I SA/Op 176/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Gerard Czech Sędziowie Sędzia WSA Marzena Łozowska Asesor sądowy Anna Komorowska-Kaczkowska (spr) Protokolant Referent stażysta Grażyna Sułkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 września 2021 r. sprawy ze skargi K. B. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 12 lutego 2021 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania oraz odmowy umorzenia należności z tytułu grzywny nałożonej w drodze mandatów karnych oddala skargę. Przedmiotem skargi K. B. (dalej: Strona, Skarżący, Zobowiązany) jest decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 12 lutego 2021 r., nr [...], wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256, dalej zwana: "k.p.a.") utrzymująca w mocy decyzję Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu z dnia 23 listopada 2020 r. nr [...] umarzającej postępowanie w sprawie umorzenia w całości należności wynikających z grzywien nałożonych w drodze mandatów karnych kredytowanych: seria [...] nr [...] z dnia 4 września 2017 r. w wysokości 1.200 zł oraz seria [...] nr [...] z dnia 11 maja 2017 r. w wysokości 1.700 zł ze względu na brak przedmiotu sprawy oraz odmawiającej umorzenia w całości należności wynikających z grzywien nałożonych w drodze mandatów karnych kredytowanych: seria [...] nr [...] z dnia 19 grudnia 2018 r. w wysokości 100 zł, seria [...] nr [...] z dnia 12 kwietnia 2019 r. w wysokości 1.200 zł wraz z kosztami upomnienia w wysokości 11,60 zł oraz kosztów upomnienia w wysokości 11,60 zł doliczonych do mandatu karnego seria [...] nr [...] z dnia 11 maja 2017 r. Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym: Wnioskiem z dnia 8 czerwca 2020 r. oraz z dnia 22 czerwca 2020 r., uzupełnionym i rozszerzonym w zakresie żądania pismami z dnia 4 sierpnia 2020 r., 10 września 2020 r. i 22 października 2020 r., Skarżący zwrócił się o umorzenie należności z tytułu grzywien nałożonych w drodze mandatów karnych kredytowanych: seria [...] nr [...] z dnia 4 września 2017 r. w wysokości 1.200 zł, seria [...] nr [...] z dnia 11 maja 2017 r. w wysokości 1.700 zł wraz z kosztami upomnienia w wysokości 11,60 zł, seria [...] nr [...] z dnia 19 grudnia 2018 r. w wysokości 100 zł, seria [...] nr [...] z dnia 12 kwietnia 2019 r. w wysokości 1.200 zł wraz z kosztami upomnienia w wysokości 11,60 zł. Poinformował, że posiada duże problemy zdrowotne. Od 2018 roku pozostaje w ciągłym leczeniu. Był kilkukrotnie hospitalizowany. Wskazał, że występują u niego [...]. Ponadto podejrzewa się u niego [...]. Nadmienił, że w ostatnim czasie stan jego zdrowia uległ pogorszeniu. Obecnie jest diagnozowany i przebywa pod stałą opieką lekarską. Zaznaczył, że z powodu panującej pandemii koronawirusa na chwilę obecną nie posiada zaświadczeń lekarskich, ponieważ diagnostyka odbywa się głównie telefonicznie. Poinformował, że nie jest w stanie przypomnieć sobie z czego wynikają przedmiotowe należności. W dniu 10 sierpnia 2020 r. do organu I instancji wpłynęło pismo Skarżącego z dnia 4 sierpnia 2020 r. wraz z dołączonym oświadczeniem o stanie majątkowym osoby ubiegającej się o ulgę w spłacie należności z tytułu grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego z dnia 4 sierpnia 2020 r. oraz kserokopiami: zaświadczenia lekarskiego z dnia 22 lipca 2020 r. oraz 26 lutego 2020 r., karty informacyjnej leczenia szpitalnego [...] z dnia 5 grudnia 2019 r., karty informacyjnej leczenia szpitalnego z dnia 5 listopada 2019 r. , skierowania do poradni specjalistycznej z dnia 4 listopada 2019 r., potwierdzenia dokonania opłaty skarbowej z dnia 4 sierpnia 2020 r. W ww. oświadczeniu o stanie majątkowym Skarżący wykazał dochód z tytułu emerytury w kwocie 2.598 zł netto miesięcznie. Podał, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z Panią J. B., osiągającą dochód z tytułu emerytury w kwocie 595,87 zł netto miesięcznie. Wydatki ponoszone na bieżące utrzymanie wyszczególnił następujące: energia elektryczna (ok. 900 zł), ogrzewanie (ok. 1.200 zł), dojazd do miejsca leczenia (100 zł), wydatki na lekarstwa i leczenie (200 zł), wydatki na wyżywienie (500 zł), co przekłada się na miesięczny wydatek wynoszący łącznie ok. 2.900 zł. W rubryce "Inne informacje o sytuacji wnioskodawcy" Skarżący poinformował, że od kilku lat jest przewlekle chory. Cierpi na [...] i z tego powodu był hospitalizowany. Ponadto w wyniku przeprowadzonej diagnostyki stwierdzono u niego zespół [...] i [...]. Zaznaczył, że nie jest w stanie pracować. Wskazał, że nie panuje nad swoim życiem i potrzebuje całodobowej opieki. W piśmie z dnia 5 października 2020 r., Skarżący nadmienił, że o istnieniu mandatów dowiedział się po zapoznaniu z pismem Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu. Do ww. pisma Skarżący dołączył kserokopie: karty informacyjnej leczenia szpitalnego z dnia 5 listopada 2019 r., karty informacyjnej leczenia szpitalnego [...] z dnia 5 grudnia 2019 r., zaświadczenia lekarskiego z dnia 26 lutego 2020 r., zaświadczenia lekarskiego z dnia 22 lipca 2020 r., wyników badań z dnia 2 czerwca 2020 r., przekazu pocztowego z dnia 20 maja 2020 r. , decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 1 marca 2020 r., faktury VAT nr [...] z dnia 17 lutego 2020 r., faktury VAT nr [...] z dnia 13 marca 2020 r., faktury VAT nr [...] z dnia 22 maja 2020 r. , faktury VAT nr [...] z dnia 4 lutego 2020 r., faktury VAT nr [...] z dnia 16 marca 2020 r., faktury VAT nr [...] z dnia 26 marca 2020 r., faktury VAT nr [...] z dnia 6 maja 2020 r., faktury VAT nr [...] z dnia 25 lipca 2020 r., faktury VAT nr [...] z dnia 19 września 2020 r., faktury VAT nr [...] z dnia 13 sierpnia 2020 r. Decyzją z dnia 23 listopada 2020 r. nr [...], Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu odmówił przyznania ulgi we wnioskowanym zakresie. W odwołaniu Skarżący zarzucił naruszenie przepisu art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 869 z późn. zm.) poprzez uznanie, iż w sprawie nie zachodzą szczególne i wyjątkowe okoliczności, które uzasadniałyby udzielenie ulgi. W związku z tym wniósł o uchylenie decyzji organu I instancji w części dotyczącej odmowy umorzenia przedmiotowych należności i ich umorzenie lub przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez ten organ. Zaznaczył, że wniosek o udzielenie ulgi motywowany był ciężką sytuacją zdrowotną, życiową i materialną, popartą licznymi dowodami dostarczanymi w trakcie postępowania. Wskazał, że w jego przypadku zachodzą okoliczności wskazujące na zaistnienie ważnego interesu zobowiązanego, nie tylko ze względu na stan zdrowia, ale także duże problemy finansowe. Podkreślił, że problemy zdrowotne spowodowały utracenie przez niego płynności finansowej. Skarżący nadmienił, że toczy się względem niego postępowanie egzekucyjne, w którym wierzycielem jest bank, w związku z czym nie pozostaje mu jakakolwiek wolna gotówka. Poinformował, że z powodu problemów zdrowotnych oraz wieku nie jest wstanie podjąć pracy dorywczej. Do odwołania Skarżący dołączył kserokopie: nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym sygn. akt [...] z dnia 9 czerwca 2020 r., postanowienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] sygn. akt [...] z dnia 23 czerwca 2020 r., informacji o wydaniu przez sąd nakazu zapłaty z dnia 23 czerwca 2020 r., faktury VAT nr [...] z dnia 15 maja 2019 r., faktury VAT nr [...] z dnia 26 marca 2020 r., faktury VAT nr [...] z dnia 6 maja 2020 r., faktury VAT nr [...] z dnia 16 lipca 2020 r., faktury VAT nr [...] z dnia 30 maja 2020 r., faktury VAT nr [...] z dnia 25 czerwca 2020 r., faktury VAT nr [...] z dnia 3 października 2020 r., faktury VAT nr [...] z dnia 14 października 2020 r., faktury VAT nr [...] z dnia 31 października 2020 r., faktury VAT nr [...] z dnia 14 listopada 2020 r., karty informacyjnej wizyty A z dnia 30 listopada 2020 r., karty informacyjnej wizyty A z dnia 19 listopada 2020 r., paragonów fiskalnych, potwierdzenia płatności kartą. Decyzją z dnia 12 lutego 2021 r. nr [...], Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Opolu utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu z dnia 23 listopada 2020 r. nr [...], w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie umorzenia w całości należności wynikających z grzywien nałożonych w drodze 4 mandatów karnych kredytowanych: seria [...] nr [...] z dnia 4 września 2017 r. w wysokości 1.200 zł oraz seria [...] nr [...] z dnia 11 maja 2017 r. w wysokości 1.700 zł ze względu na brak przedmiotu sprawy oraz odmowy umorzenia w całości należności wynikających z grzywien nałożonych w drodze mandatów karnych kredytowanych: seria [...] nr [...] z dnia 19 grudnia 2018 r. w wysokości 100 zł, seria [...] nr [...] z dnia 12 kwietnia 2019 r. w wysokości 1.200 zł wraz z kosztami upomnienia w wysokości 11,60 zł oraz kosztów upomnienia w wysokości 11,60 zł doliczonych do mandatu karnego seria [...] nr [...] z dnia 11 maja 2017 r. W uzasadnieniu decyzji Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Opolu wskazał, że stosownie do uregulowań przepisu art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 869 z późn. zm. - zwanej dalej ustawą o finansach publicznych) stanowiącego podstawę prawną rozstrzygnięcia w sprawie umorzenia w całości należności o charakterze publicznoprawnym, organ administracyjny, na wniosek zobowiązanego może umarzać w całości - w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zobowiązanego lub interesem publicznym, należności z tytułu grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego w postępowaniu w sprawach o wykroczenia oraz w postępowaniu w sprawach o wykroczenia skarbowe. Odnosząc się do przesłanek określonych w przepisie art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a ustawy o finansach publicznych organ wskazał, że ustawodawca stanowiąc materialno - prawną podstawę umorzenia ww. niepodatkowych należności budżetowych o charakterze publicznoprawnym, upoważnił organy administracji publicznej orzekające w ramach tzw. uznania administracyjnego do dokonania oceny czy w konkretnej sprawie - ze względu na ważny interes zobowiązanego lub interes publiczny - występują szczególne, wyjątkowe okoliczności uzasadniające udzielenie ulgi. Oznacza to, że do organu administracji publicznej rozpatrującego wniosek należy ocena argumentów i okoliczności powołanych przez zobowiązanego, mogących stanowić ewentualną podstawę do przyznania