wyczerpał procedury odwoławczej określonej w Regulaminie Urzędowania Sądów Powszechnych. Podniósł także, że orzekanie w przedmiotowej materii należy do właściwości sądów powszechnych, a nie sądów administracyjnych. Uzasadniając wniosek pełnomocnik podniósł, że skarżący wielokrotnie składał już wnioski o dostęp do księgi wieczystej, począwszy od 2023 r. Wskazał, że organ nie jest kompetentny do zmiany bądź podważenia orzeczenia w zakresie odmowy dostępu do akt księgi wieczystej. Zaznaczył, że wniosek o wgląd do akt księgi wieczystej podlega rozpoznaniu przez referendarza sądowego, a przesłanki uwzględnienia wniosku określa art. 36¹ ust. 2 ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Pełnomocnik organu podkreślił, że Regulamin Urzędowania Sądów Powszechnych określa tryb odwoławczy od orzeczenie referendarza, z którego - w ocenie pełnomocnika - skarżący nie skorzystał. Pełnomocnik organu podniósł także, że skarga złożona w niniejszej sprawie nie podlega kognicji sądów administracyjnych, albowiem nie została wniesiona na akt, czynność, bezczynność, określoną w katalogu spraw podlegających właściwości sądów administracyjnych, zawartych w art. 3 § 2 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje: Skargę należało odrzucić. Przed przystąpieniem do merytorycznego rozpoznania skargi sąd administracyjny w pierwszej kolejności bada jej dopuszczalność ustalając, czy nie zachodzi jedna z przesłanek do jej odrzucenia, wymienionych enumeratywnie w art. 58 § 1 p.p.s.a. Przesłankami tymi są: niewłaściwość sądu (pkt 1), niezachowanie terminu (pkt 2), nieuzupełnienie braków formalnych (pkt 3), zawisłość sprawy (pkt 4), brak zdolności sądowej lub procesowej (pkt 5), brak interesu prawnego wnoszącego skargę na uchwałę lub akt, o którym mowa art. 3 § 2 pkt 5 i 6 p.p.s.a. (pkt 5a) oraz niedopuszczalność skargi z innych przyczyn (pkt 6). Wyjaśnić należy, że postępowanie dotyczące wglądu do ksiąg wieczystych, odbywa się na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2025 r., poz. 341) Zgodnie z art. 361 ww. ustawy w o księgach wieczystych i hipotece, akta ksiąg wieczystych przechowuje się w sądzie powszechnym (ust. 1) i może je przeglądać, w obecności pracownika sądu, osoba mająca interes prawny oraz notariusz (ust. 2). Odpisy dokumentów znajdujących się w aktach ksiąg wieczystych wydaje się na żądanie osób mających interes prawny lub na żądanie sądu, prokuratora, notariusza, organu administracji rządowej albo jednostki samorządu terytorialnego (ust. 4). Dodatkowo, przepisy szczególne w sprawach wieczystoksięgowych zostały określone w § 230 do § 242 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 18 czerwca 2019 r. Regulamin urzędowania sądów powszechnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 867), wydanego na podstawie art. 41 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 334, z późn. zm.). Z powyższych regulacji wynika zatem, że objęte nimi kwestie nie dotyczą władczych form działania administracji lecz funkcjonowania sądów powszechnych. Z kolei właściwość sądów administracyjnych określona została w art. 3 § 2 p.p.s.a., zgodnie z którym kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w K.p.a., postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy Ordynacja podatkowa, postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej, oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a; 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w k.p.a. oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę i wówczas stosują środki określone w tych przepisach (art. 3 § 3 p.p.s.a.). W pojęciu sprawy sądowoadministracyjnej mieści się zatem kontrola działalności administracji publicznej w zakresie wyznaczonym enumeracjami z art. 3 p.p.s.a., a także kontrola innych kwestii rozpoznawanych w postępowaniu prowadzonym na podstawie przepisów p.p.s.a., jak wymienione w art. 4 p.p.s.a. spory o właściwość lub kompetencję, a także przekazanych z mocy ustaw odrębnych. Oznacza to, że sąd administracyjny nie jest właściwy do rozpoznawania spraw, które nie zostały wymienione w cytowanych przepisach. W świetle powyższego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu nie jest właściwy do rozpoznania skargi, która należy do właściwości rzeczowej innego sądu – w niniejszej sprawie Sądu Rejonowego w Kędzierzynie-Koźlu, Wydział Ksiąg Wieczystych. Stosownie bowiem do art. 23 wyżej przywołanej ustawy w o księgach wieczystych i hipotece, prowadzenie ksiąg wieczystych należy do właściwości sądów rejonowych (czyli powszechnych), a czynności sądu w zakresie prowadzenia ksiąg wieczystych mogą wykonywać także referendarze sądowi tych sądów. Zatem przedmiot skargi odnoszący się do kwestionowania nieprawidłowości w dostępie do księgi wieczystej, nie może podlegać ocenie sądu administracyjnego. Z treści skargi wynika bowiem, że skarżący nie podnosi zarzutów względem aktów czy czynności określonych w art. 3 p.p.s.a., lecz kwestionuje nieprawidłowości w dostępie do księgi wieczystej. Reasumując, wobec określenia zakresu kognicji sądów administracyjnych i tym samym wskazania spraw podlegających właściwości wojewódzkiego sądu administracyjnego, a przy także uwzględnieniu istoty sprawy sądowoadministracyjnej określonej w art. 1 p.p.s.a., należało stwierdzić, że kwestie podnoszone w rozpoznawanej skardze związane są z zagadnieniem podlegającym sądom powszechnym. Sąd administracyjny nie jest właściwy (upoważniony przez ustawodawcę) do oceny legalności działań i czynności podejmowanych przez sądy powszechne w zakresie funkcjonowania i prawidłowości orzekania, w tym i udostępniania ksiąg wieczystych. Sąd administracyjny kontroluje wyłącznie działalność organów administracji publicznej. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Powyższe oznacza, że w postępowaniu sądowoadministrcayjnym badana jest wyłącznie legalność działania organu administracji publicznej, w odniesieniu do przedmiotu (zakresu) określonego w art. 3 § 2 p.p.s.a., czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, jak również trafność wykładni tych przepisów oraz prawidłowość zastosowania przyjętej procedury zwartej w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego czy Ordynacji podatkowej. Skarżący w wniesionej skardze nie wskazał zaś na żaden ww. akt, czynność, postanowienie lub bezczynności. Przedmiotem oceny dokonywanej przez sądu administracyjnego może być zatem konkretny akt, decyzja, czynność lub bezczynność organu administracji publicznej., a nie działalność orzecznicza (merytoryczna) sądu powszechnego w sprawie przynależnej kompetencyjnie temu sądowi.. Mając na uwadze powyższe, Sąd orzekł, działając na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a., jak w sentencji postanowienia.