I SA/Op 195/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia NSA Joanna Kuczyńska po rozpoznaniu w dniu 5 lipca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi T. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności spadkobiercy za zaległości w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych za 2005 r. od przychodu ze sprzedaży nieruchomości w związku z wnioskiem skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy W postępowaniu wszczętym ze skargi T. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności spadkobiercy za zaległości w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych za 2005 r. od przychodu ze sprzedaży nieruchomości, skarżąca, na druku PPF, zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, iż jej sytuacja rodzinna, osobista majątkowa jest bardzo trudna, podobna do sytuacji milionów Polaków w Polsce w czasie kryzysu. Oświadczyła, iż w gospodarstwie domowym pozostaje wspólnie z synem i córką (odpowiednio 26 lat i 34 lata), prowadzi działalność gospodarczą, z której poniosła stratę (w wysokości 4.621 zł za miesiąc styczeń). Na posiadany przez nią majątek składają się: lokal mieszkalny o powierzchni 140 m², dom mieszkalny, nieruchomość rolna o powierzchni 0,98 ha oraz dom do remontu. Dodatkowo, na wezwanie referendarza, skarżąca w piśmie z dnia 24.05.2010 r. wskazała, iż posiada zaległość podatkową w podatku od nieruchomości. Dochody córki kształtują się na poziomie 750 zł miesięcznie, przy czym córka ma na utrzymaniu małoletnie dziecko. Syn skarżącej jest natomiast bezrobotny, bez prawa do zasiłku. Łączne koszty utrzymania domu (ogrzewanie, woda, prąd, media) wynoszą 2.500 zł miesięcznie. Skarżąca podała, iż jej dochód z ostatnich trzech miesięcy został zawyżony ze względu na najemcę KV z Opola, któremu wystawiła fakturę miesięczną na kwotę 5.124 zł. Najemca nie płaci tych należności i dokonał wypowiedzenia umowy, skarżąca zaś była zobowiązana uregulować z tego tytułu podatek VAT. Odnosząc się do wezwania referendarza o udzielenie informacji dotyczących ewentualnych pożytków z posiadanych nieruchomości, skarżąca wskazała, że budynek mieszkalny jest budynkiem służącym do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych jej i jej dzieci. Obok budynku znajduje się sklep meblowy. Nieruchomości te nie przynoszą jej korzyści majątkowych. Nadto skarżąca podała, że na rachunku bankowym ma zadłużenie w kwocie 250 tys. zł z tytułu pożyczki pieniężnej oraz hipotecznej, debetowe są także konta jej dzieci. Do pisma skarżąca załączyła zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu/straty w 2009 r., z którego wynikało, iż osiągnęła ona za ten rok dochód w wysokości104.525 zł oraz deklaracje podatkowe za styczeń- marzec 2010 r. Z deklaracji tych wynika, iż skarżąca osiągnęła: za miesiąc styczeń 2010 r. stratę w kwocie 4.621 zł, za miesiąc luty 2010 r. dochód w wysokości 7.041 zł i za miesiąc marzec 2010 r. dochód w wysokości 5.081 zł. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 2 czerwca 2010 r. odmówiono przyznania prawa pomocy z tym uzasadnieniem, że prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych stanowi instytucję wyjątkową i może być udzielone w sytuacjach szczególnych, skarżąca zaś nie uwiarygodniła, by się w takiej sytuacji znajdowała. Podkreślono, że to na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wykazania trudnej sytuacji, natomiast skarżąca nie zastosowała się w pełni do wezwania o udzielenie niezbędnych informacji, co uniemożliwiło ocenę podanej przez skarżącą sytuacji majątkowej i finansowej. Orzeczenie to zostało zaskarżone sprzeciwem w trybie art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. –Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ) - /dalej p.p.s.a/, w ramach którego skarżąca wniosła o jego uchylenie i przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazała, iż zaskarżone postanowienie pozostaje w rażącej sprzeczności prawnej z Postanowieniem Sądu Okręgowego w Opolu, na mocy którego zwolniono ją od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego w całości. Skarżąca podniosła, iż jej sytuacja materialna w sprawie niniejszej jest identyczna jak i w sprawie przed Sądem Okręgowym a przesłanki stanowiące o przyznaniu prawa pomocy są tożsame w obu sprawach. Skarżąca wskazała też na trudną sytuację gospodarczą wielu przedsiębiorstw, bankructwa stoczni, hut, kopalni, podniosła, iż w 2009 r. zbankrutowało ok. 860 małych przedsiębiorstw. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 259 § 1 i art. 260 p.p.s.a. postanowienie, przeciw któremu został skutecznie wniesiony sprzeciw traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zatem po wniesieniu sprzeciwu sąd nie ocenia poprawności rozstrzygnięcia wydanego przez referendarza sądowego, lecz rozstrzyga wniosek od nowa korzystając z całości dowodów zgromadzonych we wcześniejszym postępowaniu. Zgodnie z treścią art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego następuje, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Warunkiem przyznania przedmiotowego uprawnienia stronie, jest wykazanie przez nią, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym stanie rzeczy rozstrzygniecie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Podkreślić należy, że generalną zasadą postępowania sądowego jest podnoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Każda osoba wszczynająca postępowanie powinna liczyć się