I SA/Op 196/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Anna Wójcik po rozpoznaniu w dniu 22 czerwca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi P. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 28 stycznia 2011 r. nr [...] w przedmiocie określenia w podatku od towarów i usług za styczeń 2009 r. nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia w związku z wnioskiem skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy Skarżący P. K., działający poprzez ustanowionego w sprawie pełnomocnika doradcę podatkowego M. S., wniósł do tut. Sądu skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 28 stycznia 2011 r. nr [...] w przedmiocie określenia w podatku od towarów i usług za styczeń 2009 r. nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia. Zarządzeniem z 5 kwietnia 2011 r. wezwano pełnomocnika skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 500 zł w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania pod rygorem odrzucenia skargi, wskazując jako podstawę ustalenia wysokości wpisu § 2 ust. 3 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ). Powyższe wezwanie doręczone zostało do rąk pełnomocnika w dniu 11 kwietnia 2011r. i zawierało pełne pouczenie o skutkach nieuiszczenia w terminie wpisu a także o prawie złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W terminie do złożenia wpisu skarżący nie uiścił wpisu, natomiast w dniu następnym złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Z tego też względu postanowieniem Sądu z dnia 9 maja 2011 r. skarga została odrzucona na podstawie w art. art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm ), zwanej dalej p.p.s.a. Pismem z dnia 16 maja 2011 r. skarżący złożył wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia skargi, jednocześnie w dniu 17 maja 2011 r. pełnomocnik uiścił wpis od skargi. W ramach złożonego na druku PPF wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości, skarżący wskazał, iż jest osobą pozostającą na rencie inwalidzkiej II grupy i otrzymuje z tego tytułu miesięczne świadczenie w kwocie 1.850 zł. Dodatkowo wykazał także świadczenie emerytalne żony- B. Karczmarz. w miesięcznej wysokości 1.300 zł; we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje także studiujący syn M. K.. W zakresie posiadanych nieruchomości wykazał dwa mieszkania o powierzchniach 70 m/2 i 63 m/2, wskazując że w jednym zamieszkuje wspólnie z żoną, zaś a kolejne mieszkanie zajmuje drugi syn z rodziną, utrzymując je samodzielnie. W wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego z dn. 12 maja 2011 r., skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku, poprzez uszczegółowienie informacji we wskazanym zakresie co do sytuacji rodzinnej, majątkowej i zdrowotnej, z równoczesnym pouczeniem go o tym, że niezastosowanie się do wezwania w wyznaczonym terminie skutkować będzie uznaniem, iż nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymaniem koniecznego dla siebie i rodziny i tym samym odmową przyznania prawa pomocy. Wezwane zostało doręczone 18 maja 2011 r. W wyznaczonym skarżącemu 7- dniowym terminie od otrzymania wezwania nie nadesłał on żądanych w wezwaniu informacji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Prawo pomocy stosownie do treści art. 245 § 1 p.p.s.a. może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zakres prawa pomocy został określony w art. 245 p.p.s.a. Skarżący w złożonym formularzu PPF wskazał, iż wnosi o zwolnienie z kosztów sądowych. Dokonując analizy tego wniosku przytoczyć należy art. 211 p.p.s.a. który definiuje koszty sądowe jako opłaty sądowe i zwrot wydatków. Takiemu zakresowi zwolnienia odpowiada art. 245 § 3 p.p.s.a. wskazujący, że przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie z opłat sądowych i wydatków. Wobec tego uznać należało, iż przedmiotem wniosku skarżącego jest przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Przesłanki przyznania prawa pomocy osobie fizycznej określa przepis art. 246 § 1 p.p.s.a. W świetle unormowania zawartego w punkcie 2 tego przepisu zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, a o takie wniósł skarżący, winna być rozpatrywana w aspekcie braku możliwości finansowych strony do poniesienia pełnych kosztów postępowania w sprawie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, że generalną zasadą postępowania sądowego jest podnoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Natomiast przyznanie prawa pomocy jest wyjątkiem od zasady wynikającej z art. 199 p.p.s.a. W konsekwencji, zwolnienie od kosztów sądowych stanowi instytucję wyjątkową, która ma zastosowanie do osób charakteryzujących się ubóstwem. Jest niewątpliwym, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest obiektywnie i rzeczywiście niemożliwe. Dlatego oceniając, czy w danej sytuacji zasadne jest zwolnienie strony od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, należy rozważyć realizację zasady prawa do sądu, ale również uwzględniać zasadę powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym ( art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a. ) dotyczyć będzie osób charakteryzujących się ubóstwem w takim stopniu, że zapłata kosztów sądowych w określonej wysokości mogłaby spowodować utratę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencji tych osób oraz ich rodzin. Oznacza to w tym przypadku, że przy rozpatrywaniu wniosku o prawo pomocy winno się uwzględniać, z jednej strony wysokość obciążeń finansowych jakie strona jest zobowiązana ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony jej możliwości finansowe. Jak bowiem zostało stwierdzone w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r. ( GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8 ) "udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe ". Z kolei zgodnie z art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Ponieważ w ocenie Sądu informacje przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej, finansowej i rodzinnej, w związku z czym, działając na podstawie art. 255 p.p.s.a., pismem z 12 maja 2011 r. wezwano go do przekazania w terminie siedmiu dni od dnia otrzymania wezwania, uszczegółowionej we wskazanym w wezwaniu zakresie, informacji co do sytuacji rodzinnej, majątkowej i zdrowotnej. Równocześnie pouczono skarżącego o tym, że niezastosowanie się do wezwania w wyznaczonym terminie skutkować będzie uznaniem, iż nie wykazał on, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny i tym samym odmową przyznania prawa pomocy. W wyznaczonym skarżącemu 7- dniowym terminie od otrzymania wezwania nie nadesłał on żądanych w wezwaniu informacji. Wskazać przy tym należy, iż rozstrzygnięcie złożonego wniosku zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Użyte w art. 246 p.p.s.a. określenie "gdy wykaże" oznacza bowiem, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. W związku z tym strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. W ustaleniu rzeczywistego stanu rzeczy pomocne dla strony i Sądu jest wezwanie kierowane w trybie art. 255 p.p.s.a. w celu uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku. Natomiast w sytuacji, gdy strona uchyla się od złożenia wyjaśnień, oświadczeń lub dokumentów służących ocenie jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, co miało miejsce w tej sprawie, to musi się liczyć z tym, że sąd nie będzie miał podstaw do przyjęcia jej wniosku za uzasadniony (por. postanowienie NSA z 23 kwietnia 2009 r. I FZ 71/09, z 23 lipca 2009 r. II FZ 260/09, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Równocześnie mając na uwadze już wykazywane we wniosku o przyznanie prawa pomocy łączne dochody rodziny skarżącego, kształtujące się miesięcznie w wysokości 3.150 zł oraz koszty postępowania sądowego, jakie po uiszczeniu wpisu od skargi mogą w sprawie jeszcze wystąpić, stwierdzić należy, że nie zachodzi przesłanka niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Reasumując, zdaniem Sądu, sytuacja majątkowa wnioskodawcy, opisana we wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie poparta rzetelnymi dowodami, czy też wyczerpującym wyjaśnieniem, do czego bezskutecznie wnioskodawca został wezwany, uniemożliwia Sądowi ustalenie w sposób pełny jego aktualnej sytuacji materialnej, i w konsekwencji nie daje podstaw do uznania, że skarżący wykazał bezsprzecznie, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek środków na pokrycie należnych kosztów sądowych. W tym stanie rzeczy, działając w oparciu o art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji