I SA/Op 26/25
WyrokWSA w Opolu2025-05-09
Skład orzekający: Aleksandra Sędkowska, Grzegorz Gocki, Marzena Łozowska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organ administracji prawidłowo odmówił przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2019 z powodu rzekomego stworzenia sztucznych warunków do uzyskania dopłat, w sytuacji gdy organ nie przeprowadził wyczerpującego postępowania dowodowego i nie zastosował się do wytycznych sądu zawartych w poprzednim wyroku?Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, stwierdzając, że organ administracji nie wykonał zaleceń zawartych w poprzednim wyroku sądu administracyjnego. Organ nie przeprowadził należycie i wyczerpująco postępowania dowodowego, nie wykazał jednoznacznie, że wystąpiły przesłanki do odmowy przyznania płatności, a jego wnioski nie były przekonujące i zostały przeprowadzone niezgodnie z zaleceniami sądu. W szczególności organ nie ustalił w sposób niebudzący wątpliwości, kto faktycznie posiadał i użytkował sporne grunty rolne, a także nie wyjaśnił rozbieżności w materiale dowodowym.Stan faktyczny
Skarżący A. O. złożył wniosek o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2019. Po kontroli krzyżowej stwierdzono konflikt dotyczący tych samych działek zgłoszonych przez skarżącego i inną osobę. Organ I instancji odmówił przyznania płatności, nakładając sankcję. Po uchyleniu decyzji przez organ odwoławczy i ponownym rozpatrzeniu sprawy, organ odmówił przyznania płatności, wskazując na stworzenie sztucznych warunków do uzyskania dopłat. WSA w Opolu uchylił poprzednią decyzję organu odwoławczego, wskazując na niewyczerpujące postępowanie dowodowe. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy przez organ, Dyrektor ARiMR utrzymał w mocy decyzję o odmowie przyznania płatności. Skarżący wniósł skargę do WSA w Opolu, zarzucając naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego.Rozstrzygnięcie
Uchyla zaskarżoną decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Opolu z dnia 29 października 2024 r. Zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR na rzecz A. O. kwotę 697,00 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Sędkowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Gocki Sędzia WSA Marzena Łozowska Protokolant Starszy inspektor sądowy Iwona Bergiel po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 maja 2025 r. sprawy ze skargi A. O. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Opolu z dnia 29 października 2024 r., nr 239/2024 w przedmiocie odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2019 I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Opolu na rzecz strony skarżącej A. O. kwotę 697,00 zł (słownie złotych: sześćset dziewięćdziesiąt siedem 00/100) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Przedmiotem skargi wniesionej przez A. O. (dalej jako: skarżący, strona, wnioskodawca) jest decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Opolu z dnia 29.10.2024 r., którą organ ten działając na podstawie przepisu art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572 – dalej: K.p.a.) – utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Opolu z dnia 31.07.2024 r. w sprawie odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2019.
Zaskarżone rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
W dniu 31 maja 2019 roku skarżący wysłał do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Opolu za pośrednictwem aplikacji eWniosekPlus wniosek o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2019. Wnioskodawca zgłosił do płatności działki rolne o powierzchni 325,24 ha kwalifikujące się do przyznania jednolitej płatności obszarowej, płatności za zazielenienie oraz płatności dodatkowej. W ramach wniosku strona zadeklarowała m.in. działki rolne oznaczone literami a, b, c, d, e, f, e, g, h, i, j, k, l, m, n, o, p, które położone były na działkach ewidencyjnych nr r, nr s, nr t, nr u, nr w, nr x, nr y, nr z, nr aa, nr ab, nr ac, nr ad, nr ae, ni" af, nr ag, nr ah, nr ai oraz działkę aj.
W dniu 10 czerwca 2019 roku skarżący wysłał do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Opolu za pośrednictwem aplikacji eWniosekPlus zmianę do wniosku o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2019. W ramach zmiany wnioskodawca wycofał działki rolne ak, al o powierzchni 5,28 ha, położone na działce ewidencyjnej nr ag, na których zadeklarowano kukurydzę na kiszonkę oraz działkę rolną am o powierzchni 15,49 ha, położoną na działkach ewidencyjnych nr af i nr an, na których także zadeklarowano kukurydzę na kiszonkę. Łączna powierzchnia wycofanych gruntów rolnych wyniosła 20,77 ha.
Kolejno w toku postępowania zgromadzone zostały liczne dowody, m.in. w postaci notatek i oświadczeń skarżącego, jak i osób składających informacje na temat użytkowania przez stronę poszczególnych działek rolnych, koszenia tych działek, zabiegów agrotechnicznych, użyczenia bydła na wypas, dane dotyczące drugiej strony konfliktu kontroli krzyżowej J. O. (opisane szczegółowo na str. 2 – 14 uzasadnienia zaskarżonej decyzji).
Po przeprowadzeniu kontroli administracyjnej Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Opolu decyzją z dnia 11.06.2021 roku w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego odmówił skarżącemu przyznania Jednolitej Płatności Obszarowej na rok 2019 i nałożył sankcję w wysokości 114 363,27 zł oraz przyznał Płatność za zazielenienie na rok 2019 w wysokości 26 841,66 zł wynikającej z pomniejszenia płatności o kwotę w wysokości 282,65 zł ze względu na zastosowanie współczynnika korygującego oraz przyznał Płatność redystrybucyjną na rok 2019 w wysokości 4 942,41 zł wynikającej z pomniejszenia płatności o kwotę w wysokości 52,05 zł ze względu na zastosowanie współczynnika korygującego.
W dniu 30.09.2021 roku Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w Opolu wydał decyzję nr [...] o uchyleniu zaskarżonej decyzji w całości i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia.
Dyrektor Opolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR stwierdził, że w zebranym materiale dowodowym występują rozbieżności, które nie zostały w dostatecznym stopniu wyjaśnione, tj. stwierdzono, że skarżący i J. O. zgłosili do płatności te same działki rolne. Ponadto stwierdzono, że strona zgłosiła działki rolne, które współdzierżawiła z J. O. i nie przedstawiła wprost zgody współdzierżawcy na zgłoszenie powyższych działek do płatności. W ocenie Dyrektora Opolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR nie sposób zgodzić się z twierdzeniem, iż sprzeczne dowody skarżącego w odniesieniu do przedstawionych przez J. O. dowodów nie mogą zostać uwzględnione w sprawie. Dotyczy to w szczególności działki ewidencyjnej nr aj o powierzchni 40,13 ha, gdzie w aktach sprawy znajdują się oświadczenia J. Z. i B. I., z których wynika, że strona użytkowała działkę ewidencyjną nr aj oraz działki sąsiednie, a także znajduje się oświadczenie J. O., z którego wynika, iż to J. O., a konkretnie na jego zlecenie M. W. wykaszał działkę nr aj. Zasadniczo ponownej analizie poddane powinny być działki rolne użytkowane przez skarżącego w sposób kośny, gdyż szereg sprzecznych ze sobą oświadczeń wymaga gruntownej analizy, gdyż w sprawie tej niejednokrotnie możemy mieć sytuację użytkowania spornych działek przez obie strony konfliktu kontroli krzyżowej. Dyrektor Opolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR stwierdził, że dokonując ponownej analizy sprawy należy uwzględnić włączone w poczet materiału dowodowego protokoły przesłuchania J. O., J. O.1 oraz T. O., które mogą mieć wpływ na ustalenia organu I instancji. Nie została też w sposób wyczerpujący wyjaśniona kwestia sprzecznych oświadczeń odnośnie użyczenia bydła zarówno stronie, jak i J. O., które to oświadczenia pochodziły od I. K. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ I instancji winien przeanalizować, czy dla działki ewidencyjnej nr aj oraz działek sąsiednich prawidłowo ustalono, która ze stron konfliktu kontroli krzyżowej nie użytkowała spornych gruntów, ponadto powinien dogłębnie przeanalizować kwestie zmiany zeznań świadków w zakresie użyczania bydła, gdyż kwestia ta może mieć niebagatelne znaczenie dla oceny użytkowania działek rolnych, na których odbywał się wypas. Jednocześnie organ odwoławczy zauważył, iż zarzut dotyczący braku zgody na wpis do ewidencji producentów, jak i fakt organizowania rajdów terenowych przez J. O. nie mają w przedmiotowej sprawie żadnego znaczenia, gdyż J. O. posiadając 1 hektar użytków rolnych miał prawo wystąpić z wnioskiem o wpis do ewidencji producentów rolnych, natomiast wielokrotnie wskazywano, iż rajdy odbywały się na drogach znajdujących się na działkach ewidencyjnych deklarowanych przez stronę do płatności, co znajduje potwierdzenie choćby na filmach załączonych do odwołania.