ulgi we wnioskowanym zakresie. Podkreślił, że zasadą jest rozliczanie się obywateli z zobowiązań wobec Państwa poprzez ich zapłatę w nałożonej wysokości i w wyznaczonym terminie, a sama ulga, jako odstępstwo od tych zasad, stanowi rozwiązanie nadzwyczajne, dlatego może mieć zastosowanie incydentalnie. Ponadto sformułowanie powołanego przepisu jednoznacznie wskazuje, że nawet wystąpienie okoliczności wskazanych w art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a ustawy o finansach publicznych, czyli nawet wystąpienie po stronie zobowiązanego jego ważnego interesu, nie nakłada na organ obowiązku zastosowania ulgi. Pomimo bowiem istnienia ważnego interesu zobowiązanego, organ administracyjny jest uprawniony do odmowy udzielenia ulgi, w tym także w zakresie umorzenia należności z tytułu grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego, jeżeli ocena sytuacji zobowiązanego i okoliczności powołanych w sprawie nie uzasadnia, w ocenie organu, zastosowania ulgi. Z ww. przepisu wynika bowiem, że decyzje wydane na jego podstawie mają charakter uznaniowy. Organ administracyjny może, lecz nie musi wydać decyzji pozytywnej, nawet jeśli zaistnieje ważny interes zobowiązanego lub interes publiczny, zatem zastosowanie ustanowionej w powołanym wyżej przepisie ulgi jest prawem, a nie obowiązkiem organów administracyjnych. W dalszej części uzasadnienia organ wskazał, że dokonując analizy, czy zachodzą w sprawie przesłanki udzielenia wnioskowanej ulgi, zwrócił uwagę na szczególny charakter należności z tytułu, której Strona została zobowiązana do zapłaty na rzecz budżetu państwa, jakim jest mandat karny. Podkreślając, że sama zasadność ukarania Zobowiązanego w taki właśnie sposób nie jest kwestią podlegającą ocenie organów rozstrzygających w przedmiocie wniosku o ulgę, organ odwoławczy zaakcentował, że nałożenie na Zobowiązanego grzywny było konsekwencją jego określonego zachowania - traktowanego, w myśl przepisów karnych, jako podlegające karze wykroczenia, zaś celem wystawienia mandatu karnego było ukaranie poprzez obciążenie Zobowiązanego obowiązkiem poniesienia konkretnego wydatku, tak by nastąpiło po jego stronie odczucie straty materialnej. Z uwagi natomiast na wynikającą z art. 42 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 1997 r. nr 78, poz. 483 z późn. zm.) zasadę nieuchronności odpowiedzialności karnej, w przypadku nałożenia na konkretną osobę grzywny, powinno dojść do rzeczywistego poniesienia przez nią wydatku. Zastosowanie instytucji umorzenia należności z tytułu mandatu prowadzi natomiast do sytuacji przeczącej założeniom i istocie kary grzywny. Umorzenie grzywny byłoby w pewien sposób poparciem dla dążenia przez Zobowiązanego do uniknięcia kary. Następnie organ wyjaśnił, że oceniając ważność interesu Zobowiązanego, organy obu instancji wzięły pod uwagę aktualną sytuację finansową, materialną, bytową i życiową Zobowiązanego. Podkreślił, że ze z akt sprawy wynika, że Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Jako źródło utrzymania wykazał dochód z tytułu emerytury w kwocie 2.598 zł netto miesięcznie oraz dochód żony z tytułu emerytury w kwocie 595,87 zł netto miesięcznie (który pomniejszony został o potrącenia alimentacyjne w kwocie 1.522,98 zł). Natomiast według przekazu pocztowego Strona otrzymała w dniu 20 maja 2020 r. świadczenie emerytalne w wysokości 2.823 zł. A zatem w skali miesiąca do dyspozycji rodziny pozostaje kwota 3.418,87 zł. Z kolei wykazane wydatki stanowią kwotę ok. 2.700 zł (po uwzględnieniu korekty oświadczenia w zakresie opłaty za energię elektryczną, tj. 700 zł zamiast 900 zł). Organ wskazał, iż z porównania dochodów i wydatków wynika, że w rodzinie pozostaje kwota wolna w wysokości ok. 718 zł. W dalszej części uzasadnienia organ wskazał, że Skarżący ma problemy zdrowotne, cierpi bowiem na zaburzenia [...], a także zespól [...] i [...], a następnie wywiódł, na podstawie analizy posiadanych dowodów i oceny aktualnej sytuacji finansowomaterialnej, zdrowotnej i życiowej Zobowiązanego, że w związku z posiadanym wysokim zadłużeniem z tytułu mandatów i kredytów oraz problemami zdrowotnymi znajduje się w trudnym położeniu, czego organy obu instancji nie negują. Stwierdził jednak, że w przedmiotowym przypadku nie wystąpił ważny interes zobowiązanego, o którym mowa w art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a ustawy o finansach publicznych., podając, że niewystarczające jest powołanie się na trudności finansowe oraz problemy zdrowotne powodujące aktualnie brak możliwości jednorazowej zapłaty przedmiotowych należności. Organy mają bowiem prawo domagać się zapłaty należności do czasu ich przedawnienia i nie mogą z góry zakładać, że do tego terminu Strona nie ureguluje przedmiotowych mandatów, chociażby w systemie ratalnym. Ponadto, organ podkreślił, że obowiązek zapłaty należności publicznoprawnych zawsze wiąże się z uciążliwością natury finansowej. Okoliczność posiadania problemów finansowych nie może być sama w sobie przesłanką do zastosowania ulgi w tak ostatecznej formie, jaką stanowi umorzenie. W przeciwnym wypadku każdy zobowiązany z tytułu mandatu, znajdujący się w trudnej sytuacji finansowej spełniałby warunki do udzielenia