I SA/Op 23/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kozicka (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik Asesor sądowy WSA Remigiusz Mazur po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 22 maja 2025 r. sprawy ze skargi R. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 29 listopada 2024 r., nr SKO.40.2524.2024.ps w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Opola z dnia 30 sierpnia 2024 r., nr DPŚ.ZPI.4164.16713.2024. Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu przez R. G. (dalej zwanego też: stroną, skarżącym) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 29 listopada 2024 r., nr SKO.40.2524.2024.ps, utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Opola z dnia 30 sierpnia 2024 r., nr DPŚ.ZPI.4164.16713.2024, wydaną w przedmiocie ustalenia odpłatności skarżącego za pobyt jego babci – I. K. (dalej także: babcia strony, pensjonariuszka) w Domu Pomocy Społecznej w O. [...] (dalej: DPS). Skarga została wniesiona w następującym stanie faktycznym i prawnym. W związku z przebywaniem babci strony w DPS-ie od dnia 21 października 2021 r. do [...] 2023 r., (kiedy babcia strony zmarła) decyzją z dnia 2 września 2021 r., nr [...], wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta Opola, ustalono jej opłatę za pobyt w DPS w kwocie 1 570,27 zł, stanowiącej 70% jej dochodu, od dnia jej umieszczenia. Następnie decyzja ta została przez organ wydający zmieniona decyzją tego organu z dnia 17 maja 2022 r., nr [...], w ten sposób, że ustalono odpłatność na kwotę 1680,19 zł miesięcznie od dnia 1 marca 2022 r. W dniu 6 grudnia 2021 r. przeprowadzono ze skarżącym, będącym wnukiem pensjonariuszki, wywiad środowiskowy, podczas którego wyraził on zgodę na dopłatę do pobytu babci w DPS. W dniu 27 stycznia 2022 r. doręczono mu do podpisania umowę o ustaleniu wysokości opłaty za pobyt jego babci w DPS, której to umowy nie podpisał. Tym samym zawiadomieniem z dnia 17 lutego 2022 r. Dyrektor MOPR w Opolu poinformował stronę o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt jej babci w DPS-ie. Po uzyskaniu informacji dotyczących sytuacji dochodowej i rodzinnej strony decyzją z dnia 26 kwietnia 2022 r., nr [...], organ pierwszej instancji orzekł o ustaleniu odpłatności za pobyt jej babci w DPS i o nadaniu decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności. Na skutek rozpatrzenia odwołania od tej decyzji wniesionego przez stronę, decyzją z dnia 25 lipca 2022 r., nr [...], Kolegium uchyliło decyzję pierwszoinstancyjną w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W toku ponownego postępowania organ I instancji podjął czynności wyjaśniające w zakresie ustalenia sytuacji osobistej i dochodowej skarżącego, w tym w postaci przeprowadzonego w dniu 27 września 2022 r. z nim wywiadu środowiskowego. Pismem z dnia 23 czerwca 2023 r. skarżący został poinformowany o konieczności ponownego przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, na co nie wyraził jednak zgody. Przy piśmie z dnia 11 sierpnia 2023 r. (doręczonym dnia 30 sierpnia 2023 r.) organ I instancji ponownie przesłał skarżącemu do podpisania umowę o ustaleniu wysokości opłaty za pobyt jego babci w DPS, której to umowy skarżący tym razem także nie podpisał. Z kolei pismem z dnia 4 września 2023 r. zwrócił się on do organu I instancji o umorzenie postępowania w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt jego babci w DPS. Swoją prośbą uzasadnił tym, że jego babcia zmarła w kwietniu, a ponadto z dniem 31 lipca 2023 r. została rozwiązana z nim umowa o pracę, obecnie ponosi duże wydatki, w tym na spłatę kredytu hipotecznego, nie jest zatrudniony i nie ma możliwości uiszczenia opłaty za pobyt babci w DPS. Do pisma załączył dowody przelewów bankowych na potwierdzenie swoich zobowiązań. Decyzją z dnia 22 września 2023 r., nr [...], organ I instancji orzekł ponownie o ustaleniu stronie odpłatności za pobyt jej babci w DPS i nadał decyzji rygor natychmiastowej wykonalności. Na skutek odwołania wniesionego przez skarżącego decyzja ta, tym razem również została uchylona decyzją Kolegium z dnia 29 lutego 2024 r., nr [...], a sprawa została przekazana organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Od tej decyzji Kolegium skarżący wniósł sprzeciw do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, który wyrokiem z 10 maja 2024 r., sygn. akt I SA/Op 3376/24, został oddalony. Prowadząc ponownie postępowanie wyjaśniające, organ pierwszoinstancyjny podjął działania w celu przeprowadzenia ze skarżącym kolejnego wywiadu środowiskowego, jednak ten, pomimo skutecznego poinformowania o konieczności jego przeprowadzenia i pouczenia o skutkach niewyrażenia zgody na wywiad, nie skontaktował się z organem celem ustalenia terminu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Rozpoznając sprawę ponownie organ I instancji decyzją z dnia 30 sierpnia 2024 r., nr DPŚ.ZPL4164.16713.2024, ustalił odpłatność skarżącego za pobyt jej babci w DPS-ie, w wysokości: od dnia 21 do dnia 31 października 2021 r. w wysokości 164,34 zł; od dnia 1 listopada 2021 r. do dnia 28 lutego 2022 r. w wysokości 463,03 zł miesięcznie; od dnia 1 do 31 marca 2022 r. w wysokości 444,71 zł; od dnia 1 kwietnia 2022 r. do dnia 31 marca 2023 r. w wysokości 521,65 zł miesięcznie; od dnia 1 do dnia 28 kwietnia 2023 r. w wysokości 570,92 zł; Decyzja została wydana na podstawie art. 8 ust. 3, 4, art. 59 ust. 1, art. 60 ust. 1, art. 61 ust. 1, 2, 2a, 2b, 2c, 2d, 2e, 3, art. 62, art. 106 ust. 1, 4, art. 107 ust. 1, 5 oraz art. 110 ust. 7, 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2024 r. poz. 1283) zwanej dalej: ustawa lub u.p.s., oraz § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2021 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. poz. 1296) oraz § 8 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 23 sierpnia 2012 r. w sprawie domów pomocy społecznej (Dz.U. z 2018 r. poz. 734). W uzasadnieniu organ I instancji wskazał jak przedstawia się średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w DPS-ie, podając, że: od dnia 1 kwietnia 2021 r. do dnia 31 marca 2022 r. wynosił 4 348,43 zł (Dz.U. Woj. Opolskiego z dnia 30 marca 2021 r., poz. 884); od dnia 1 kwietnia 2022 r. do dnia 31 marca 2023 r. wynosił 4 810,10 zł (Dz.U. Woj. Opolskiego z dnia 14 marca 2022 r., poz. 780); od dnia 1 kwietnia 2023 r. do dnia 31 marca 2024 r. wynosił 5 351 zł (Dz.U. Woj. Opolskiego z dnia 29 marca 2023 r., poz. 1127). Organ I instancji wyjaśnił nadto, że babcia stronny posiadała dwoje dzieci, tj. córkę E. i syna L. Podnosząc przy tym, że ponieważ córka pensjonariuszki nie kwalifikowała się do ponoszenia odpłatności za pobyt matki w DPS-ie, to połowa brakującej kwoty do pokrycia średniego kosztu utrzymania mieszkańca w DPS została podzielona na 3 kolejne osoby zobowiązane, a to jej dzieci: A. M. i A. W. oraz skarżącego. Jednocześnie organ I instancji wyjaśnił, że ponieważ syn pensjonariuszki również nie kwalifikował się do ponoszenia odpłatności za pobyt swojej matki, to druga połowa brakującej kwoty do pokrycia średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w DPS została podzielona na 3 kolejne osoby zobowiązane tj. jego dzieci: J. Ż., T. Ż. i M. Ż. Wskazał przy tym organ I instancji, że wobec wszystkich powyższych osób prowadzone było postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt pensjonariuszki w DPS. Zarówno córka jak i syn w okresie pobytu ich matki w DPS-ie nie kwalifikowali się do ponoszenia odpłatności za jej pobyt. Dalej organ zaznaczył, że skarżący został zobowiązany do ponoszenia odpłatności tylko w swojej części, tj. 1/6 kwoty wynikającej z różnicy między kosztem utrzymania mieszkańca w DPS, a kwotą ponoszoną przez pensjonariuszkę. Podkreślił, że ustalenia odpłatności pozostałych zstępnych w żaden sposób nie wpływało na postępowanie w tej sprawie. Odnosząc się do okoliczności faktycznych dotyczących sytuacji życiowej skarżącego organ wskazał, że na podstawie przeprowadzonych wywiadów środowiskowych i pozyskanych dokumentów, ustalono sytuację dochodową i rodzinną skarżącego w okresie od miesiąca października 2021 r. do kwietnia 2023 r. Z pozyskanych dokumentów wynikało, że w tym okresie prowadził on samodzielne gospodarstwo domowe, a jego dochodem było wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia. Wskazując dochód ustalony za poszczególne miesiące organ stwierdził, że przekraczał on znacząco i każdorazowo 300% kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej, co kwalifikowało go do ponoszenia w danym okresie odpłatności w całej swojej części. Odnosząc się do wniosku skarżącego o umorzenie postępowania organ wskazał, że w okresie od wszczęcia postępowania do 28 kwietnia 2023 r. jego dochód znacząco przekraczał 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, wobec czego nie było podstaw do uwzględnienia tej prośby. Mając natomiast na uwadze to, że do odwołaniu od decyzji z dnia 22 września 2023 r. skarżący dołączył informację o opłacie za przedszkole córki oraz umowę o nauczaniu języka angielskiego, a w piśmie z dnia 4 września 2023 r. wskazał na wydatki związane ze spłatą kredytów oraz zmianę sytuacji dochodowej, podjęto działania w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego jednak skarżący - pomimo poinformowania o skutkach odmowy przeprowadzenia wywiadu środowiskowego - nie nawiązał kontaktu z pracownikiem socjalnym co skutkowało tym, że wywiad nie został przeprowadzony. To z kolei, jak stwierdził organ, uniemożliwiło prawidłowe ustalenie sytuacji rodzinnej i dochodowej skarżącego, a tym samym przeprowadzenie postępowania administracyjnego w kierunku ustalenia możliwości finansowych i innych okoliczności życiowych, mogących mieć wpływ na wysokość opłaty za pobyt babci w DPS. Organ zaznaczył, że w toku postępowania skarżący wielokrotnie był informowany o możliwości ubiegania się o zwolnienie z powyższej odpłatności, zgodnie z art. 64 u.p.s., jednak nie złożył w tym zakresie wniosku. Wskazując następnie, że ustalił przedmiotową odpłatność jedynie w oparciu o gromadzony materiał dowodowy. Organ przedstawił też sposób jej wyliczenia i końcowo określił, że należy uiścić ją w terminie do dnia 25 września 2024 r. do kasy MOPR w Opolu lub na wskazany rachunek bankowy. Od powyższej decyzji skarżący wniósł odwołanie, w którym zarzucił organowi I instancji nieprawidłowe rozliczenie kosztów pobytu, wynikające z błędnego podziału opłat na zstępnych. Podniósł, że organ nieprawidłowo rozdzielił opłatę za pobyt jego babci w DPS pomiędzy 6 zstępnych zamiast na 8 zstępnych. Wskazaną na wstępie decyzją z dnia 29 listopada 2024 r., nr SKO.40.2524.2024.ps, SKO utrzymało w mocy decyzję pierwszoinstancyjną. W uzasadnieniu organ odwoławczy powołał regulacje prawne z przedmiotu postępowania, tj. art. 54 ust. 1, art. 60 ust. 1 i ust. 2, art. 61 ust. 1, ust. 2, ust. 2d, ust. 2e, ust. 2f u.p.s., po czym wyjaśnił, że w pierwszej kolejności do wnoszenia opłaty jest zobowiązany mieszkaniec domu, a dopiero gdy osoba ta nie jest w stanie uiścić takiej opłaty w pełnej wysokości, to obowiązek ponoszenia opłat obciąża kolejno małżonka, zstępnych, wstępnych oraz właściwą gminę. Kolegium zaznaczyło, że art. 61 ust. 2 pkt 1-3 ustawy przedstawia reguły, według których są ustalane opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, które powinny wnosić zobowiązane podmioty oraz granice swobody określania wysokości tych opłat. W dalszych motywach, wskazując na ustalenia faktyczne dokonane przez organ I instancji i uznając je za prawidłowe, Kolegium stwierdziło, że wobec odmowy zawarcia przez skarżącego umowy w sprawie odpłatności i niewyrażenia przez niego zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, należało zastosować art. 61 ust, 2e u.s.p., tj. ustalić jego odpłatność w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane. Wyjaśniło, że wysokość tej opłaty ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia. Następnie Kolegium przypomniało, że w sprawie ustalono, iż jest 8 osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności, przy czym dzieci pensjonariuszki, w tym matka strony, nie kwalifikowały się do ponoszenia odpłatności za pobyt ich matki w DPS-ie, w związku z tym przypadająca na nich kwota pozostająca do pokrycia średniego kosztu utrzymania mieszkańca została podzielona na ich dzieci a wnuki pensjonariuszki, tj. na 6 osób zobowiązanych. Przyjmując taki sposób ustalenia odpłatności osób zobowiązanych Kolegium powołując się na poglądy orzecznictwa sądowoadministracyjnego podkreśliło, że art. 61 ust. 1 u.p.s. zawiera krąg osób, w stosunku do których można orzec o obowiązku ponoszenia opłat za pobyt w domu opieki społecznej i jednocześnie wynika z niego kolejność, w jakiej wymienione podmioty ponoszą odpłatność za ten pobyt. Jednak o regule kolejności nie ma mowy w sytuacji wystąpienia obowiązku ponoszenia opłat przez kilkoro zstępnych, czyli tak jak ma to miejsce w realiach kontrolowanej sprawy. Każdy z nich ma taki sam obowiązek ponoszenia opłat, a jedynie różnicować ich może kryterium dochodowe. Zaznaczyło Kolegium, że zstępni mają obowiązek partycypowania w opłacie, jeżeli ich dochód przekracza 300% kryterium dochodowego, do wysokości należnej opłaty za pobyt członka rodziny w DPS. Organ odwoławczy wskazał przy tym, że art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. zabezpiecza zstępnych, zapewniając pozostawienie im środków koniecznych do utrzymania. Ramy przyjętego przez ustawodawcę 300% kryterium dochodowego obejmują co do zasady koszty utrzymania zwyczajowo przyjęte. Ustawodawca, jak zaznaczył, przewidział też możliwość zwolnienia z opłaty, jednak może dotyczyć to tylko wyjątkowych, nadzwyczajnych sytuacji określonych w art. 64 u.p.s. Argumentując Kolegium zaznaczyło nadto, że przepis ten ustanawia wyjątki od obowiązku ponoszenia opłaty i nie może być interpretowany rozszerzająco. W przypadku zwolnienia z opłaty beneficjenta lub chociażby jednego ze zstępnych albo odstąpienia od nałożenia na nich opłaty, może to wiązać się ze wzrostem obciążenia dla pozostałych zobowiązanych, jeżeli mają wystarczająco wysokie dochody. Dlatego każdy ze zstępnych powinien mieć zapewniony udział w postępowaniu dotyczącym ustalenia opłaty w celu realizacji prawa do weryfikacji ustaleń poczynionych w odniesieniu do pozostałych zobowiązanych do wnoszenia opłaty. Równocześnie Kolegium podniosło, że w orzecznictwie wyrażono jednak tez pogląd, iż o ile połączenie kilku spraw dotyczących odpłatności za pobyt w DPS do jednego postępowania jest rozwiązaniem zasługującym na uwagę, to o jego zastosowaniu lub pominięciu decydować powinny okoliczności faktyczne odnoszące się do każdej strony, wpływające w sposób tożsamy lub różny na zakres indywidualnych praw bądź obowiązków wyznaczonych prawem. W sytuacji, gdy ustalenie odpłatności za pobyt w DPS zależy od poziomu dochodów, określonych w art. 61 ust. 2 u.p.s., możliwości wnoszenia opłat także przez inne osoby niż zobowiązane ustawowo, a także możliwości zawarcia umowy, o jakiej stanowi art. 103 ust. 2 u.p.s., nie można mówić o relewantności przesłanek faktycznych ustalenia obowiązku płatniczego nakazującej prowadzenie jednego postępowania w sprawie z udziałem wielu stron, ani też o konieczności połączenia kilku spraw w jednym postępowaniu. Stosownie do tego Kolegium uznało, że skoro dwoje dzieci pensjonariuszki, ze względu na niski dochód, nie kwalifikuje się do ponoszenia odpłatności przypadająca na nich część opłaty przechodzi na pozostałych zstępnych. Należało zatem w przedmiotowej sprawie kwotę stanowiącą różnicę między wysokością opłaty za pobyt mieszkańca w DPS, a ponoszoną przez niego opłatę podzielić na 6-ciu zstępnych. Przedstawiając sposób wyliczenia odpłatności przyjęty w zaskarżonej decyzji SKO uznało, że odpłatność skarżącego za pobyt babci w DPS została prawidłowo ustalona. Wskazało także Kolegium, że co prawda organ I instancji nie wyjaśnił czy skarżący wnosząc o umorzenie postępowania wystąpił o zastosowanie ulgi wynikającej z art. 64 u.s.p., a jeżeli tak, to z jakiego powodu, jednak wniosek taki nie mógłby być i tak uwzględniony, gdyż skarżący nie wyraził zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Nie wyklucza to również możliwości późniejszego wszczęcia na wniosek skarżącego odrębnego postępowania w trybie art. 64 u.p.s. W skardze wniesionej na powyższą decyzję Kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skarżący zakwestionował wysokość ustalonej odpłatności za pobyt jego babci w DPS oraz sposób jej podziału pomiędzy osoby zobowiązane. Podniósł, że w zaskarżonej decyzji pominięto możliwość zastosowania art. 64 ust. 1 u.s.p., a organ odwoławczy nie odniósł się do jego wniosku o uwzględnienie obciążenia finansowego wynikającego z kredytu hipotecznego oraz innych wydatków na utrzymanie rodziny. Ponadto jak wywodził, decyzja zawiera błędy proceduralne, w tym brak precyzyjnego uzasadnienia zastosowania rygoru natychmiastowej wykonalności (art. 107 §3 Kpa). Zdaniem skarżącego organ odwoławczy w ogóle nie wskazał, dlaczego uznano, że natychmiastowe wykonanie decyzji jest konieczne, co narusza jego prawo do obrony. W ocenie strony skarżącej w zaskarżonej decyzji pominięto również okoliczność, że w okresie od października 2021 r. do kwietnia 2023 r. jej dochody były znacznie obciążone dodatkowymi zobowiązaniami, co wpływa na możliwość ponoszenia opłaty. Równocześnie skarżący oświadczył, że zawarte w decyzji stwierdzenie o braku z nim kontaktu jest nieuzasadnione, ponieważ organ nie zapewnił odpowiednich warunków do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. W decyzji brak jest wyjaśnienia, dlaczego inne osoby zobowiązane, wskazane w art. 61 ust. 2 u.p.s., nie zostały obciążone odpłatnością. Zaakcentował, że organ odwoławczy pominął m.in. możliwość zobowiązania wnuków lub innych członków rodziny, co – jak uznał – narusza zasadę proporcjonalności obciążeń. Skarżący wyjaśnił, że realizacja decyzji w obecnym brzmieniu doprowadzi do znacznego pogorszenia jego sytuacji finansowej. Jest bowiem jedynym żywicielem rodziny, co oznacza, że nałożona odpłatność uniemożliwi mu pokrywanie kluczowych zobowiązań, takich jak spłata kredytu hipotecznego oraz koszty związane z edukacją dziecka. Dodatkowo, jak zaznaczył, jego matka cierpi na poważne problemy zdrowotne, w tym chorobę [...], a pozostali członkowie rodziny nie włączają się w ponoszenie kosztów, co konsekwentnie jest ignorowane przez organ przy ustalaniu obowiązków dotyczących odpłatności za pobyt babci w DPS. Zgodnie z art. 61 ppsa konieczne jest wstrzymanie wykonania decyzji do czasu jej ostatecznego rozstrzygnięcia. W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wnioskując o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje. Skarga zasługiwała na uwzględnienie, choć nie wszystkie zarzuty strony okazały się trafne. Zgodnie z art. 1 § 1-2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie m.in. w sprawach skarg na decyzje administracyjne, o czym stanowi art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.) [dalej: ppsa]. Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 ppsa, sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak, co do zasady, związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ppsa). Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 ppsa). Sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czyli weryfikuje, czy jest on zgodny z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd administracyjny nie rozstrzyga sprawy merytorycznie, lecz ocenia zgodność z przepisami prawa decyzji, postanowień i innych aktów podejmowanych przez organy administracji publicznej. Badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowania wykładni tych przepisów. Sąd administracyjny nie rozstrzyga o uprawnieniach, czy też obowiązkach, a jedynie może uchylić zaskarżony akt lub czynność, lub stwierdzić ich nieważność w przypadkach wskazanych w ustawie. W konsekwencji sąd administracyjny nie ocenia rozstrzygnięcia organu pod kątem jego słuszności, czy też celowości, jak również nie rozpatruje sprawy kierując się zasadami współżycia społecznego, zasadami ekonomiki obrotu gospodarczego, czy uznawanymi społecznie normami pozaprawnymi, ale w zakresie dokonywanej kontroli zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji – orzekając w sprawie – nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy Przechodząc do motywów, które stanowiły o rozstrzygnięciu Sąd wskazuje, że stan faktyczny w sprawie jest bezsporny, sporna pozostaje kwestia czy przy tak ustalonym stanie faktycznym organ odwoławczy dokonał prawidłowej subsumcji i wykładni zastosowanych w sprawie przepisów prawa ustalając dla strony odpłatność za pobyt jej babci w DPS-ie. Tym samym w pierwszej kolejności wskazać należy, że materialnoprawną podstawę objętych w tej sprawie kontrolą sądową decyzji stanowiły przepisy u.p.s. Mocą art. 60 ust. 1 tej ustawy pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, z zastrzeżeniem ust. 3. Art. 61 ust. 1 u.p.s. stanowi, że obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Stosownie zaś do treści art. 61 ust. 2, ust, 2a, ust. 2b, ust. 2d u.p.s. opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium, b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2. W przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 (ust. 2d). W przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2 zawarcia umowy oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2 (ust. 2e). Przy czym wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu pomocy społecznej, o której mowa w ust. 2e, ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia (ust. 2f). Stosownie zaś do art. 64 u.p.s. osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli: 1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce; 2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych; 3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia; 4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko; 5) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu; 6) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu; 7) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty. Z kolei zgodnie z art. 64a u.p.s. osobę obowiązaną do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej zwalnia się całkowicie z tej opłaty, na jej wniosek, pod warunkiem że przedstawi prawomocne orzeczenie sądu o pozbawieniu tego mieszkańca władzy rodzicielskiej nad tą osobą i oświadczy, że władza rodzicielska nie została przywrócona lub prawomocne orzeczenie sądu o skazaniu tego mieszkańca za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego popełnione na szkodę osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty, jej zstępnego, małoletniego lub pełnoletniego nieporadnego ze względu na wiek, stan psychiczny lub fizyczny rodzeństwa lub jej rodzica, chyba że skazanie uległo zatarciu. Zwolnienia te obejmują zstępnych osoby zwolnionej z opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej. Podkreślenia przy tym wymaga, co umknęło orzekającym w sprawie organom, że obowiązek ponoszenia opłaty za pobyt osoby w domu pomocy społecznej ciążący z mocy prawa na określonych podmiotach wymaga zatem skonkretyzowania i zindywidualizowania co do wysokości oraz osoby zobowiązanej, co następuje w formie umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s. bądź decyzji określonej w art. 61 ust. 2d i 2e w zw. z art. 59 ust. 1 u.p.s. Pomimo podobieństwa przepisów u.p.s. dotyczących obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej do rozwiązań zawartych w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym (dalej nadal jako k.r.o) dotyczących obowiązku alimentacyjnego, to brak jest w u.p.s. odpowiednika normy z k.r.o. wskazującej na spoczywanie obowiązku alimentacyjnego na bliższych krewnych przed dalszymi. Nie jest to również obowiązek o charakterze solidarnym. Wskazać zatem należy, że w przypadku, gdy osób zobowiązanych jest więcej – jak ma to miejsce w przedmiotowej sprawie – zasadne jest objęcie sprawą ustalenia wysokości odpłatności za pobyt w DPS jednym postępowaniem, tak aby wszystkie osoby, które mogą być obciążone opłatą mogły nie tylko wskazywać na własne możliwości co do jej ponoszenia, ale także miały możliwość kontrolowania oświadczeń pozostałych osób co do ich stanu majątkowego i dochodów, co w konsekwencji przyczyniałoby się do wyjaśnienia stanu faktycznego w sprawie. Jeżeli tak się nie stało to należy w każdym z tych postępowań wskazać na prawny sposób zakończenia postępowań w stosunku do innych zobowiązanych. W sytuacji bowiem gdy nie została wydana jedna decyzja w