Po ponownym przeprowadzeniu kontroli administracyjnej Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Opolu decyzją z dnia 05.04.2022 roku w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego odmówił skarżącemu przyznania Jednolitej Płatności Obszarowej na rok 2019 i nałożył sankcję w wysokości 85 987,05 zł oraz przyznał Płatność za zazielenienie na rok 2019 w wysokości 26 841,66 zł wynikającą z pomniejszenia płatności o kwotę w wysokości 282,65 zł ze względu na zastosowanie współczynnika korygującego oraz przyznał Płatność redystrybucyjna na rok 2019 w wysokości 4 942,41 zł wynikającą z pomniejszenia płatności o kwotę w wysokości 52,05 zł ze względu na zastosowanie współczynnika korygującego.
W uzasadnieniu podniesiono, iż strona w ramach wniosku zgłosiła do płatności działki rolne o łącznej powierzchni 304,47 ha (po uwzględnieniu wycofania części działek ewidencyjnych), a powierzchnia stwierdzona w toku prowadzonego postępowania wyniosła 85,69 ha. Organ I instancji wskazał m.in., iż w przedmiotowej sprawie zastosowanie ma regulacja zawarta w art. 19a ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 640/2014, zgodnie z którym jeżeli różnica między powierzchnia zadeklarowaną kwalifikowaną we wniosku, a powierzchnią stwierdzoną przekracza 3 % zatwierdzonego obszaru lub dwa hektary, wówczas pomoc oblicza się na podstawie obszaru stwierdzonego pomniejszonego o wartość 1,5 raza większą od stwierdzonej różnicy. Regulacja powyższa znalazła zastosowanie dla przyznania jednolitej płatności obszarowej, płatności na zazielenienia (gdzie płatność przyznano do powierzchni 85,69 ha) oraz płatności dodatkowej. W treści uzasadnienia wskazano na dowody, na podstawie których organ I instancji wydał rozstrzygnięcie. Powodem odmowy jednolitej płatności obszarowej, jak i płatności dodatkowej była różnica między powierzchnią deklarowaną, a powierzchnią stwierdzoną, która kwalifikowała się do przyznania płatności. Jednocześnie w treści decyzji wskazano, iż powierzchnia działki ewidencyjnej nr aj wykluczona została z płatności bez zastosowania sankcji, gdyż organ I instancji nie był wstanie ustalić, która ze stron konfliktu kontroli krzyżowej użytkowała sporną działkę w 2019 roku, a więc przyjęto, iż strony użytkowały sporną działkę bez zgody współwłaściciela.
W decyzji nr [...] z dnia 21.06.2022 roku Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w Opolu utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Opolu nr [...] z dnia 05.04.2022 roku w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2019 dla skarżącego.
Na powyższą decyzję strona złożyła skargę do WSA w Opolu.
Po rozpatrzeniu skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu wyrokiem z dnia 05.10.2022 roku, wydanym w sprawie o sygn. akt I SA/Op 238/22 uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu podkreślono, że organ odwoławczy nie wyjaśnił w sposób wyczerpujący okoliczności użytkowania spornych działek rolnych przez strony konfliktu kontroli krzyżowej.
W związku z wyrokiem WSA w Opolu z dnia 05.10.2022 roku, sygn. akt I SA/Op 238/22 Dyrektor Opolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR wydał w dniu 23.01.2023 roku decyzję nr [...] o uchyleniu zaskarżonej decyzji w całości i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia.
W treści decyzji organ odwoławczy, wypełniając dyspozycję zawartą w wyroku Sądu, wskazał naruszenia prawa procesowego, których konsekwencją była konieczność uchylenia decyzji organu I instancji. Jednocześnie Dyrektor Opolskiego Oddziału Regionalnego wskazał, iż w ramach prowadzonego postępowania należy rozważyć możliwość włączenia w poczet materiału dowodowego protokołów z rozpraw prowadzonych w ramach postępowania o przyznanie płatności w roku 2016, należy także zbadać zakres pełnomocnictwa udzielonego przez J. O., co mogło mieć wpływ na skuteczność oświadczenia o przekazaniu działek skarżącemu. Jednocześnie należy rozważyć konieczność zwrócenia się do Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolniczego w celu ustalenia, która z stron konfliktu kontroli krzyżowej miała tytuł prawny do spornych działek. Kierownik Biura Powiatowego w Opolu powinien ustalić, czy konieczne jest przesłuchanie kolejnych świadków w celu ustalenia, czy w marcu 2019 roku możliwy był wypas bydła na spornych działkach oraz ustalić przyczyny wycofania oświadczeń złożonych przez osoby użyczające bydło.
Po ponownym przeprowadzeniu postępowania administracyjnego Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Opolu decyzją z dnia 31.07.2024 roku w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego odmówił skarżacemu przyznania płatności obszarowych na rok 2019. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał m.in., iż w przedmiotowej sprawie doszło do naruszenia art. 60 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013 zgodnie, z którym osobom fizycznym ani prawnym nie przyznaje się jakichkolwiek korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, jeżeli stwierdzono, że warunki wymagane do uzyskania takich korzyści zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami tego prawodawstwa. W ocenie organu I instancji zebrany materiał dowodowy potwierdza, że od samego początku gospodarstwo miało na celu uzyskiwanie dochodu jedynie z dopłat, gdyż czynności agrotechniczne na działkach będących we władaniu strony, były prowadzone w oparciu o umowy świadczenia usług rolnych przez innych producentów rolnych np. skoszone na działkach siano stanowiło zapłatę za wykonaną usługę. Ponadto do płatności zgłoszono działki, na których miał być prowadzony wypas, podczas gdy wnioskodawca nie posiadał bydła ani własnego ani użyczonego.
Po rozpatrzeniu odwołania strony, organ wydał zaskarżoną obecnie decyzję z dnia 29.10.2024 r.
W uzasadnieniu wskazał na treść przepisów art. 1, art. 3 ust. 1-3, art. 7 ust. , art. 8 ust. 1, art. 14 ust. 1, art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (t. j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1775 ze zm.) [dalej: ustawa], art. 77 ust. 2, art. 74, art. 60 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013, str. 549, z późn. zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem nr 1306/2013", art. 14 litera d, art. 4, art. 28 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L 227 z 31.07.2014, str. 69), zwanego dalej "rozporządzeniem nr 809/2014", art. 18 ust. 6 akapit pierwszy rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L181 z 20.06.2014, str. 48), zwanego dalej "rozporządzeniem nr 640/2014", które nadal mają zastosowanie do wniosków o przyznanie płatności obszarowych składanych przed 1.01.2023 r., art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich.
Przechodząc do istoty sprawy wskazał, że podstawą odmowy przyznania płatności obszarowych jest naruszenie art. 60 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013, zgodnie z którym osobom fizycznym ani prawnym nie przyznaje się jakichkolwiek korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, jeżeli stwierdzono, że warunki wymagane do uzyskania takich korzyści zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami tego prawodawstwa.
Stwierdził, iż od samego początku gospodarstwo miało na celu uzyskiwanie dochodu jedynie z dopłat, co jest jednym z elementów wskazujących na sztuczne stworzenie warunków do otrzymania płatności. Skarżący zadeklarował w ramach wniosku o przyznanie pomocy jedynie łąki, co przy braku umów użyczenia bydła, jak i nie posiadaniu własnego bydła prowadzi do wniosków, iż prowadzona działalność miała cechy sztucznie stworzonych warunków dla otrzymania dopłaty obszarowej w roku 2019.
Zaznaczył, że organ I instancji wypełniając zalecenia Sądu przeprowadził czynności dowodowe mające na celu ustalenie, która ze stron konfliktu kontroli krzyżowej była faktycznym użytkownikiem spornych działek, w szczególności poprzez wysłanie w dniu 28.11.2023 roku wezwań do złożenia wyjaśnień skierowanych do M. W. oraz G. Z. Przeprowadzone postępowanie skłoniło organ I instancji do analizy sprawy pod kątem naruszenia przepisów zawartych w art. 60 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013, to jest przepisów określających stworzenie przez stronę sztucznych warunków dla uzyskania prawa do otrzymania dopłaty w roku 2019.
Problematyka tworzenia sztucznych warunków była przedmiotem orzekania przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej. W wyroku z dnia 12.09.2013 roku w sprawie C-434/12 Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej orzekł, że "artykuł 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27.01.2011 roku ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich należy interpretować w ten sposób, że przesłanki stosowania tego przepisu wymagają istnienia elementu obiektywnego i elementu subiektywnego ".
W ramach pierwszego z tych elementów konieczne jest rozważenie obiektywnych okoliczności danego przypadku pozwalających na stwierdzenie, że nie może zostać osiągnięty cel zamierzony przez system wsparcia Europejskiego Funduszu Rolnego Gwarancji (EFRG). W ramach drugiego elementu należy zbadać zgromadzone dowody pod kątem tego, czy poprzez sztuczne stworzenie warunków wymaganych do otrzymania płatności z sytemu wsparcia EFRG ubiegający się o taką płatność zamierzał wyłącznie uzyskać korzyść sprzeczną z celami tego systemu (element subiektywny).
Pomimo, że wyrok ten dotyczył wykładni przepisów dotyczących pomocy przyznawanej i finansowanej z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW), to wykładnia dokonana w ww. wyroku powinna mieć zastosowanie także do badania wystąpienia sztucznych warunków z zakresu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.
W odniesieniu do płatności bezpośrednich przesłanką uzyskania pomocy jest m.in. spełnienie warunków, o których mowa w przepisach prawa wspólnotowego, tj. m. in. prowadzenie "działalności rolniczej", którą zgodnie z art. 4 ust. 1 lit. c rozporządzenia nr 1307/2013 jest m. in. utrzymywanie użytków rolnych w stanie, dzięki któremu nadają się one do wypasu lub uprawy bez konieczności podejmowania działań przygotowawczych, wykraczających poza zwykłe metody rolnicze i zwykły sprzęt rolniczy, w oparciu o kryteria określone przez państwa członkowskie na podstawie ram ustanowionych przez Komisję lub prowadzenie działań minimalnych, określanych przez państwa członkowskie, na użytkach rolnych utrzymujących się naturalnie w stanie nadającym się do wypasu lub uprawy. Należy podkreślić, że celem pomocy dla rolników w ramach WPR nie jest wspieranie podmiotów, które uzurpują sobie miano rolnika, faktycznie nie prowadząc działalności rolniczej na danych gruntach. Jeżeli natomiast mamy do czynienia ze stworzeniem tylko pozorów (sztucznych warunków), by uzyskać dopłaty, jest to sprzeczne z celami systemu wsparcia producentów rolnych (tj. wsparcia finansowego udzielanego podmiotom, które faktycznie prowadzą działalność rolniczą). Podkreślić jednak należy, że warunkiem przyznania płatności jest posiadanie działek rolnych i prowadzenie na nich działalności rolniczej, bowiem celem wprowadzenia systemu WPR, jest wsparcie dochodów tych podmiotów, które faktycznie prowadzą działalność rolniczą.
Podkreślił, że zgodnie z art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013 warunki wymagane do uzyskanie korzyści (pomocy finansowej) nie mogą być sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami danej pomocy. Nie można uznać, iż w przedmiotowej sprawie uzyskane płatności pozwoliłyby na osiągnięcie celów wskazanych w prawie unijnym jakim są zwiększenie wydajności rolnictwa przez: wspieranie postępu technicznego, racjonalny rozwój produkcji rolnej, jak również optymalne wykorzystanie czynników produkcji, zwłaszcza siły roboczej. Brak jest również realizacji celów wspólnej polityki rolnej, takich jak: zapewnienie odpowiedniego poziomu życia ludności wiejskiej, stabilizacji rynków, zagwarantowanie bezpieczeństwa dostaw, zapewnienie rozsądnych cen w dostawach dla konsumentów oraz wspieranie konkurencyjności rolnictwa. Wyżej wskazane cele zostały określone w art. 39 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej.
Warto w tym miejscu zaznaczyć, iż w/w przepis prawa wskazuje, że znajduje on zastosowanie w sprawach, w których doszło do stworzenia sztucznych warunków. Oznacza to, iż pozornie muszą zostać spełnione minimalne warunki, kwalifikujące daną sprawę do objęcia płatnościami. Jeśli jednym z podstawowych warunków jest użytkowanie danych gruntów (prowadzenie działalności rolniczej) - art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy - ustalenia w danej sprawie pozwoliły na przyjęcie, iż strona pozornie prowadziła działalność rolniczą (sporządzała dokumenty mające na celu potwierdzenie użyczenia bydła w celu jego wypasu, czy zlecała wykonywanie zabiegów koszenia w zamian za możliwość zebrania skoszonej trawy). Strona zlecała wykonywanie zabiegów agrotechnicznych, licząc się z tym, iż nie oczekuje jakichkolwiek korzyści ze sprzedaży płodów rolnych np. siana, bez zamiaru osiągnięcia celu, dla jakiego dane wsparcie finansowe zostało stworzone.
W przedmiotowej sprawie organ zwrócił uwagę na strukturę deklarowanych do płatności upraw. Skarżący zadeklarował do płatności jedynie łąki, to jest trwałe użytki zielone bądź trawy na gruntach ornych. Tymczasem przeprowadzone postępowanie dowodowe potwierdza, że strona nie posiada własnego bydła, ani nie sprzedała zebranego siana (mimo deklaracji dostarczenia przez stronę rachunków potwierdzających sprzedaż słomy, dokumenty takie nie zostały nigdy przekazane organom). Strona, deklarując ponad 300 ha łąk, nie deklaruje przy tym żadnych innych upraw, co w sytuacji nie posiadania własnych zwierząt oraz niesprzedawania zebranego siana -wskazuje na stworzenie sztucznych warunków, to jest pozorowania prowadzenia działalności w celu uzyskania dopłat. Trudno bowiem w takiej sytuacji wskazać na jakiś zasadniczy cel prowadzenia działalności rolniczej.
Przepisy dopuszczają możliwość posiadania użyczonego bydła, gdyż zgodnie z wyrokiem Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości (teza wyroku C- 176/20) posiadaczem zwierząt w rozumieniu art. 2 lit. m) rozporządzenia nr 619/2015 jest albo osoba, która posiada zwierzęta na stałe jako właściciel zwierząt lub właściciel gospodarstwa, albo osoba, która posiada zwierzęta tymczasowo, na podstawie umowy zawartej na warunkach określonych w obowiązujących przepisach krajowych, w charakterze osoby odpowiedzialnej za nie przez cały okres roku objętego wnioskiem. W przedmiotowej sprawie nie można uznać, iż skarżący sprawował opiekę nad zwierzętami przez cały okres objęty wnioskiem. Strona nie ponosiła też ryzyka i kosztów związanych z posiadaniem zwierząt, to jest nie ponosiła kosztów ich dokarmiania, czy też kosztów opieki weterynaryjnej. Analogiczna sytuacja, jak w przypadku skarżącego, została rozstrzygnięta w powyższym wyroku, w ramach którego ETS stwierdził, że wnioskujący o przyznanie wsparcia finansowego w ramach systemu jednolitej płatności obszarowej przedłożył na poparcie swojego wniosku umowę użytkowania dotyczącą użytków zielonych i umowy użyczenia nieodpłatnie zwierząt przeznaczonych do wypasu na tych użytkach, może być objęta pojęciem "sztucznie stworzonych warunków" w rozumieniu tego przepisu, jeżeli z jednej strony z ogółu obiektywnych okoliczności wynika, że pomimo formalnego poszanowania warunków przewidzianych we właściwym uregulowaniu, cel realizowany przez to uregulowanie nie został osiągnięty, a z drugiej strony wykazano wolę uzyskania korzyści wynikającej z uregulowania Unii poprzez sztuczne stworzenie warunków wymaganych dla jej uzyskania. Do okoliczności faktycznych, które mogą w ten sposób zostać wzięte pod uwagę, zaliczają się: zawarcie z naruszeniem właściwego prawa krajowego umowy użytkowania lub też treść umów użyczenia będących przedmiotem postępowania głównego, w szczególności gdyby wynikało z nich, że wypas użyczonych zwierząt nie jest wykonywany przez podmiot, któremu powierzono pieczę nad zwierzętami, lecz przez właścicieli tych zwierząt.