ulgi. Umorzenie należności publicznoprawnych jest natomiast rozwiązaniem nadzwyczajnym i może nastąpić jedynie incydentalnie, w wyjątkowych okolicznościach - a takich, w sprawie będącej przedmiotem rozpoznania, organ odwoławczy się nie dopatrzył. W ocenie organu nie sposób bowiem przyjąć, że gdyby wystarczającą podstawą do udzielenia ulgi była trudna sytuacja finansowa i zdrowotna, osoby ukarane znajdujące się w takiej sytuacji czułyby się bezkarne. Umorzenie stanowiłoby bowiem przyzwolenie na naganne, wykraczające poza normy prawne zachowanie i z pewnością nie wpływałoby na właściwą postawę sprawcy wykroczenia. W powszechnym odczuciu powodowałoby przekonanie o możliwości lekceważenia nakazów i zakazów prawnych, skoro wskazując na problemy finansowe i zdrowotne, można byłoby się od konsekwencji ich naruszenia uwolnić. Organ odwoławczy przychylił się do stanowiska organu I instancji, iż udzielenie w przedmiotowej sprawie wnioskowanej ulgi stanowiłoby nieuzasadnione wyróżnienie Zobowiązanego na tle innych obywateli znajdujących się w różnych sytuacjach życiowych, którzy pomimo trudności podejmują działania celem pozyskania środków finansowych i wywiązują się z ciążących na nich zobowiązań wobec budżetu państwa. Podsumowując organ odwoławczy podkreślił, że miesięczny dochód netto Zobowiązanego i żony, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, wynosi łącznie 3.418,87 zł. Ponadto, jak wynika z akt sprawy, Strona na przestrzeni lat 2017-2019 osiągnęła dochód w łącznej wysokości 177.692,96 zł. Z kolei w roku 2020 osiągnęła dochód z trzech różnych źródeł w łącznej wysokości 63.443,51 zł. Następnie organ zaakcentował, że w latach, w których nakładane były przedmiotowe mandaty i powstał obowiązek ich zapłaty, a także w okresie późniejszym, już po otrzymaniu większości upomnień, Strona dysponowała środkami finansowymi, które mogła przeznaczyć na zaspokojenie należności objętych obecnie postępowaniem ulgowym. Tymczasem Zobowiązany nie tylko nie dokonywał na ich poczet jakichkolwiek wpłat, ale wręcz je ignorował generując kolejne należności. Taka postawa z całą pewnością nie uzasadnia udzielenia ulgi poprzez całkowitą rezygnację z należnych budżetowi państwa kwot. W związku z posiadaniem przez Stronę stałego źródła dochodu, organ wskazał, że dostrzega szansę, że przedmiotowe należności zostaną uregulowane, wobec czego udzielenie ulgi w postaci ich umorzenia w całości, byłoby działaniem zdecydowanie przedwczesnym i nieuzasadnionym. Bezzasadna jest bowiem rezygnacja z należności przysługujących budżetowi państwa w sytuacji, gdy nie można uznać, że zostały wyczerpane wszystkie możliwości spłaty zadłużenia. Nie sposób bowiem wykluczyć, że przedmiotowe należności z tytułu mandatów karnych, do czasu przedawnienia, zostaną uregulowane czy to dobrowolnie przez Zobowiązanego, czy na skutek postępowania egzekucyjnego. Jednocześnie organ odwoławczy podał, że zobowiązania cywilnoprawne, jakimi są między innymi obciążenia kredytowe, nie mogą mieć pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, bowiem to one powinny być realizowane w pierwszej kolejności. A zatem fakt posiadania przez Stronę obciążeń kredytowych, nie może uzasadniać udzielenia ulgi w postaci umorzenia należności z tytułu mandatów karnych przysługujących budżetowi państwa. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu Skarżący wskazał, że nie zgadza się w całości z przedstawionymi w decyzji z dnia 12 lutego 2021r. twierdzeniami, zarzutami oraz dowodami. W uzasadnieniu skargi wskazał, ze przy ustalaniu przesłanki słusznego interesu strony konieczne jest ustalenie sytuacji materialnej strony, w tym ewentualnie szczególnych okoliczności wpływających na te sytuacje. Wskazał, ze zawężanie ustawowych wymagań umarzania należności pieniężnych do przypadków, w których dłużnik w sytuacji ich uiszczenia miałby pozostawać bez środków do życia i korzystać ze środków pomocy publicznej, jest niedopuszczalna interpretacja na niekorzyść dłużnika. Podał, że w latach poprzednich jego sytuacja majątkowa i zdrowotna była lepsza, jednak obecnie od ponad 2 lat choruje, o czym na bieżąco informował organ. Od 2018 r, pozostaje w ciągłym leczeniu. W tym czasie był kilkukrotnie hospitalizowany. Następnie szczególnie podkreślił, fakt występowania u niego zaburzeń [...], w tym [...]. Nadto wskazał na występujące podejrzenie wystąpienia [...]. Do skargi przedłożył dokumentacje medyczna, w tym kartę leczenia szpitalnego, kartę informacyjną leczenia szpitalnego [...], zaświadczenie lekarskie z dnia 26 lutego 2020 r. i zaświadczenie lekarskie z dnia 22 lipca 2020 r., a także faktury i paragony dotyczące okresu od marca do listopada 2020 r. Nadto wskazał, że złożył wniosek o przyznanie mu prawa pomocy i ustanowienie radcy prawnego z urzędu w celu sporządzenia skargi i reprezentowania go w postępowaniu sądowym. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Postanowieniem z dnia 12 maja 2021 r. starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu przyznał Skarżącemu prawo pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego, jednocześnie odmówił przyznania zwolnienia w zakresie ponoszenia pozostałych kosztów sadowych. Na rozprawie w dniu 17 września 2021 r. pełnomocnik Skarżącego podtrzymał w całości skargę. Nadto zwrócił uwagę na istotne w sprawie okoliczności dotyczące sytuacji zdrowotnej i finansowej Skarżącego. Z kolei pełnomocnik organu wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz odpowiedzi na skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje: Skargę należało uznać za niezasadną. W myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a") zaskarżona do sądu administracyjnego decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), jak też w razie stwierdzenia okoliczności uzasadniających stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji (pkt 2). Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (niemającym tu zastosowania). Przedmiotem sporu w niniejszej sprawi jest kwestia zasadności odmowy umorzenia Skarżącemu w całości należności wynikających z grzywien nałożonych w drodze mandatów karnych kredytowanych: seria [...] nr [...] z dnia 19 grudnia 2018 r. w wysokości 100 zł, seria [...] nr [...] z dnia 12 kwietnia 2019 r. w wysokości 1.200 zł wraz z kosztami upomnienia w wysokości 11,60 zł oraz kosztów upomnienia w wysokości 11,60 zł doliczonych do mandatu karnego seria [...] nr [...] z dnia 11 maja 2017 r. W kontrolowanej sprawie podstawę do analizy zasadności żądania strony o umorzenie przedmiotowej należności stanowił prawidłowo powołany przez organ przepis art. 64 ust. 1 pkt 2a ustawy o finansach publicznych, którego treść stanowi, że w przypadku zobowiązań z tytułu należności, o których mowa w art. 60 (wśród, których ustawodawca wymienił m.in. należności z tytułu grzywien nałożonych w drodze mandatu karnego w postępowaniu w sprawach o wykroczenia oraz w postępowaniu w sprawach o wykroczenia skarbowe - pkt 6a art. 60), właściwy organ, na wniosek zobowiązanego, może je umarzać w całości, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zobowiązanego lub interesem publicznym. Użyte w omawianym przepisie sformułowanie "może" wskazuje, że organ orzekający w przedmiocie umorzenia korzysta ze swobody uznania administracyjnego. Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia wyraża się w tym, iż organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia przesłanek umorzenia uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowane jest stanowisko, że uznanie administracyjne nie powinno i nie może oznaczać dowolności. Oznacza to, że wybór kierunku rozstrzygnięcia może być swobodny, ale winien wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Konsekwencją powyższego jest obowiązek organu administracji publicznej szczególnie starannego prowadzenia postępowania, tak aby czyniło ono zadość obowiązkom płynącym z treści artykułów 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. Uzasadnienie powinno zaś odpowiadać warunkom określonym w art. 107 k.p.a, tak, aby strona mogła mieć pewność, a sąd mógł ocenić, że wszystkie podniesione przez nią okoliczności zostały wzięte pod uwagę i poddane zostały ocenie w kontekście mających zastosowanie w sprawie przepisów. W szczególności w uzasadnieniu decyzji negatywnej dla wnioskującego powinno znaleźć się szczegółowe omówienie kwestii istnienia lub nieistnienia okoliczności uzasadniających zastosowanie instytucji umorzenia. Jednak do uznania administracyjnego, a więc możliwości wyboru określonego kierunku rozstrzygnięcia, dochodzi w tego rodzaju sprawach dopiero po ustaleniu zaistnienia którejś z wymienionych w przepisach prawa przesłanek, tj. np. w sytuacji ustalenia przez organ, że w sprawie występuje ważny interes zobowiązanego. W sytuacji, gdy żadna z tych przesłanek nie zostanie spełniona, organ nie ma możliwości wyboru konsekwencji prawnych i bezwzględnie zobowiązany jest odmówić przyznania tego rodzaju ulgi. Kontrola sądowa tego rodzaju rozstrzygnięć sprowadza się natomiast do zbadania, czy decyzja uznaniowa poprzedzona została prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego i prawnego sprawy. Sąd bada więc, czy postępowanie przeprowadzono zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej w myśl, której organy zobligowane są do podjęcia wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 i 77 k.p.a). Nadto, czy dowody oceniono zgodnie z zasadą swobodnej oceny (art. 80 k.p.a) i czy zapewniono stronie czynny udział w postępowaniu (art. 10 k.p.a) oraz czy wydane decyzje odpowiadają wymogom określonym w art.107 § 3 k.p.a, w szczególności, czy uzasadnienie decyzji wskazuje przyczyny, dla których organ nie zastosował instytucji umorzenia należności. Natomiast sam wybór rozstrzygnięcia, dokonany na podstawie kryteriów celowości i słuszności pozostaje poza kontrolą sądu. Ponadto wskazać należy, że Sąd dokonuje kontroli decyzji na dzień jej podjęcia i co szczególnie ważne Sąd nie zastępuje organu w rozpoznaniu wniosku o umorzenie i ma obowiązek przyjąć stan faktyczny i prawny obowiązujący w dacie jej wydania przez organ. Biorąc pod uwagę treść art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a ustawy o finansach publicznych, wskazać trzeba, że rozpatrzenie wniosku o umorzenie należności nakłada na organ obowiązek ustalenia w pierwszym rzędzie tego, czy w okolicznościach faktycznych danej sprawy występuje "ważny interes