sprawie ustalenia obowiązku odpłatności za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, to na sposób zakończenia postępowania w stosunku do innych zobowiązanych należy bezwzględnie wskazać w postępowaniu ustalającym odpłatność, tak ażeby okoliczności poddane zostały ocenie przez zobowiązanego. Tymczasem w niniejszej sprawie organy wskazały, że inne osoby nie kwalifikują się do ponoszenia odpłatności, jednakże nie wiadomo dlaczego i w jaki sposób organy doszły do takiej konkluzji. Nie wiadomo, czy organ pierwszej instancji wydał jakąkolwiek w tym przedmiocie decyzję, czy kilka czy jedną dla każdej z obowiązanych o tożsamej treści, a kwestia ta nie została przez organ odwoławczy wyjaśniona. Odnośnie do możliwości rozstrzygania wysokości opłaty jedną decyzją kierowaną do wszystkich zobowiązanych (tj. w przedmiotowej sprawie do dwójki dzieci czy wnuków pensjonariuszki) zauważenia wymaga, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wyklarował się pogląd, zgodnie z którym prowadząc postępowanie w tym przedmiocie, organy powinny jako strony tego postępowania ustalić wszystkie osoby mieszczące się w kręgu osób wymienionych w art. 61 ust. 1 pkt 2 tej ustawy oraz ustalić ich sytuację materialną, a w szczególności spełnianie lub niespełnianie przez te osoby kryterium dochodowego. Stan faktyczny rozpoznawanej sprawy tworzy bowiem sytuacja materialna, rodzinna, społeczna wszystkich osób pozostających w kręgu potencjalnie zobowiązanych do pokrycia opłaty za pobyt w DPS. Ustalenie tego istotnego elementu stanu faktycznego jest miarodajne dla określenia in concreto osoby lub osób zobowiązanych do poniesienia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oraz wysokości tej odpłatności przypadającej na osobę (osoby) zobowiązaną. W stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy – co wymaga powtórzenia – organ pierwszej instancji ustalił, że skarżący nie jest jedynym zstępnym. Jednak organ ten nie ustalił i nie uwzględnił sytuacji materialnej (a w szczególności kryterium dochodowego) innych zobowiązanych w prawem określony sposób. Organ nie wyjaśnił czy i w jakim stopniu sytuacja materialna tych osób wpływa na możliwość i wysokość obciążenia skarżącego odpłatnością za pobyt babci w DPS, przez co naruszono nie tylko zakres podmiotowy regulacji art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej ale także określone w art. 7 i art. 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 572), zwanej dalej Kpa, zasady ustalania stanu faktycznego sprawy. Za potrzebą takiego rozwiązania przemawiać może także okoliczność, że w przypadku ustalania sytuacji dochodowej każdej z osób współzobowiązanych do ponoszenia opłaty w odrębnym postępowaniu, stroną takiego postępowania nie jest jedynie osoba, której to postępowanie dotyczy, ale wszystkie osoby współzobowiązane. Uwaga ta jest istotna albowiem jak zasadnie podnosi się w judykatach z przedmiotu rozpoznania wysokość opłat, jakie powinna ponosić każda z tych osób, zależy od ustalenia i oceny sytuacji dochodowej innego zobowiązanego. organ powinien prowadzić postępowanie jednocześnie w stosunku do wszystkich osób należących do tego samego kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej. Sądy akcentują, co należy podzielić, że osoby te powinny być zawiadomione o wszczęciu postępowania i powinny być stronami tego postępowania, a także ich wszystkich powinna dotyczyć decyzja wydana w sprawie ustalenia obowiązku odpłatności za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej bez względu na to czy finalnie obowiązek będzie ustalony wszystkim wymienionym podmiotom, niektórym lub jednemu z nich (zob. wyrok WSA w Warszawie z 21 września 2017 r., sygn. akt I SA/Wa 704/17 i z 27 czerwca 2018 r., sygn. akt VIII SA/Wa 198/18, wyrok WSA w Rzeszowie z 16 lutego 2021 r., sygn. akt II SA/Rz 1307/20, wyrok WSA w Poznaniu z 14 kwietnia 2021 r., sygn. akt IV SA/Po 261/21). Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2 tej ustawy. Przepis art. 103 ust. 2 u.p.s. stanowi zaś, że kierownik ośrodka pomocy społecznej albo dyrektor centrum usług społecznych, o którym mowa w ustawie z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych, ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości. Przywołać należy również art. 61 ust. 2d u.p.s., zgodnie z którym w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1 ustawy, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2. Zgodnie zaś z art. 61 ust. 2e tej ustawy, w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w jego ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1 ustawy, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w jego ust. 1 pkt 2. Dokonując wykładni przepisów dotyczących obowiązku ponoszenia opłaty, należy mieć na uwadze, aby przyjęte rozwiązania realizowały podstawową zasadę, zgodnie z którą pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny, a obowiązek ponoszenia opłaty powstaje od chwili umieszczenia osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej. Mając na uwadze dotychczas podniesione zaznaczenia wymaga, że to ustawodawca zdecydował, iż powstanie ustawowego obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej zostało połączone z takim zdarzeniem prawnym, jak umieszczenie osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej. Tym samym, o ile skonkretyzowanie i zindywidualizowanie tego ustawowego obowiązku pozwoli na ustalenie osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty i wysokości tej opłaty, o tyle samo zobowiązanie istnieje począwszy od dnia powstania tego obowiązku, czyli od dnia umieszczenia osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej. Stąd też wydanie decyzji na podstawie art. 59 ust. 1 ustawy w związku z art. 61 ust. 1 i ust. 2 u.p.s. w celu ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może obejmować okres przed wydaniem decyzji, albowiem decyzja ta konkretyzuje obowiązek powstający z mocy prawa z dniem zaistnienia takiego zdarzenia prawnego, jak umieszczenie osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej (uchwała NSA z 11 czerwca 2018 r., sygn. akt I OPS 7/17). Naczelny Sąd Administracyjny w przywołanej uchwale z 11 czerwca 2018 r., stwierdził, że w stosunku do małżonka, zstępnych i wstępnych istnieje zarówno możliwość wydania decyzji, jak i zawarcia umowy, a także połączenia obu tych form ustalenia opłaty, jeżeli ustalona w drodze umowy opłata nie odpowiada wysokością zakresowi zobowiązań ciążących na tych osobach. Uchwała ta została podjęta przed dodaniem w artykule 61 ustępów 2d-2f, co nastąpiło z dniem 4 października 2019 r. z mocy art. 1 pkt 7 lit. a ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (Dz.U. z 2019 r. poz. 1690). Dodanie ustępów 2d i 2e nie oznacza jednakże, że w przypadku zawarcia umowy niedopuszczalne staje się wydanie decyzji w przedmiocie ustalenia opłaty. Przepisy te określają bowiem sposób postępowania organu i zasady ustalenia wysokości opłaty w sytuacji, gdy małżonek, zstępny lub wstępny odmawia zawarcia umowy. Nie stosuje się ich zatem w sytuacji, gdy małżonek, zstępny lub wstępny zawiera umowę, jednakże ustalona w ten sposób wysokość opłaty odpowiada jedynie częściowo wysokości zobowiązań ciążących na danej osobie. Tak więc dopuszczalne jest ustalenie wysokości opłaty najpierw w umowie, a następnie w decyzji, przy czym w decyzji należy uwzględnić fakt zawarcia umowy i wynikający z niej obowiązek uiszczania opłaty. Zwolnienie musi się bowiem odnosić do skonkretyzowanego obowiązku. Przekształcenie obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej przez osoby wskazane w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. w zobowiązanie konkretnej osoby wymaga odpowiedniego aktu stosowania prawa, tj. wydania decyzji administracyjnej lub zawarcia umowy. Z art. 64 u.p.s. wynika bowiem, że zwolnienie z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może dotyczyć sytuacji, w której osoba zobowiązana wnosi opłatę, czyli zarówno osoba zobowiązana, jak i wysokość opłaty została już wcześniej ustalona w odpowiednim akcie stosowania prawa zgodnie z przepisami ustawy. Zwolnienie musi się bowiem odnosić – co wymaga powtórzenia – do skonkretyzowanego obowiązku strony (zob. wyrok NSA z 18 października 2022 r., sygn. akt I OSK 62/22). Wskazując na zmianę brzmienia zdania wstępnego w art. 64 u.p.s., która nastąpiła z dniem 4 października 2019 r. na mocy art. 1 pkt 8 lit. a ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (Dz.U. z 2019 r. poz. 1690) podkreślenia wymaga, że dodano wówczas, iż z opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej mogą być zwolnione częściowo lub całkowicie zarówno osoby wnoszące opłatę, jak i osoby obowiązane do wnoszenia opłaty. Przepis ten w brzmieniu sprzed omawianej nowelizacji uprawniał do ubiegania się o uzyskanie zwolnienia z opłat jedynie osoby wnoszące opłatę. W wyniku zmiany brzmienia art. 64 u.p.s. prezentowany w orzecznictwie pogląd o ograniczeniu w tym przepisie kręgu osób uprawnionych do ubiegania się o zwolnienie z opłaty do osób wnoszących opłatę stał się nieaktualny. Konkludując, strona obowiązana do wnoszenia opłaty może złożyć wniosek o zwolnienie z tej opłaty częściowo lub całkowicie w toku postępowania o ustalenie wysokości opłaty. Organ jest wówczas zobowiązany do orzeczenia o zwolnieniu z opłat w decyzji ustającej ich wysokość. W piśmiennictwie wskazuje się natomiast, że interpretację pojęcia "możliwości", o którym mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., ustawodawca pozostawia organowi, należy mieć tu na względzie różne okoliczności życiowe, rodzinne i osobiste, które mogą zmniejszać zdolność danej osoby do ponoszenia opłaty, mogą to być również przesłanki uzasadniające zwolnienie z opłaty (art. 64). Tym samym, mimo rygorów rządzących finansami publicznymi, należy dopuścić sytuacje, w których obciążenia