W przedmiotowej sprawie skarżący wielokrotnie oświadczał, że nie sprawował nadzoru nad wypasanymi zwierzętami, z treści jego oświadczeń (np. oświadczenie z dnia 18.01.2024 roku) wynika, iż jedynie pomagał on w wypasie, tymczasem aby użyczenie uprawniało producenta rolnego do otrzymania płatności to zgodnie z wyrokiem ETS (teza wyroku C-176/20) osoba sprawująca opiekę nad zwierzętami powinna ją sprawować przez cały okres roku objętego wnioskiem, a nie jak oświadczył skarżący jedynie w okresie wypasu. Dlatego, zgodnie z oświadczeniami świadków, jak i strony, kwestią drugorzędną pozostaje to czy do skutku doszły umowy użyczenia zawarte z Państwem Z. oraz M. W. skoro nawet jeżeli przyjąć, że takie umowy miały miejsce to sposób prowadzenia wypasu przesądza o tym, iż nie są to umowy użyczenia bydła i nie uprawniają one do zgłaszania do płatności działek o charakterze pastwiskowym. Konsekwencją powyższego jest brak konieczności ponownego przesłuchania I. K. i M. W. na okoliczność przyczyn odwołania oświadczeń woli dotyczących zawarcia umowy użyczenia bydła. Jednak w tych okolicznościach bezzasadny jest zarzut pełnomocnika strony, jakoby Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Opolu nie przesłuchał w/w osób, gdyż organ Agencji wystosował do I. K. i M. W. w dniu 28.11.2023 roku wezwanie. Osoby te odpowiadając na powyższe wezwanie wyjaśniły, iż wszelkich odpowiedzi na pytania zawarte w wezwaniu udzieliły podczas prowadzonego postępowania w sprawie przyznania płatności obszarowych J. O., a dokumenty zawierające ich odpowiedzi znajdują się Biurze Powiatowym w K. i zostały przekazane do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Opolu. Z treści oświadczenia I. K. z dnia 15.04.2021 roku oraz oświadczenia M. W. z dnia 25.03.2021 roku wynika, iż osoby te ze względu na niezrealizowanie umowy użyczenia odwołały swoje oświadczenia o zawarciu takowej umowy. Jednak organ odwoławczy ponownie podkreśla, że kwestia ta ma charakter wtórny, gdyż nawet jeżeli by przyjąć, że strona uczestniczyła w wypasie zwierząt na spornych działkach, to korzystanie z tych zwierząt nie miało charakteru użyczenia i nie uprawniało do otrzymania płatności obszarowych, a jedynie potwierdzało ustalenia organu I instancji o stworzeniu przez skarżącego sztucznych warunków dla uzyskania dopłaty.
Mimo użycia przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Opolu sformułowania o użyczeniu gruntów na rzecz A. Z., to okoliczność ta nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, gdyż organ odwoławczy nie podziela stanowiska organu I instancji w tym zakresie. Jednak fakt, że A. O. nie użyczał gruntów rolnych zadeklarowanych do płatności nie wpływa na fakt stworzenia przez stronę sztucznych warunków. Jednocześnie nie ma konieczności powoływania na świadka A. Z., gdyż zdaniem organu odwoławczego strona nie użyczała gruntów A. Z., co jest zgodne ze stanowiskiem zawartym w odwołaniu.
