I SA/Op 254/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Marta Wojciechowska po rozpoznaniu w dniu 4 października 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 23 lutego 2010 r. Nr PD/43060-0014/09/KKa w przedmiocie ustalenia zobowiązana w podatku od spadków i darowizn w związku z wnioskiem skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w części W postępowaniu wszczętym ze skargi M. C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia [...] w przedmiocie ustalenia zobowiązana w podatku od spadków i darowizn, Skarżąca, zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych dotyczącego wpisu od skargi wypełniając stosowny druk PPF. W uzasadnieniu wniosku Skarżąca wskazała, iż odmowa zwolnienia od wpisu do skargi może realnie spowodować brak rozpoznania skargi z przyczyn od niej niezależnych. Podniosła, iż została poszkodowana w wyniku powodzi w maju 2010 r., a szkody te według jej szacunków wyniosły ok. 70.000 zł. Dodatkowo wskazała, że obciążona jest znacznymi kredytami bankowymi (według oświadczenia Skarżącej wynoszącymi 160.000 zł ) oraz, że z gospodarstwa rolnego, z którego się utrzymuje, nie uzyska w tym roku żadnych dochodów. Odnośnie swojej sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej Skarżąca oświadczyła, że w gospodarstwie domowym pozostaje wspólnie z mężem A. C., prowadzącym działalność gospodarczą w zakresie doradztwa podatkowego, z której uzyskiwał w 2009 r. dochody w skali miesiąca w wysokości 515 zł oraz, że z prowadzonego przez siebie gospodarstwa rolnego miesięcznie w 2009 r. ponosiła straty w wysokości 1.099 zł. Wskazując posiadany przez nią i przez jej męża majątek wymieniła: gospodarstwo rolne, w którego skład wchodzi dom mieszkalny o powierzchni 150 m², dwa lokale mieszkalne o powierzchni odpowiednio 19 i 24 m², nieruchomość rolną o powierzchni 1,43 ha oraz samochód osobowy marki KIA o wartości 30.000 zł. Jednocześnie do wniosku dołączyła kartę udzielenia pomocy rzeczowej osoby poszkodowanej w wyniku powodzi w maju 2010 r. Dodatkowo, na wezwanie referendarza sądowego, pełnomocnik Skarżącej, będący jednocześnie jej mężem prowadzącym z nią wspólnie gospodarstwo domowe oświadczył, że Skarżąca przebywa obecnie na zwolnieniu lekarskim, gospodarstwo domowe obciążone jest stałymi miesięcznymi kosztami w wysokości 3.490,78 zł związanymi ze spłatą kredytów bankowych (Polbanku – 2.195,01 zł, Citihandlowy – 845 zł, Alior Bank – 450,77 zł ) oraz następującymi wydatkami związanymi z utrzymaniem domu: - dostawa energii elektrycznej łącznie z przesyłem za ostatni miesiąc, tj. czerwiec 2010 r.– 263,73 zł ( kwiecień 2010 r. – 320,75 zł, maj 2010 r. - 300,31 zł ), - dostawa wody i wywóz ścieków za czerwiec 2010 r. – 118,12 zł ( kwiecień 2010 r. – 141,15 zł, maj 2010 r. – 125,80 zł ), - dostawa gazu; faktury dotyczące tych usług wystawione w kwietniu i maju 2010 r. opiewały na kwoty odpowiednio 854,17 zł i 820,85 zł, - wywóz nieczystości stałych miesięcznie w kwocie 35,31 zł. Ponadto pełnomocnik wskazał, iż w gospodarstwie domowym ponoszone są koszty związane z nabyciem usług telekomunikacyjnych (telefon stacjonarny i telefon komórkowy: kwiecień, maj i czerwiec 2010 r. wydatki odpowiednio w kwotach 31, 72 zł, 31,72 zł, 31,81 zł oraz kwotach 74,56 zł, 85,96 zł, 108,34 zł, opłaty za Internet wynoszą miesięcznie kwotę 54 zł ) oraz, że Skarżąca nie poniosła strat z tytuły najmu mieszkań, lecz uzyskuje dochody miesięczne w wysokości 900 zł. Do pisma pełnomocnik przedłożył: zaświadczenie Burmistrza Miasta B. z 2 czerwca 2010 r. o wystąpieniu wód z rzeki Odra na teren posesji usytuowanej w B. przy ul. O., gdzie zalaniu uległo podwórko i piwnica na wysokość 160 cm, zaświadczenie wystawione przez KRUS z dnia 30 czerwca 2010 r. o wypłaceniu Skarżącej za okres od 1 listopada 2008 r. do 24 kwietnia 2010 r. zasiłku chorobowego i złożeniu przez nią wniosku o przyznanie renty rolniczej. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 14 czerwca 2010 r. odmówiono skarżącej przyznania prawa pomocy z tym uzasadnieniem, że prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych stanowi instytucję wyjątkową i może być udzielone w sytuacjach szczególnych, natomiast Skarżąca nie uwiarygodniła, by się w takiej sytuacji znajdowała. Podkreślono, że to na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wykazania trudnej sytuacji, natomiast Skarżąca nie zastosowała się w pełni do wezwania o udzielenie niezbędnych informacji, co uniemożliwiło ocenę wskazanej przez Skarżącą sytuacji majątkowej i finansowej. Orzeczenie to zostało zaskarżone sprzeciwem w trybie art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. –Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ) - /dalej p.p.s.a/, w ramach którego pełnomocnik Skarżącej wniósł o jego uchylenie i przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów. Skarżąca nie zgodziła się z oceną, iż nie dopełniła obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej i majątkowej. Jej zdaniem w sposób dowolny oceniono, że nie spełnia przesłanek do zastosowania prawa pomocy. Zdaniem Skarżącej bezpodstawnie wezwano ją o dostarczenie dokumentów związanych z działalnością gospodarczą jej męża. Podniosła, iż po pierwsze, mąż Skarżącej nie jest obowiązany do składania deklaracji do celów opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych (PIT) w trakcie roku, zaś deklaracji VAT 7 za miesiące styczeń luty, marzec kwiecień i maj 2010 r. nie posiada (posiada jedynie deklarację VAT 7K za 1 kwartał 2010 r.), po drugie dane te dotyczą podmiotu nie będącego stroną w sprawie, są objęte tajemnicą skarbową i nie mogą być udostępniane bez zgody męża Skarżącej. To samo dotyczy rachunków bankowych męża Skarżącej, które w dodatku objęte są tajemnicą bankową. Nadto Skarżąca zarzuciła, iż w skarżonym postanowieniu całkowicie pominięto istotne dla rozstrzygnięcia sprawy losowe okoliczności faktyczne, jakimi są poniesione w maju 2010 r. szkody majątkowe wskutek powodzi w kwocie 70 tys. zł, brak możliwości uzyskania przychodu z produkcji rolnej (zalane grunty rolne) i przebywanie przez Skarżącą przez półtora roku na zasiłku chorobowym. Skarżąca nie zgodziła się ze stanowiskiem, że nie udokumentowała poniesionych w wyniku powodzi szkód. Wskazała, iż przedłożyła stosowne zaświadczenia, jednocześnie do chwili obecnej trwa weryfikacja szkód poniesionych przez obywateli. Nie mniej jednak z uwagi na fakt, iż wskazana kwota szkody jest bardzo znaczna, jest oczywistym, że musiała mieć istotny wpływ na możliwości finansowe strony w zakresie uiszczenia wpisu od skargi w dwóch postępowaniach jakie obecnie toczą się przed sądem z udziałem Skarżącej. Zarzucono również, iż referendarz bezpodstawnie uznał twierdzenia Skarżącej o zaciągnięciu kredytów i pożyczek na kwotę 160 tys. zł za mało wiarygodne. Zarządzeniem Sądu wezwano Skarżącą do przekazania informacji uzupełniających, dotyczących jej aktualnej sytuacji majątkowej poprzez przedłożenie: szczegółowej informacji na temat ponoszonych kosztów na bieżące utrzymanie (z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje, np: wyżywienie, koszty utrzymania mieszkania) wraz dokumentami potwierdzającymi fakt i wysokość ich poniesienia, kserokopii wyciągów z posiadanych rachunków i lokat bankowych wnioskodawczyni i jej męża za ostatnie trzy miesiące, deklaracji podatkowych męża wnioskodawczyni VAT-7 za I i II kwartał 2010 r. W odpowiedzi pełnomocnik złożył pismo, w którym oświadczył, iż przedmiotowa sprawa dotyczy majątku odrębnego Skarżącej, a nie majątku wspólnego Skarżącej i jej męża. Stąd deklaracje podatkowe odrębnego podmiotu prawa podatkowego, tj. męża Skarżącej, objęte są tajemnicą skarbową i bez jego zgody nie mogą być udostępnione. Mimo tego pełnomocnik poinformował, iż w deklaracjach wykazano następujące dane: VAT 7 K za I kwartał 2010 r. - sprzedaż opodatkowana netto 7.987 zł, nabycie towarów i usług netto 5.130 zł; VAT 7 K za II kwartał 2010 r. - sprzedaż opodatkowana netto 1.400 zł, nabycie towarów i usług netto 10.453 zł; PIT 5 za 2009 r. przychód męża Skarżącej 49.465,48 zł, koszty 43.287,24, dochód 6.178,24 zł, przychód Skarżącej 0 zł, dochód 0 zł. Pełnomocnik wskazał także, że Skarżąca nie posiada konta bankowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od wpisu do skargi nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, że generalną zasadą postępowania sądowego jest podnoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Zatem zwolnienie od kosztów sądowych stanowi instytucję wyjątkową, która ma zastosowanie do osób charakteryzujących się ubóstwem. Jest niewątpliwym, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest obiektywnie i rzeczywiście niemożliwe. Dlatego oceniając, czy w danej sytuacji zasadne jest zwolnienie strony od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, należy rozważyć realizację zasady prawa do sądu, ale również uwzględniać zasadę powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych. W konsekwencji, przyznanie prawa pomocy jest wyjątkiem od zasady wynikającej z art. 199 p.p.s.a. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Podkreślić należy, iż użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Z uwagi na to, że przepis ten formułuje nieostre kryteria ocenne, szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy (por. post. NSA z dnia 14 września 2006r., sygn. akt II FZ 574/06). Przystępując zatem do oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy, należy zestawić wysokość kosztów obciążających stronę skarżącą w tym postępowaniu oraz szeroko rozumiane możliwości finansowe. Na obecnym etapie postępowania, na wysokość opłat sądowych składa się wpis od skargi, który zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192 ) – wynosi 100 zł. Na dalsze koszty jakie mogą mieć miejsce w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł. Dodatkowo Sąd z urzędu wziął pod uwagę, iż na Skarżącej ciąży również obowiązek uiszczenia wpisu od skargi w sprawie o sygn. akt I SA/Op 254/10 w kwocie 186 zł. W ocenie Sądu okoliczności przedstawione przez skarżącą nie uzasadniają przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że pomimo wezwania na podstawie art. 255 p.p.s.a. do przedłożenia dodatkowych dokumentów i informacji, wątpliwości co do możliwości płatniczych strony i jej męża nie zostały usunięte, albowiem strona nie dostarczyła wszystkich żądanych dokumentów. Skarżącą wezwano do przekazania szczegółowej informacji na temat ponoszonych kosztów bieżącego utrzymania wraz dokumentami potwierdzającymi fakt i wysokość ich poniesienia, kserokopii wyciągów z posiadanych rachunków i lokat bankowych wnioskodawczyni i jej męża za ostatnie trzy miesiące, deklaracji podatkowych męża wnioskodawczyni VAT-7 za I i II kwartał 2010 r. Odpowiedź Skarżącej ograniczyła się w tym zakresie jedynie do złożenia oświadczenia zawierającego niepotwierdzone dane z tych deklaracji oraz informacji, że Skarżąca nie posiada