I SA/Op 195/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Marta Wojciechowska po rozpoznaniu w dniu 21 czerwca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi P. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 28 stycznia 2011 r. nr [...] w przedmiocie określenia w podatku od towarów i usług za grudzień 2008r. nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia w związku z wnioskiem skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy Skarżący P. K., działający poprzez ustanowionego w sprawie pełnomocnika doradcę podatkowego M. S., wniósł do tut, Sądu skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 28 stycznia 2011 r. nr [...] w przedmiocie określenia w podatku od towarów i usług za grudzień 2008 r. nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia Zarządzeniem z dnia 5 kwietnia 2011 r. wezwano pełnomocnika skarżącego - doradcę podatkowego M. S. - do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 264 zł w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania pod rygorem odrzucenia skargi, wskazując jako podstawę ustalenia wysokości wpisu § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 221, poz. 2193). Powyższe wezwanie doręczone zostało do rąk pełnomocnika skarżącego w dniu 11 kwietnia 2011r. i zawierało pełne pouczenie o skutkach nieuiszczenia w terminie wpisu, a także o prawie złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W ustawowym terminie skarżący wpisu nie uiścił, natomiast w dniu następnym złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Postanowieniem z dnia 9 maja 2011 r. skarga, na podstawie w art. art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ) /zwanej dalej p.p.s.a./, została odrzucona. Wnioskiem z dnia 16 maja 2011 r. skarżący złożył wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia skargi, jednocześnie w dniu 17 maja 2011 r. pełnomocnik uiścił stosowny wpis od skargi. W ramach złożonego na druku PPF wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości, Skarżący wskazał, iż jest osobą pozostającą na rencie inwalidzkiej II grupy i otrzymuje z tego tytułu miesięczne świadczenie w kwocie 1.850 zł. Dodatkowo wykazał także świadczenie emerytalne żony – B. K w miesięcznej wysokości 1.300 zł. We wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje także studiujący syn M. K.. W zakresie posiadanych nieruchomości wykazał dwa mieszkania o powierzchniach 70 m2 i 63 m2, informując że w jednym zamieszkuje wspólnie z żoną, a kolejne mieszkanie zajmuje drugi syn z rodziną, utrzymując je samodzielnie. W wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego, skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku, poprzez uszczegółowienie informacji we wskazanym zakresie, co do sytuacji rodzinnej, majątkowej i zdrowotnej, z równoczesnym pouczeniem go o tym, że niezastosowanie się do wezwania w wyznaczonym terminie skutkować będzie uznaniem, iż nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymaniem koniecznego dla siebie i rodziny i tym samym odmową przyznania prawa pomocy. W wyznaczonym skarżącemu 7- dniowym terminie od otrzymania wezwania, nie nadesłał on żądanych w wezwaniu informacji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Przesłanki przyznania prawa pomocy osobie fizycznej określa przepis art. 246 § 2 p.p.s.a. W świetle unormowania zawartego w punkcie 1 tego przepisu, zasadność wniosku o przyznanie całkowitego zwolnienia z kosztów sądowych, a o takie wniósł Skarżący, winna być rozpatrywana w aspekcie braku możliwości finansowych strony do poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania w sprawie. Podkreślić należy, że generalną zasadą postępowania sądowego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Natomiast przyznanie prawa pomocy jest wyjątkiem od zasady wynikającej z art. 199 p.p.s.a. W konsekwencji, zwolnienie od kosztów sądowych stanowi instytucję wyjątkową, która ma zastosowanie do osób charakteryzujących się ubóstwem. Jest niewątpliwym, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest obiektywnie i rzeczywiście niemożliwe. Dlatego oceniając, czy w danej sytuacji zasadne jest zwolnienie strony od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, należy rozważyć realizację zasady prawa do sądu, ale również uwzględniać zasadę powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych. Stosownie do art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, które obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym m.in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków. Koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków (art. 211 ustawy). Opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna (art. 212 § 1). Zatem wniosek skarżącego dotyczący prawa pomocy w całości należy rozpatrywać w kontekście przesłanki zawartej w art. 246 § 1, pkt 1 i 2 ustawy. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy, następuje gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy, następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Treść powołanych wyżej przepisów wskazuje, iż prawo pomocy w tym zakresie stanowi instytucję wyjątkową i dlatego udzielenie tego prawa może nastąpić jedynie w sytuacjach szczególnych. Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (art. 246 § 1, pkt 1 p.p.s.a.) winno być bowiem stosowane do osób żyjących w skrajnym ubóstwie (przykładowo do osób zaliczanych do bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osób ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a) dotyczyć będzie osób charakteryzujących się ubóstwem w takim stopniu, że zapłata kosztów sądowych w określonej wysokości mogłaby spowodować utratę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencji tych osób oraz ich rodzin. Oznacza to w tym przypadku, że przy rozpatrywaniu wniosku o prawo pomocy winno się uwzględniać, z jednej strony wysokość obciążeń finansowych jakie strona jest zobowiązana ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony jej możliwości finansowe. Z kolei zgodnie z art. 255 ustawy, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Ponieważ w ocenie Sądu informacje przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej, finansowej i rodzinnej, w związku z czym, działając na podstawie art. 255 ustawy, pismem z 13 maja 2011 r. wezwano go do przekazania w terminie siedmiu dni od dnia otrzymania wezwania, uszczegółowionej we wskazanym w wezwaniu zakresie, informacji, co do sytuacji rodzinnej, majątkowej i zdrowotnej. Równocześnie pouczono skarżącego o tym, że niezastosowanie się do wezwania w wyznaczonym terminie skutkować będzie uznaniem, iż nie wykazał on, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny i tym samym odmową przyznania prawa pomocy. W wyznaczonym skarżącemu 7- dniowym terminie od otrzymania wezwania, nie nadesłał on żądanych w wezwaniu informacji. Wskazać przy tym należy, iż rozstrzygnięcie złożonego wniosku zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Użyte w art. 246 p.p.s.a. określenie "gdy wykaże" oznacza bowiem, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. W związku z tym strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. W ustaleniu rzeczywistego stanu rzeczy pomocne dla strony i Sądu jest wezwanie kierowane w trybie art. 255 p.p.s.a. w celu uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku. Natomiast w sytuacji, gdy strona uchyla się od złożenia wyjaśnień, oświadczeń lub dokumentów służących ocenie jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, co miało miejsce w tej sprawie, to musi się liczyć z tym, że sąd nie będzie miał podstaw do przyjęcia jej wniosku za uzasadniony (por. postanowienie NSA z 23 kwietnia 2009 r. I FZ 71/09, z 23 lipca 2009 r. II FZ 260/09). Równocześnie, mając na uwadze już wykazywane we wniosku o przyznanie prawa pomocy łączne dochody rodziny skarżącego, kształtujące się miesięcznie w wysokości 3.150 zł oraz aktualne, po uiszczeniu wpisu od skargi, ewentualne przyszłe koszty postępowania sądowego, w ocenie Sądu nie zachodzi przesłanka niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Reasumując, zdaniem Sądu, sytuacja majątkowa wnioskodawcy, opisana we wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie poparta rzetelnymi dowodami, czy też wyczerpującym wyjaśnieniem, do czego bezskutecznie wnioskodawca został wezwany, uniemożliwia Sądowi ustalenie w sposób pełny jego aktualnej sytuacji materialnej, i w konsekwencji nie daje podstaw do uznania, że skarżący wykazał bezsprzecznie, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek środków na pokrycie należnych kosztów sądowych. W tym stanie rzeczy, działając w oparciu o art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji