I SA/Op 223/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Grzegorz Gocki po rozpoznaniu w dniu 17 czerwca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego w sprawie ze skargi S. W., A. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 3 marca 2011 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2009 r. wraz z odsetkami p o s t a n a w i a I. zwolnić stronę skarżącą w zakresie połowy wpisu od skargi, II. pozostałym zakresie wniosek oddalić. Przedmiotem skargi wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu przez A. W.. i S. W. jest decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 3 marca 2011 r. Nr [...] wydana w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2009 r. wraz z odsetkami. Wraz ze skargą S W.i złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia doradcy podatkowego, a na wezwanie Sądu wniosek ten został następnie uzupełniony poprzez złożenia stosownego formularza PPF także przez A. W. W ramach wniosku skarżący odnośnie ich sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej oświadczyli, iż wspólnie z nimi w gospodarstwie domowym pozostawał także pełnoletni syn, który jednakże w ostatnich dniach opuścił mieszkanie i znalazł zatrudnienie w innej miejscowości. Jako wyłączne dochody rodziny w chwili obecnej wskazano dochody A. W. z prowadzonej działalności gospodarczej wynoszące miesięcznie około 2.200 zł. Wskazano też na brak jakiegokolwiek nieruchomości, a zajmowane mieszkanie jest na podstawie umowy użyczenia zawartej z właścicielem. Z ruchomości wykazano samochód osobowy marki Ford Mondeo, rocznik 1994 o wartości 2.500 zł. Wskazując na trudną sytuacje materialną rodziny wnioskodawcy podnieśli argumentacje dotyczącą spadku dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej, istniejące zadłużenia z tytułu kredytów bankowych w G. ( rata miesięczna 683 zł), K. (rata miesięczna 474 zł) oraz obciążenia z tytułu prowadzonej egzekucji należności objętej wnioskiem o umorzenie (350 zł miesięcznie). Łączny koszt bieżący utrzymania rodziny w tym wyżywienie i koszty związane z mieszkaniem, wykazano w kwocie 737 zł miesięcznie. Na wezwanie Sądu w piśmie uzupełniającym z dnia 20.05.2011r szczegółowo wskazano istotne elementy dotyczącej bieżącej sytuacji finansowej rodziny, przedkładając także w załączeniu do pisma, stosowne dokumenty potwierdzające fakt ponoszenia wykazywanych obciążeń. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego i następuje wtedy, gdy osoba ubiegająca się o pomoc wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). W świetle unormowania zawartego w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, winna być rozpatrywana w aspekcie możliwości finansowych strony odniesionych do wysokości tych obciążeń, które w związku z postępowaniem sądowym jest ona obowiązana ponieść. Na obecnym etapie sprawy chodzi zatem o kwotę 500 zł, z tytułu należnego od skargi wpisu sądowego. Na dalsze koszty jakie mogą mieć miejsce w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku oraz ewentualny wpis od skargi kasacyjnej. Koszty postępowania obejmują także wydatki związane z zapewnieniem skarżącemu pomocy fachowego pełnomocnika. Podnieść należy, iż co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Zatem prawo pomocy, jako instytucja o charakterze wyjątkowym, winno być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach - z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej strony - jej możliwości płatniczych i finansowych. Oceniając pod kątem tych kryteriów sytuację materialną skarżących, Sąd uznał, iż w obecnej ich sytuacji osobistej i finansowej, uiszczenie pełnych kosztów sądowych związanych obowiązkiem uiszczenia wpisu od skargi z zawisłym postępowaniem sądowym w kwocie 500 zł, stanowiłoby nadmierne ich obciążenie i w takim zakresie co do połowy kwoty należnego wpisu, spełniona została przesłanka wykazania niemożności jego poniesienia bez uszczerbku dla koniecznych kosztów utrzymania. Niewątpliwie, na co zwraca Sąd uwagę, znaczna część uzyskiwanych w rodzinie miesięcznych dochodów, przeznaczana jest na spłatę kredytów bankowych. Sąd wprawdzie uwzględnił w swojej ocenie fakt ponoszenia tych obciążeń kredytowych, jednakże nie mogą one uzasadniać udzielenie skarżącym prawa pomocy w żądanym przez nich pełnym zakresie prawa pomocy , zarówno co do całkowitego ich zwolnienia od kosztów postępowania jak i ustanowienia w sprawie na koszt Skarbu Państwa fachowego pełnomocnika. Sam bowiem fakt spłaty zaciągniętych kredytów nie stanowi jeszcze przesłanki do przyznania prawa pomocy, a sama spłata zobowiązań z tytułu tychże kredytów nie korzysta z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi. Dotyczy to także spłaty wykazywanych przez wnioskodawcę pożyczek od osób prywatnych. Sąd wziął pod uwagę, że przy wykazywanych dochodach rodziny, na które w składają się chwili obecnej dochody A. W. z prowadzonej działalności gospodarczej wynoszące miesięcznie około 2.200 zł., a istniejące obciążenia z tytułu spłaty kredytów bankowych wynoszą : w G.- rata miesięczna 683 zł, w K.- rata miesięczna 474 zł. W miesiącu maja skarżący dokonali także spłaty pożyczki zaciągniętej u prywatnej osoby w kwocie 600 zł. W ocenie Sądu dokonując analizę bieżących kosztów utrzymania, w chwili obecnej brak jest także podstaw do uwzględniania pełnych wykazywanych kosztów ogrzewania (faktury za zakup węgla), gdyż były to wydatki ponoszone w okresie zimowym i związane w dużym stopniu z ta porą roku. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy, sąd musi rozważać z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej strony interes strony w dochodzeniu swoich praw przed sądem, i zachować odpowiednią proporcję między nimi (np. postanowienie NSA z dnia 12 marca 2009 r., II FZ 80/09, LEX nr 550323). Dlatego też udzielenie stronie prawa pomocy powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach i w takim zakresie, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Podsumowując należy stwierdzić, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżących, niewątpliwie trudnej, zwolnienie ich od pełnych kosztów sądowych przy równoczesnym ustanowieniu dla nich doradcy podatkowego byłoby niezasadne. Konieczność poniesienia ewentualnych kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru, wobec okoliczności, iż jego udział, na obecnym etapie postępowania sądowego nie jest obowiązkowy, przy jednoczesnym zwolnieniu wnioskodawcy w 1/2 części od aktualnie wymaganych kosztów sądowych w formie wpisu należnego od złożonej skargi nie naraża strony na pogorszenie warunków bytowych - z jednej strony, z drugiej zaś odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 oraz art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270).