zobowiązanego" lub "interes publiczny", jako dwie równorzędne przesłanki w tym przepisie wymienione. Jak bowiem trafnie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 24 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GSK 335/13, "działanie w ramach uznania administracyjnego nakłada na organ obowiązek wyważenia interesu publicznego z indywidualnym interesem strony, gdyż zobowiązuje go do tego art. 2 Konstytucji RP w każdym przypadku, w którym w sprawie ma zastosowanie norma prawna uzależniająca załatwienie sprawy od tzw. uznania administracyjnego". Decyzja o charakterze uznaniowym musi więc odpowiednio wyważać interesy przeciwstawnych stron - interes obywatela z interesem publicznym, kierując się przy tym proporcjonalnością uwzględnienia obu rodzajów interesów (por. wyrok NSA z 22 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 182/12). Ustawodawca nie zdefiniował w ustawie pojęć "ważnego interesu zobowiązanego" i "interesu publicznego". Z tego względu konkretną treść tych pojęć ustalać należy z uwzględnieniem okoliczności rozpoznawanej sprawy. Niemniej jednak o istnieniu ważnego interesu zobowiązanego oraz interesu publicznego decydują kryteria obiektywne, zgodne z powszechnie obowiązującą hierarchią wartości. W orzecznictwie (wypracowanym na tle tożsamego przepisu art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej) przyjmuje się, że przez ważny interes podatnika należy rozumieć zdarzenia losowe oraz sytuacje osobiste, rodzinne, zdrowotne czy też ekonomiczne (dotyczące majątku, dochodów, wydatków, możliwości płatniczych), które w okolicznościach konkretnego przypadku nie pozwalają na spłatę należności publicznoprawnych bez szczególnej dolegliwości dla zobowiązanego w postaci nadmiernego obciążenia finansowego bądź innych ciężkich skutków. Przy czym pojęcia "ważnego interesu zobowiązanego" nie można ograniczać tylko i wyłącznie do sytuacji nadzwyczajnych czy też zdarzeń losowych uniemożliwiających uregulowanie dochodzonych należności, albowiem pojęcie to funkcjonuje w zdecydowanie szerszym znaczeniu, uwzględniającym nie tylko sytuacje nadzwyczajne, ale również normalną sytuację ekonomiczną podatnika, wysokość uzyskiwanych przez niego dochodów oraz wydatków. Z kolei przesłankę "interesu publicznego" interpretuje się jako dyrektywę postępowania nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak: sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów władzy publicznej, sprawność działania aparatu państwowego. Organ zobligowany jest również wskazać, jak (zwłaszcza w kontekście istniejącego stanu faktycznego) należy postrzegać rozumienie przesłanki "ważny interes podatnika" oraz "interes publiczny". W tym zakresie granice obowiązków organu wyznaczają normy prawne zawarte w art. 122 O.p., art. 187 § 1 O.p. oraz art. 191 O.p., jak również oczywiście właściwa wykładnia art. 67a § 1 O.p. W judykaturze nie budzi wątpliwości, iż na podstawie art. 67a § 1 O.p. organ podatkowy może zastosować ulgę w spłacie zobowiązań podatkowych, jeżeli w indywidualnej sprawie w tym przedmiocie ustali i oceni zaistnienie przesłanki ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego (por.m.in. wyrok NSA z 21 sierpnia 2015 r., II FSK 1703/13). W dalszej kolejności, w przypadku uznania, iż spełniona została jedna bądź obie z przesłanek, postępowanie podatkowe wkracza w kolejną fazę, w której organ dokonuje wyboru opcji decyzyjnej: zastosuje ulgę albo odmówi jej udzielenia. Artykuł 67a § 1 pkt 3 O.p. nie określa przy tym kryteriów wyboru rozwiązania decyzyjnego w przypadku ziszczenia się którejkolwiek z przesłanek umorzenia zaległości podatkowej. Użyte w tym przepisie określenie "może" oznacza, iż to organ samodzielnie dokonuje wyboru alternatywnego rozwiązania, co jednakowoż nie świadczy, że dysponuje w tym zakresie zupełną dowolnością. Organ podatkowy nie może w tym zakresie zastąpić sąd administracyjny. Odnosząc powyższe rozważania do okoliczności faktycznych rozpatrywanej sprawy Sąd stwierdza, że organ prawidłowo przeanalizował sytuację Skarżącego w kontekście przesłanek umorzenia, określonych w art. 64 ust. 1 pkt 2a ustawy o finansach publicznych i przekonująco uzasadnił powody, jakie legły u podstaw odmowy udzielenia wnioskowanej ulgi. Ustalenia organu, jak również wywiedzione wnioski nie uchybiły przepisom prawa procesowego ani materialnego. Zaznaczyć należy przy tym, że nie są sporne między stronami ustalenia faktyczne dotyczące sytuacji finansowej, bytowej i zdrowotnej Skarżącego, które wynikają z przedłożonych przez stronę dowodów i składanych oświadczeń, a jedynie ich ocena. Jak wynika z akt sprawy Skarżący przede wszystkim ze względu na swój stan zdrowia i ogólną sytuację życiową, wynikającą także z posiadania zadłużenia z tytułu kredytów znajduje się w dość trudnym położeniu. Jednocześnie słusznie organy administracji wskazały, że aby elementy te zostały uznane za ważny interes zobowiązanego, muszą one być związane z wyraźnie dostrzegalnymi konsekwencjami dla strony, których obiektywny ciężar w kontekście całokształtu okoliczności sprawy, prowadzi do wniosku, że zobowiązany nie jest w stanie uiścić ciążącej na nim zaległości w żaden sposób bez istotnego uszczerbku przy zaspokajaniu