podmiotów zobowiązanych będą niższe, niż wynika to z regulacji ustawy o pomocy społecznej (zob. I. Sierpowska, Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. VI, Lex el.). W rezultacie to do organu należy ocena "możliwości" ponoszenia opłaty przez konkretnego zobowiązanego, która to ocena powinna być poczyniona zgodnie z zasadami wynikającymi z Kpa. Skoro zatem ocena "możliwości" ponoszenia przez osobę zobowiązaną opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej jest dokonywana na etapie zawierania umowy, to tym bardziej ocena taka może i powinna być dokonywana w toku postępowania administracyjnego kończącego się wydaniem decyzji w przedmiocie ustalenia opłaty – w sytuacji, gdy strona złoży wniosek o zwolnienie z opłaty w całości lub w części na podstawie art. 64 u.p.s. Przechodząc do okoliczności rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że strona skarżąca w toku postępowania administracyjnego była uprawniona do ubiegania się o zwolnienie jej z opłat w części. Złożenie stosownego wniosku na etapie postępowania przed I instancją, jak i postępowania odwoławczego obligowało zatem organ do jego rozpatrzenia i orzeczenia o zwolnieniu z opłat w decyzji ustającej ich wysokość. W sytuacji gdy strona wnosi o umorzenie jednakże z lektury pism wnoszonych do organu można odczytać, że wnosi o zwolnienie, to obowiązkiem organów jest ustalenie żądania strony i jego skonkretyzowanie. Zwłaszcza, że nie ma podstaw do twierdzenia, że wniosek taki powinien być rozpatrzony dopiero po uprawomocnieniu się decyzji określającej wysokość odpłatności. Dostrzeżenia przy tym wymaga, że strona działała w postępowaniu bez profesjonalnego pełnomocnika w sprawie, a wydawane kolejno decyzje i działania organów, jak wynika z akt sprawy, budziło w stronie niezrozumienie i niejako chaos informacyjny, powodujący w ocenie Sądu poczucie niepewności co do jej sytuacji. Stąd na dalszym etapie postępowania strona odmówiła przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, stwierdzając, że takie były już przeprowadzone (co de facto nie jest sporne). Organ nie pouczając strony, nie informując jej, że konieczna jest jego aktualizacja z uwagi na upływ czasu, czy też jest to istotne z punktu widzenia jej interesu. W takich okolicznościach nie został prawidłowo zastosowany przez organy art. 9 Kpa. W związku z tym organ powinien jeszcze raz podjąć próbę prawidłowego przeprowadzenia postępowania z właściwym zastosowaniem art. 9 Kpa, tym bardziej, że nie można zarzucić stronie, iż w całym postępowaniu odmawiała współpracy z organami. Zresztą organ może ustalić istotne w sprawie okoliczności dotyczące sytuacji materialnej i osobistej tej strony postępowania na podstawie innych dostępnych dowodów, zgodnie z regułą wynikającą z art. 75 Kpa. O ile organ wskazał na treść art. 64 u.p.s., to jednak nie wyeksponował, że przeprowadzenie wywiadu środowiskowego ma zasadnicze znaczenie dla rozpoznania wniosku strony czy to o umorzenie odpłatności czy zwolnienie jej z niej, a poprzednie wywiady środowiskowe utraciły swoją aktualność. Odnośnie do wniosku strony należało ustalić czy wnosi o umorzenie czy zwolnienie jej z odpłatności za pobyt w DPS zwłaszcza, że w przy braku skonkretyzowania wniosku strony zastosowanie znajduje dodatkowo art. 79a Kpa. W toku kontrolowanego postępowania organy nie zastosowały tego przepisu. Odnosząc się natomiast do stanowiska strony skarżącej organy winny ocenić jej relacje z jej babcią, zwłaszcza, iż jest to element podlegający analizie w postępowaniu dotyczącym zwolnienia z opłaty za pobyt w DPS, prowadzonym na podstawie art. 64 u.p.s. Jednak merytoryczne rozpoznanie takiego wniosku, obejmujące analizę przesłanek wymienionych w art. 64 u.p.s. związane jest z wcześniejszym spełnieniem wymogu polegającego na przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego z wnioskodawcą, co do skutków jego braku należy stronę poinformował i pouczyć o wszystkich następstwach z tego wynikających. Zdaniem Sądu otwarty katalog przesłanek uprawniających do zwolnienia od opłat wraz z dodanym w roku 2015 przepisem art. 64a (uzupełnionym w roku 2019), winien skłonić do takiej interpretacji art. 64 pkt 2 u.p.s., która pozwala na uwzględnienie przy badaniu zasadności zwolnienia z opłat za pobyt osoby spokrewnionej w domu pomocy społecznej również okoliczności niezwiązanych z sytuacją materialną, stanem zdrowia czy zdarzeniami losowymi, jak przyczyny braku relacji rodzinnych między osobami związanymi pokrewieństwem. Stwierdzone przez Sąd naruszenia prawa materialnego i procesowego, jakich dopuściły się organy obu instancji uzasadniają uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. Z tych wszystkich względów, wobec faktu, iż zaskarżona decyzja, jak i decyzja organu I instancji, wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa materialnego, jak i procesowego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ppsa.