z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów. Zatem zwolnienie od kosztów sądowych stanowi instytucję wyjątkową, która ma zastosowanie do osób charakteryzujących się ubóstwem. Jest niewątpliwym, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest obiektywnie i rzeczywiście niemożliwe. Prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z tych też względów w orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04, niepubl.). Na uwagę zasługuje również pogląd wyrażony w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, że zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą (postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 16.10.2008 r., sygn. akt I SA/Po 1433/06, LEX 507290). Szczególnie, iż prowadzenie działalności na własny rachunek wiąże się ze swej istoty z ryzykiem ponoszenia wszelkich związanych z tą działalnością konsekwencji, w tym ponoszenia kosztów sądowych Dokonując oceny przedstawionych przez Skarżącą w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz jego sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego okoliczności dotyczących jej aktualnej sytuacji finansowej i majątkowej, Sąd nie znalazł podstaw do przyznania Skarżącej prawa pomocy. Z przedstawionych dokumentów finansowych tj. deklaracji podatkowych wynika, iż Skarżąca osiągnęła w miesiącu lutym i marcu 2010 r. dochód w wysokości odpowiednio 7.041 zł i 5.081 zł. Zdaniem Sądu, osiągane dochody umożliwiają pozyskanie środków finansowych i zapłatę wymaganych kosztów sądowych, biorąc również pod uwagę niezbędne koszty bieżącego utrzymania, wynoszących, jak podała Skarżąca, 2.500 zł. Skarżąca wskazała wprawdzie, iż jej dochód przez ostatnie 3 miesiące został zawyżony wskutek uwzględnienia faktury za najem w kwocie 5.124 zł, która to faktura nie została uregulowana przez najemcę. Zauważyć jednakże należy, iż na poparcie swoich twierdzeń Skarżąca nie przedstawiła żadnych dokumentów, co zdaniem Sądu nie pozwala na ocenę ich wiarygodności. Poza tym, uwzględniając nawet obniżony dochód w wysokości ok. 7.000 zł, w ocenie Sądu, Skarżąca, ograniczając wydatki do granic koniecznego utrzymania miała możliwość zgromadzenia środków na pokrycie należnego wpisu od skargi w kwocie 500 zł. Ponadto, zdaniem Sądu, nie może premiować uwzględnieniem wniosku bierna postawa Skarżącej w egzekwowaniu wymagalnych należności a Skarżąca nie podała by podjęła jakiekolwiek kroki prawne w tym zakresie. Podkreślenia wymaga również pewna niespójność twierdzeń Skarżącej, która z jednej strony wskazuje, iż posiadane nieruchomości nie przynoszą jej korzyści majątkowych, z drugiej podaje, iż jednak takie korzyści osiąga. Jednocześnie Skarżąca, mimo wezwania w tym zakresie, nie skonkretyzowała, czy i jakie osiąga pożytki ze wszystkich posiadanych nieruchomości. Wskazała jedynie, iż budynek mieszkalny służy jej potrzebom, i że osiąga przychód z najmu w kwocie 5.124 zł, nie precyzując jakich konkretnie nieruchomości to dotyczy. Budzi to pewne wątpliwości co do rzetelności wskazywanych przez Skarżącą danych o jej sytuacji majątkowej. Z kolei wskazywane przez Skarżącą zobowiązania z tytułu pożyczki pieniężnej i hipotecznej nie sposób uznać za mające priorytet przed kosztami sądowymi. Zauważyć należy, że Skarżąca nie podała nawet wysokości tych obciążeń, to zaś na niej spoczywał obowiązek udokumentowania i wykazania braku możliwości pokrycia kosztów postępowania. Strona nie może przedkładać cywilnoprawnych (prywatnych) zobowiązań nad te związane z postępowaniem sądowym, które stanowią rodzaj daniny publicznoprawnej, wobec czego inne wydatki nie mogą być w stosunku do nich traktowane priorytetowo (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 listopada 2008 r., sygn. akt II FZ 512/08, LEX nr 530038). Odnosząc się do argumentów podniesionych w sprzeciwie, stwierdzić należy, iż pozostają one bez wpływu na podjętą ocenę o braku podstaw do uwzględnienia wniosku. Dla przyjętego rozstrzygnięcia bez znaczenia pozostaje fakt, iż w postępowaniu przed Sądem Okręgowym Skarżąca została zwolniona z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, bowiem niniejsze postępowanie wpadkowe w zakresie prawa pomocy pozostaje całkowicie odrębne od tamtego rozstrzygnięcia. Nie ma także znaczenia dla oceny sytuacji majątkowej Skarżącej okoliczność trudnej sytuacji gospodarczej wielu przedsiębiorstw, gdyż badaniu w niniejszej sprawie podlegała wyłącznie sytuacja Skarżącej a nie innych podmiotów gospodarczych. Podkreślić należy, iż prawo pomocy to inaczej "prawo ubogich", a do takiej kategorii Skarżącej, której rodzina ma stałe źródła utrzymania oraz zapewnione warunki bytowe, zaliczyć nie można. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź gdy środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (vide: postanowienie NSA z 19 października 2005 r. I GZ 107/05, niepubl.). Z kolei przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (vide: postanowienie NSA z 22 marca 2005 r. FZ 794/04, niepubl.). Skarżąca natomiast nie udowodniła zaistnienia takich okoliczności. W tym stanie rzeczy uiszczenie przez Skarżącą kwoty 500 zł tytułem wpisu sądowego oraz pozostałych kosztów, które ewentualnie mogą wystąpić w niniejszej sprawie nie doprowadzi do powstania niedostatku w utrzymaniu jej rodziny, przeciwnie mieści się w możliwościach płatniczych wnioskodawczyni. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 245 §1 i 3 w zw. z art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a orzeczono jak w sentencji.