swoich podstawowych potrzeb życiowych lub innych ciężkich skutków. O istnieniu ważnego interesu zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz decydować powinny kryteria zobiektywizowane, zgodne z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości, w której co prawda wysoka rangę mają zdrowie i życie, a także możliwości zarobkowe w celu zdobycia środków utrzymania dla siebie i rodziny. Jednakże należy również podkreślić, że nawet występowanie choroby po stronie zobowiązanego, w tym choroby o charakterze przewlekłym, długotrwałym nie zawsze stanowi o obiektywnie ważnym interesie zobowiązanego. Musi bowiem wystąpić pewne istotne powiązanie pomiędzy stanem zdrowia zobowiązanego lub osób pozostających na jego utrzymaniu z niemożnością uiszczenia należności publicznoprawnej w jakiejkolwiek formie bez uszczerbku – istotnego wpływu na możliwość zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych, w tym także na możliwość ponoszenia wydatków na ratowanie życia, czy zdrowia. W ocenie Sądu, stanowisko wyrażone przez organy, znajduje potwierdzenie w zgromadzonym prawidłowo przez organy materiale dowodowym, który został należycie zbadany i oceniony zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, co potwierdzają uzasadnienia wydanych decyzji. Z ich treści wynika, że organy przeprowadziły szczegółową analizę sytuacji rodzinnej oraz materialno-finansowej Skarżącego, poddając ocenie wszelkie argumenty i dowody mające znaczenie w sprawie. Prawidłowo organ odwoławczy przyjął, że miarodajny dla oceny sytuacji majątkowej strony jest stan faktyczny na dzień wydania decyzji (art. 7 k.p.a.). Organy, bazując na informacjach podanych przez stronę w oświadczeniu o stanie majątkowym, jak również innych dokumentach złożonych przez Skarżącego, a także dokumentach włączonych do akt sprawy. Niezadawalająca sytuacja finansowa strony sama w sobie nie może być rozumiana jako ważny interes dłużnika. Zawsze bowiem ulga w zapłacie zobowiązania jest w interesie gospodarczym strony. W rezultacie każda osoba znajdująca się w trudnej sytuacji majątkowej, spełniałaby przesłankę przyznania ulgi. Dlatego według Sądu istotne jest wykazanie nadzwyczajności takiej sytuacji, w której zobowiązany znalazł się niezależnie od swojego postępowania. Natomiast brak takiej wyjątkowości skutkuje odmową umorzenia należności pieniężnej. W ocenie Sądu w rozpatrywanej sprawie, nie budzi wątpliwości, ze Skarżący nie jest w stanie uiścić przedmiotowych należności w sposób jednorazowy bez uszczerbku dla możliwości zaspokajania swoich podstawowych potrzeb, w tym wydatków związanych z leczeniem. Powyższe zdaniem Sądu wynika bezpośrednio z zestawiania osiąganych przez Skarżącego miesięcznych dochodów, wysokość należności publicznoprawnej oraz zestawienia ponoszonych przez niego wydatków. Jednakże w ocenie Sądu organy obu instancji słusznie przyjęły, iż wykazana przez Skarżącego sytuacja materialna nie wyklucza możliwości uiszczenia chociażby części tych należności w systemie ratalnym. Potwierdzeniem powyższego jest także zdolność Skarżącego do ponoszenia kosztów sądowych. Powyższe zdaniem Sądu dodatkowo wskazuje na to, że Skarżący jest w stanie bez uszczerbku dla zaspokojenia swoich podstawowych potrzeb bytowych wygospodarować pewne niewielkie kwoty, by przynajmniej podjąć próbę spłaty ciążach na nim zobowiązań o charakterze publicznoprawnym w systemie ratalnym. W ramach czynionych rozważań zaakcentować przyjdzie, że w rozpatrywanej sprawie, organ słusznie zwrócił uwagę także na sposób dysponowania przez Skarżącego środkami pieniężnymi, który nie dążył do spłaty ciążących na nim zaległości publicznoprawnych dysponując w okresie wcześniejszym dostatecznymi środkami finansowymi. Zdaniem Sadu, o ile twierdzenia Skarżącego podnoszone na obecnym etapie, że nie pamięta obecnie okoliczności nałożenia na niego mandatów karnych przez Państwową Inspekcje Pracy z uwagi na występujące u niego zburzenia o charakterze [...], mogą mieć pewne logiczne uzasadnienie, o tyle trudno zaakceptować sytuację, w której Skarżący dopuszcza się pewnych wykroczeń przeciwko prawom pracownika, w konsekwencji czego zostają na niego nałożone grzywny w drodze mandatów karnych, a następnie konsekwentnie przez wiele miesięcy ich nie uiszcza mimo dysponowania środkami finansowymi i to pomimo osiągania dochodów pozwalających mu na uiszczenie przedmiotowych należności, zaś w momencie pogorszenia jego sytuacji zdrowotnej i finansowej niejako automatycznie występuje o umorzenie całości należności bez podjęcia jakiejkolwiek próby uiszczenia chociażby części należności w systemie ratalnym. Powyższe świadczyć może o pewnym instrumentalnym podejściu Skarżącego do instytucji umorzenia należności publicznoprawnych i długotrwałego braku poszanowania wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak np. sprawiedliwość, bezpieczeństwo, równość wobec prawa. Jak wynika bowiem z akt sprawy, Skarżący na przestrzeni lat 2017-2019 osiągnął dochód w łącznej wysokości 177.692,96 zł. Z kolei w roku 2020 osiągnął dochód z trzech różnych źródeł w łącznej wysokości 63.443,51 zł. Tym samy w okresie, w których nakładane były przedmiotowe mandaty i powstał obowiązek ich zapłaty, a także