I SA/Op 25/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Grzegorz Gocki po rozpoznaniu w dniu 16 marca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 21 listopada 2008 r. Nr PU/44070-0005/08/MG w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty zapłaty zaległości w podatku od towarów i na skutek wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanawia: zwolnić skarżącego od uiszczenia wpisu w części dotyczącej kwoty 250,00 zł (słownie złotych: dwieście pięćdziesiąt 00/100). W postępowaniu wszczętym ze skargi A.D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 21 listopada 2008 r. Nr PU/44070-0005/08/MG w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty zapłaty zaległości w podatku od towarów i usług złożono na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / D.z.U. nr 153, poz.1270/- dalej p.p.s.a, wniosek w zakresie zwolnienia w całości od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, iż obecnie nie jest w stanie uiścić wymaganych kosztów sądowych, gdyż obciążony jest spłatą długów zaciągniętych w instytucjach bankowych, ubezpieczeniowych i u członków rodziny, zaś w okresie zimowym zmniejszyła się ilość zamówień na jego usługi (jak stwierdził przychód w wysokości 5.400 zł i 17.500 zł pojawi się odpowiednio w połowie lutego i połowie marca 2009r.).Ponadto nadmienił, że żona jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku wymagającą okresowych konsultacji onkologicznych. Odnośnie swojej sytuacji rodzinnej i majątkowej skarżący oświadczył, iż gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z żoną i pasierbem (lat 21), zaś na posiadany majątek składają się: lokal mieszkalny o powierzchni 61,3 m² oraz prototyp urządzenia do odwadniania sieci ciepłowniczej o wartości 20.000 zł. Odnośnie uzyskiwanych dochodów skarżący podał, iż z działalności gospodarczej uzyskuje dochody miesięczne w wysokości 4.129 zł miesięcznie. Skarżący, w odpowiedzi na wezwanie Sądu, przedłożył również szczegółowe informacje dotyczące ponoszonych kosztów bieżącego utrzymania, deklaracje podatkowe dla celów opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych i podatkiem od towarów i usług za miesiące październik, listopad, grudzień 2008 r. i styczeń 2009 r. oraz wyciągi i odpisy z kont bankowych skarżącego i żony za ostatnie trzy miesiące. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 20 lutego 2009 r. odmówiono przyznania skarżącemu prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazano, iż strona nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Powyższe postanowienie zostało zaskarżone sprzeciwem wniesionym w trybie art. 259 §1 p.p.s.a. Skarżący zakwestionował sposób obliczenia dochodu, który przyjmował przychody według danych wynikających z rachunków bankowych zaś koszty działalności gospodarczej na podstawie księgi podatkowej, wobec czego nie uwzględniono kosztów ujętych w księdze w okresie przed 01.10.2008 r., regulowanych natomiast po tej dacie. Sprzeciwił się również uznaniu niektórych ponoszonych wydatków jako niekoniecznych. Stwierdził, iż jego rodzina znajduje się na krawędzi utraty płynności finansowej. Brak spłaty zobowiązań wiązałby się z egzekucją długów i brakiem możliwości utrzymania rodziny. Wskazał, iż obecnie zalega ze spłatą wielu zobowiązań cywilno-prawnych na łączną kwotę 2340 zł, które od stycznia 2009 r., tj. od czasu gdy jego działalność zanotowała stratę w wysokości 5737 zł, nie były regulowane. Nieuprawnione jest więc stwierdzenie zawarte w postanowieniu Sądu, iż skarżący, mając świadomość wymagalności kosztów sądowych winien je uwzględnić w pierwszej kolejności a następnie regulować inne zobowiązania, bowiem jego rodzinie brak jest środków finansowych na cokolwiek. Skarżący podniósł, iż wskutek zajęcia rachunku bankowego przez Urząd Skarbowy w Strzelcach Opolskich ma ograniczony dostęp w swobodnym dysponowaniu środkami pieniężnymi znajdującymi się na rachunku bankowym w [...], na co wskazywał we wniesionej skardze. Ponadto skarżący nie zgodził się z nieuwzględnieniem poniesionych wydatków na opał oraz na leczenie żony. Dodatkowo wskazał, iż z powodu braku środków finansowych był zmuszony zwrócić się o zaliczkę do firmy, dla której realizuje zlecenie. Na potwierdzenie tego faktu skarżący załączył kserokopię dowodu wypłaty na jego rzecz kwoty 1.000 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje Wniosek zasługuje na częściowe uwzględnienie. W myśl art. 259 § 1 i art. 260 cyt. wyżej ustawy postanowienie, skutecznie zaskarżone sprzeciwem traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarskiego z mocy samej ustawy i przejście sprawy będącej jej przedmiotem do właściwości Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 23 grudnia 2004 r. sygn. akt FZ 375/04 – FZ 377/04). Zatem po wniesieniu sprzeciwu sąd nie ocenia poprawności rozstrzygnięcia wydanego przez referendarza sądowego, lecz rozstrzyga wniosek od nowa korzystając z całości dowodów zgromadzonych we wcześniejszym postępowaniu. Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego i następuje wtedy, gdy osoba ubiegająca się o pomoc wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy ubiegająca się osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny w myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W świetle unormowania zawartego w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, winna być rozpatrywana w aspekcie możliwości finansowych strony odniesionych do wysokości tych obciążeń, które w związku z postępowaniem sądowym jest ona obowiązana ponieść. Na obecnym etapie sprawy chodzi zatem o kwotę 500 zł, z tytułu należnego od skargi wpisu sądowego. Na dalsze koszty jakie mogą mieć miejsce w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192 ) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 250 zł ( § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 221, 2193 ). Podnieść należy, iż co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Zatem prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Oceniając sytuację materialną skarżącego, Sąd uznał, iż jednorazowe uiszczenie kwoty, należnego na obecnym etapie postępowania, wpisu od skargi w wysokości 500,00 zł stanowi dla niego nadmierne obciążenie, bowiem strona wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Skarżący znajduje się obecnie w trudnej sytuacji finansowej i osobistej. Ograniczenie działalności gospodarczej wskutek zmniejszenia ilości zleceń spowodowało zachwianie jego płynności finansowej. Dodatkowo trudności materialne pogłębia fakt ciężkiej choroby żony skarżącego i konieczność ponoszenia kosztów jej leczenia. Z dokonanych ustaleń wynika, iż skarżący na przestrzeni ostatnich czterech miesięcy, tj. od 6 października 2008 r. do 10 lutego 2009 r. otrzymał środki pieniężne w łącznej kwocie 44.764,05 zł. Jednocześnie, w ocenie Sądu, z wykazanych przez skarżącego wydatków łącznie w wysokości 37.086,28 zł, jako niezbędne należy uznać wydatki w kwocie ogółem 35.454,28 zł, na które składają się koszty prowadzenia działalności gospodarczej, zapłata zobowiązań wobec ZUS i urzędu skarbowego, koszty związane z utrzymaniem mieszkania i dostarczeniem energii elektrycznej, zapłata za studia na wyższej uczelni, koszty opału i koszty leczenia żony oraz obciążenia z tytułu prowizji i odsetek bankowych. Natomiast powołane przez skarżącego koszty związane z zapłatą rat konsumenckich kredytów bankowych (za meble i komputer), wydatki związane z regulowaniem opłat za telewizję kablową oraz koszty dodatkowego ubezpieczenia nie sposób uznać za niezbędne i mające priorytet przed kosztami sądowymi. Stanowisko takie znajduje potwierdzenie w ugruntowanym już orzecznictwie sądów administracyjnych, zgodnie z którym "niedopuszczalnym jest by strona skarżąca w ramach posiadanych środków finansowych preferencyjnie traktowała zobowiązania cywilno-prawne (w tym wobec instytucji bankowych), uznając, że koszty sądowe powinien kredytować Skarb Państwa". (zob. postanowienie WSA w Kielcach, sygn. akt I SA/Ke 19/08; postanowienie WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 2822/08; postanowienie NSA z 2008-10-15 , sygn. akt II OZ 1054/08 – strona internetowa NSA, Centralna Baza Orzeczeń i Informacji o Sprawach). Stwierdzić zatem należy, iż na przestrzeni czterech i pół miesiąca, trzyosobowa rodzina skarżącego, po uregulowaniu koniecznych wydatków dysponowała kwotą 9.309,77 zł, co daje kwotę 2.068,83 zł miesięcznie, a więc 689,61 zł na każdego jej członka. Uwzględniając ponadto koszty codziennego utrzymania (wyżywienie, odzież), można wnioskować, że wygospodarowanie kwoty 500 zł przy takim kształcie budżetu domowego jest nadmiernie utrudnione lub też niemożliwe. Zdaniem Sądu nie zachodzą jednakże przesłanki uzasadniające zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych w całości. Skarżący sam wskazał we wniosku, iż spodziewa się uzyskania znacznych przychodów z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 5.400 zł w połowie lutego i 17.500 zł w połowie marca 2009r. Dodatkowo zauważyć należy, iż w dyspozycji skarżącego znajdują się środki finansowe w kwocie 1.000 zł uzyskane z tytułu otrzymanej zaliczki. Wskazane okoliczności, w ocenie Sądu, dają podstawę do stwierdzenia, że w granicach możliwości płatniczych skarżącego mieści się zapłata kwoty 250 zł z tytułu 50 % należnego od skargi wpisu. Jednocześnie mając na uwadze wskazywane przez skarżącego należne mu w przyszłych okresach przychody, a także fakt czasowego zmniejszenia w okresie zimowym zmniejszenia ilość zamówień na świadczone usługi, Sąd uznał, że w odniesieniu do przyszłych obciążeń z tytułu ewentualnych kosztów sądowych, brak jest w chwili obecnej podstaw do uwzględnienia dalej idącego żądania o przyznanie prawa pomocy. Odnosząc się natomiast do zarzutów zawartych we wniesionym sprzeciwie, w kwestii błędnego przyjęcia sposobu obliczenia dochodu z prowadzonej działalności, wskazać należy, iż prawidłowo referendarz sądowy dokonał analizy sytuacji finansowej skarżącego oraz posiadanych przez niego środków pieniężnych w oparciu o dane wynikające z rachunków bankowych. Środki pieniężne tam wykazane pozostawały bowiem w faktycznej dyspozycji skarżącego i to do niego należał sposób ich rozdysponowania. Ciężar uprawdopodobnienia ponoszonych wydatków, w tym kosztów działalności gospodarczej, spoczywał natomiast na wnioskodawcy (vide postanowienie NSA z dnia 18 czerwca 2004 r., sygn. akt FZ 165/04 ).Skarżący, wezwany przez Sąd do określenia wysokości poniesionych wydatków sam wskazał koszty działalności w konkretnej wysokości, opierając się na zapisach księgi podatkowej. Przyjęcie kosztów w innej wysokości byłoby zatem nieuprawnione, zważywszy na brak danych w tym zakresie. Wskazać również należy, iż mimo wezwania Sądu do przedłożenia informacji dotyczących ewentualnych obciążeń dochodów skarżącego poza bieżącymi wydatkami wraz z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi taki stan rzeczy, skarżący takich dowodów nie przedstawił. Nie może bowiem być uznane za wystarczający w tym zakresie wniosek skarżącego zawarty w skardze o "wycofanie zajęcia praw majątkowych". Skoro zatem skarżący nie przedstawił żadnych dowodów potwierdzających dokonanie zajęcia rachunku bankowego przez Urząd Skarbowy w Strzelcach Opolskich, gołosłowne twierdzenia o tym fakcie nie mogły być brane pod uwagę przy ocenie jego sytuacji finansowej. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 245 §1 i 3 w zw. z art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a orzeczono jak w sentencji.