rachunków bankowych. Jednocześnie, zarówno w sprzeciwie jak i piśmie z dnia 28.09.2010 r. pełnomocnik Skarżącej wywodził, iż sprawa dotyczy majątku odrębnego Skarżącej i bezpodstawne jest żądanie informacji i dokumentów dotyczących działalności gospodarczej jej męża. Nadto informacje te objęte są tajemnicą skarbową i gospodarczą. Stanowisko takie należy uznać za błędne. Należy bowiem zauważyć, że z treści art. 255 p.p.s.a., wynika, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy należy rozpoznać mając na uwadze nie tylko stan finansowy i majątkowy wnioskodawcy, ale także jego sytuację rodzinną. Sytuacja finansowa osoby wnioskującej o przyznanie prawa pomocy rozpatrywana jest również w kontekście dochodów osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe. Zatem również od męża Skarżącej można wymagać dostarczenia dokumentów obrazujących jego sytuację majątkową. Zadaniem Sądu nie jest prowadzenie dochodzeń w sytuacji, gdy dane uniemożliwiają pełną ocenę stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy. Jak już bowiem wskazano powyżej, sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku. Jednocześnie argumentacja służąca uprawdopodobnieniu, że poniesienie kosztów postępowania, nie byłoby możliwe bez uszczerbku utrzymania koniecznego, musi być dokładna i wyczerpująca. Skoro podstawą ustaleń faktycznych, pozwalających na podjęcie rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy są zawsze okoliczności wskazane przez wnioskodawcę, to powinna być to informacja kompletna, pozwalająca na zobrazowanie realnej sytuacji majątkowej strony. W ocenie Sądu uzasadnione wątpliwości budzą również źródła utrzymania Skarżącej, która wraz z mężem deklaruje dochód w kwocie niewystarczającej na pokrycie wydatków. W złożonym wniosku Skarżąca zadeklarowała dochody uzyskiwane przez nią i męża w wysokości 1.415 zł (Skarżącej z tytułu najmu mieszkań w kwocie 900 zł, męża z działalności gospodarczej w wysokości 515 zł), natomiast już same koszty ponoszone z tytułu spłaty kredytów bankowych, według oświadczenia Skarżącej, wynoszą 3.490,78 zł. Dodatkowo Skarżąca wskazała na koszty utrzymania domu i opłat abonamentowych, kształtujące na poziomie ok. 1.300 zł miesięcznie. W tym miejscu wskazać należy, iż w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że sytuacja w której zadeklarowane przez stronę wydatki przewyższają uzyskiwane dochody sugeruje, że posiada ona inne jeszcze, oprócz ujawnionych w toku postępowania, źródła przychodów (por. postanowienie NSA z dnia 4 marca 2005 r. sygn. akt:I OZ 6/05, niepubl.). Odnosząc się natomiast do zarzutów nieuwzględnienia w ocenie sytuacji Skarżącej zdarzenia losowego jakim była powódź w maju 2010 r. stwierdzić należy, iż Sąd nie neguje, że Skarżącą dotknęły skutki powodzi, o czym świadczą stosowne zaświadczenia. Niemniej jednak Skarżąca, mimo wezwania, nie przedstawiła żadnych, potwierdzonych dowodami, wydatków związanych z usuwaniem następstw kataklizmu. Nie sposób domyślać się jakie były realne straty z tym faktem związane, a za niewystarczające w tym zakresie należy uznać oświadczenie Skarżącej, iż według wstępnych szacunków straty te wyniosły 70 tys. zł. Reasumując, w ocenie Sądu oświadczenia i twierdzenia wnioskodawczyni w zakresie porównania dochodów i wydatków jej rodziny budzą poważne wątpliwości i w związku z tym nie mogą zasługiwać na uwzględnienie. Biorąc więc pod uwagę przywołane okoliczności stwierdzić należy, że w okolicznościach niniejszej sprawy, uznać należy, że niemożliwa jest ocena sytuacji materialnej Skarżącej, a tym samym brak jest podstaw do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.