w okresie późniejszym, już po otrzymaniu większości upomnień, Skarżący dysponował środkami finansowymi, które mógł przeznaczyć na zaspokojenie należności objętych postępowaniem ulgowym. Tymczasem Skarżący nie tylko nie dokonywał na ich poczet jakichkolwiek wpłat, ale wręcz je ignorował generując kolejne należności. W tej sytuacji w ocenie Sądu, organ uprawnione były do stwierdzenia, że taka postawa z całą pewnością nie uzasadnia udzielenia ulgi poprzez całkowitą rezygnację z należnych budżetowi państwa kwot. Działania Skarżącego skutkowały bowiem notorycznym naruszaniem przepisów prawa, a z faktu tego Skarżący nie wyciągał właściwych wniosków. Tym samym, w ocenie Sądu, organ w zaskarżonej decyzji trafnie wywiódł, że umorzenie w niniejszej sprawie byłoby w rzeczywistości usankcjonowaniem niezgodnych z prawem działań strony kosztem interesu publicznego. Słusznie również zauważył, że powstanie przedmiotowej należności nie było skutkiem nieoczekiwanego, losowego zdarzenia o nadzwyczajnym charakterze, co nie jest bez znaczenia przy rozstrzyganiu spraw w przedmiocie udzielenia ulgi. Jednocześnie Skarżący otrzymuje stały dochód z tytułu świadczenia emerytalnego w kwocie 2.823 zł netto miesięcznie, a przyznane Skarżącemu świadczenie emerytalne w wysokości 3.400 zł brutto znacznie przewyższa emeryturę minimalną, która do 28 lutego 2021 r. wynosi 1.200 zł brutto. Ponadto zamieszkuje one we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, uzyskującą dochód z tytułu emerytury w wysokości 595,87 zł netto miesięcznie. Dodatkowo podkreślono, że Skarżący wraz z żoną, jako osoby posiadające status emeryta mają prawo do dodatkowego wsparcia w postaci tzw. trzynastej emerytury, która w 2020 r. wyniosła 1.025 zł netto i takie też wsparcie przysługuje w roku bieżącym. Dodatkowo Skarżący ma zapewnione warunki bytowe. Mimo występowania u Skarżącego pewnego zespołu chorób o charakterze [...], jak i [...], przedłożony materiał dowodowy nie potwierdza na ten moment wystąpienia u Skarżącego chorób [...], w szczególności Skarżący nie wykazał, by nie był stanie uiścić przedmiotowych należności bez uszczerbku dla możliwości zaspokajania swoich podstawowych potrzeb, w tym ponoszenia uzasadnionych wydatków związanych z leczeniem. Odnosząc się do kwestii związanych z kredytami i zaległościami płatniczymi dotyczącymi należności o charakterze cywilnoprawnym wskazać przyjdzie, iż zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą spłata prywatnych zobowiązań, mimo że ograniczająca posiadane środki finansowe, nie jest pozytywną przesłanką do udzielenia ulgi. W przypadku bowiem posiadania długów, z pierwszeństwa w spłacie korzystają długi wobec budżetu państwa, a nie zaciągnięte na podstawie własnych decyzji zobowiązania wobec banków czy innych wierzycieli. Reasumując Sąd stwierdził, że organ odwoławczy prawidłowo, tj. w sposób logiczny, spójny, w nawiązaniu do ustalonych prawidłowo (w dacie podejmowania rozstrzygnięcia) okoliczności sprawy, uzasadnił odmowę zastosowania wnioskowanej przez Skarżącego ulgi. W ocenie Sądu organ prawidłowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające z uwzględnieniem reguł w nim obowiązujących, a w szczególności z poszanowaniem art. 7, art. 11, art. 77 i art. 80 k.p.a. Organ ustosunkował się do wszystkich okoliczności faktycznych i dowodów podnoszonych przez skarżącego w toku postępowania, a także ocenił zebrany materiał dowodowy w sposób kompletny, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, co znalazło wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, czyniąc tym samym zadość art. 107 § 3 k.p.a. Organ przy rozpatrywaniu sprawy będącej przedmiotem skargi nie naruszył również przepisów prawa materialnego, tj. art. 64 ust. 1 pkt 2a ustawy o finansach publicznych. Nie zachodzą zatem podstawy do tego, aby uchylić zaskarżoną decyzję, jak o to wnioskuje Skarżący. Wbrew zarzutom skargi organ uwzględnił stan zdrowotny i sytuację ekonomiczną Skarżącego, wskazując, z jakich powodów wydał zaskarżoną decyzję odmawiającą umorzenia należności z tytułu grzywny nałożonej mandatem karnym. Jednocześnie Sąd wyjaśnia, że wniosek o umorzenie należności publicznoprawnych może być ponawiany w razie zaistnienia zmiany sytuacji zawodowej, zdrowotnej lub bytowej zainteresowanego i każdorazowo podlega ocenie organu. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskania nowych dowodów wnioskodawca może ponownie wystąpić do organów administracyjnych z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności w przypadku pojawienia się nowych okoliczności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej. Ma to znaczenie wobec przedstawienia przez wnioskodawcę nowych dowodów, które dotychczas nie były przedmiotem analizy przez organy, gdyż albo nie zostały przez wnioskodawcę poprzednio przedstawione, albo też, co istotniejsze dotyczą one okoliczności zaistniałych już po wydaniu decyzji. Z tych przyczyn faktycznych i prawnych Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę. Końcowo Sąd wskazuje, że orzeczenia sądów administracyjnych cytowane w treści niniejszego uzasadnienia, dostępne są w Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem https://orzeczenia.nsa.gov.pl.