I SA/Op 251/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Judecki po rozpoznaniu w dniu 11 czerwca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Dyrektora Centrum Administracyjnej Obsługi Placówek Opiekuńczo-Wychowawczych w Bogacicy na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 24 lutego 2026 r., nr SW/1012310972 w przedmiocie ustalenia zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego postanawia umorzyć postępowanie sądowoadministracyjne. Zaskarżoną decyzją z dnia 24 lutego 2026 r., nr SW/1012310972 Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako: "organ") utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 30 maja 2025 r. o ustaleniu zwrotu nadpłaconego świadczenia wychowawczego w kwocie 8000 zł na okres od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r. (okres świadczeniowy 2024/2025 znak sprawy: [...]) na dziecko J. B. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu Dyrektor Centrum Administracyjnej Obsługi Placówek Opiekuńczo-Wychowawczych w Bogacicy (zwany dalej: "skarżącym" "stroną skarżąca") wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i stwierdzenie, że świadczenie wychowawcze pobrane do dnia 30 listopada 2024 r. nie było świadczeniem nienależnie pobranym. W odpowiedzi na skargę z dnia 16 marca 2026 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o umorzenie postępowania. Wyjaśnił, że po wpływie skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, organ w ramach procedury autokontroli na podstawie art. 54 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2026 poz. 143; z późn. zm., dalej jako: "p.p.s.a."), dokonał ponownej analizy akt sprawy i uznał zasadność podniesionych w skardze zarzutów. Organ I instancji posiadając informację o sprawowaniu opieki niezasadnie przerzucił negatywne skutki braku odpowiedzi na wezwanie na stronę skarżącą, co doprowadziło do błędnego przyjęcia, iż świadczenie za okres od czerwca do listopada 2024 r. było nienależne. Organ wskazał, że w dniu 5 marca 2026 r. wydał decyzję, którą uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji o konieczności zwrotu nienależnie pobranego świadczenia i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Organu I instancji wydał w dniu 12 marca 2026 r. decyzję merytoryczną, którą uchylił decyzję z dnia 24 lutego 2025 r. o uchyleniu prawa do świadczenia w części i przyznał placówce prawo do świadczenia za okres faktycznego przebywania dziecka – J. B. – w pieczy we wskazanym okresie świadczeniowym, tj. od 1 czerwca 2024 r. do 22 listopada 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje: W myśl art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a., sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania, jeżeli stało się ono bezprzedmiotowe. Z bezprzedmiotowością postępowania mamy do czynienia w sytuacji, gdy po wniesieniu skargi w toku postępowania sądowoadministracyjnego przestanie istnieć przedmiot zaskarżenia. Będzie to miało miejsce między innymi wówczas, gdy zaskarżone rozstrzygnięcie zostanie pozbawione bytu prawnego wskutek skorzystania przez organ, który je wydał z uprawnień autokontrolnych przewidzianych w art. 54 § 3 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z 18 września 2025 r. sygn. akt III OZ 427/25, publ. W Centralnej Bazie Orzeczeń Sadów Administracyjnych na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej w skrócie: "CBOSA"). Unormowanie to stanowi, że organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania zaskarżono, może w zakresie swojej właściwości uwzględnić skargę w całości w terminie trzydziestu dni od dnia jej otrzymania. W przypadku skargi na decyzję, uwzględniając skargę w całości, organ uchyla zaskarżoną decyzję i wydaje nową decyzję. Uwzględniając skargę, organ stwierdza jednocześnie, czy działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce bez podstawy prawnej albo z rażącym naruszeniem prawa. Przepis § 2 stosuje się odpowiednio. Zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych akt autokontrolny wydany w trybie art. 54 § 3 p.p.s.a zastępuje akt pierwotnie zaskarżony do sądu i podlega odrębnemu zaskarżeniu. Przyjmuje się, że sąd administracyjny umarzając postępowanie sądowe z uwagi na zastosowanie przez organ autokontroli, bada jedynie czy skarga została uwzględniona przez organ, a zaskarżony akt administracyjny wyeliminowany z obrotu prawnego. Umarzając postępowanie, sąd nie kontroluje aktu autokontrolnego, gdyż naruszyłby zasadę skargowości. Na akt wydany w trybie autokontroli przysługuje bowiem skarga bezpośrednio do sądu administracyjnego, bez uprzedniego wnoszenia środka zaskarżenia lub wezwania organu do usunięcia naruszenia prawa (por. uchwała NSA z dnia 20 marca 1999 r., sygn. akt OPS 16/99, ONSA 2000, Nr 3, poz. 94 oraz A. Kabat, Komentarz do art. 54 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (w:) B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LEX, 2009, wyd. III., też wyrok WSA w Olsztynie z 30 maja 2023 r., sygn. akt II SA/Ol 283/23, CBOSA). W związku z powyższym dopiero przy rozpoznaniu skargi na decyzję wydaną w trybie art. 54 § 3 p.p.s.a. sąd administracyjny bada czy organ prawidłowo zastosował art. 54 § 3 p.p.s.a., w tym czy mógł i uwzględnił skargę w całości. Jeżeli kontrola wykaże, że nie zostały spełnione warunki z tego przepisu i uzasadnione jest uchylenie aktu wydanego w trybie autokontroli, wówczas wraca do obrotu prawnego uprzedni akt organu uchylony lub zmieniony w trybie autokontroli. W takiej sytuacji, stosownie do art. 135 p.p.s.a., sąd administracyjny jest obowiązany dokonać oceny zgodności z prawem również aktu poddanego autokontroli (por. postanowienie WSA w Olsztynie z 23 października 2025 r., sygn. akt II SA/Ol 489/25 i powołane w nim orzecznictwo, publ. w CBOSA). W niniejszej sprawie istotnym więc jest, że organ skorzystał z uprawnień danych przez art. 54 § 3 p.p.s.a. i uchylił w całości zaskarżoną decyzję, przyznając jednocześnie wnioskowane świadczenie. Wobec tego dalsze postępowanie sądowe stało się bezprzedmiotowe, ponieważ zaskarżona decyzja została wyeliminowana z obrotu prawnego. Przedmiot zaskarżenia aktualnie nie istnieje. Na dzień orzekania Sąd nie miał informacji czy decyzja autokontrolna została przez skarżącą zaskarżona. Nie ma to jednak wpływu na ocenę bezprzedmiotowości niniejszego postępowania, co wyjaśniono powyżej. Z tych względów postępowanie sądowe podlegało umorzeniu, na podstawie cytowanego art.161 § 1 pkt 3 p.p.s.a.