Organ podkreślił, iż wypełniając dyspozycję Sądu organ I instancji :wystosował w dniu 28.11.2023 roku wezwania do I. K. i M. W., skierował pismo w dniu 08.11.2023r. do KOWR we W., a także przeanalizował dane zawarte w bazie IRZ oraz poddał szczegółowej analizie pozostały materiał dowodowy zebrany w sprawie. Konsekwencją tych działań było podjęcie przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Opolu decyzji o stworzeniu przez stronę sztucznych warunków, a dalsza analiza sprawy prowadzona była pod kątem stworzenia przez stronę sztucznych warunków. Bez znaczenia dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy jest też wniosek o zwrócenie się do Koła Łowieckiego [...], gdyż kwestia wystąpienia szkód na działkach obsianych kukurydzą nie ma żadnego wpływu na treść niniejszego rozstrzygnięcia, gdyż działki te nie zostały objęte wnioskiem strony.
Zaznaczył przy tym, że organ I instancji niesłusznie do okoliczności wskazujących na stworzenie sztucznych warunków zaliczył zarejestrowanie wielu siedzib stad pod tym samym adresem, czy też kwestię współdzierżawienia gospodarstwa oraz braku zgody współdzierżawcy na otrzymanie płatności obszarowych do działek objętych konfliktem kontroli krzyżowej.
Organ odwoławczy nie podzielił w pełni stanowiska o nie posiadaniu przez stronę odpowiedniego parku maszynowego, gdyż z oświadczenia strony wynika, że posiada on trzy ciągniki rolnicze, dwie kosiarki. Można zastanawiać się, czy posiadany sprzęt jest wystarczający do prowadzenia tak dużego gospodarstwa, jednak przy założeniu, że posiadany sprzęt jest w stanie zaspokoić potrzeby ok. 300 ha gospodarstwa (takie zadeklarował do dopłat w roku 2019 skarżący), to zastanawiające jest, że strona zmuszona była zlecać wykonanie prac polowych (oświadczenie z dnia 14.04.2021 roku), co poddaje w wątpliwość fakt prowadzenia działalności rolniczej przez stronę.
Analizując przebieg postępowania dowodowego organ wskazał, że większość kwestii, które mogłyby mieć charakter sporny (problematyka posiadania bydła, sposób użytkowania gruntów zgłoszonych do płatności) zostały wyjaśnione w oparciu o osobowe źródła dowodowe oraz pisemne deklaracje pełnomocnika strony.
Według organu brak dowodów z dokumentów rzuca pewien cień na wnioski płynące z owych dowodów. W tym miejscu należy podkreślić, iż sposób prowadzenia postępowania dowodowego jest uregulowany przepisami ustawy. W myśl ust. 3 ustawy, strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 2, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.
W niniejszej sprawie organ I instancji, jak i organ odwoławczy dołożył wszelkich starań aby zgromadzić jak najszerszy materiał dowodowy, jednak należy zauważyć, że strona oprócz składania licznych oświadczeń własnych, czy też wskazanych przez nią świadków nie przedłożyła żadnych wiarygodnych dowodów na potwierdzenie racjonalności prowadzonej przez nią działalności. Strona nie przedstawiła żadnych dokumentów potwierdzających sprzedaż zebranego siana, minio kilkukrotnego zapewnienia o przedstawieniu takich dowodów. Należy także zaznaczyć, iż oprócz zeznań i oświadczeń skarżący nie przedstawił dowodów na potwierdzenie posiadania użyczonego bydła, a dowody które zostały przedstawione są sprzeczne z oświadczeniami drugiej strony umów użyczenia, a więc można powiedzieć, iż także straciły one dla organów Agencji wiarygodność.
Organ zaznaczył, że zgodnie z orzecznictwem ETS - wyrok z dnia 12 września 2013 r. w sprawie C-434/-12, w którym Trybunał orzekł, że "artykuł 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich należy interpretować w ten sposób, że przesłanki stosowania tego przepisu wymagają istnienia elementu obiektywnego i elementu subiektywnego. W ramach pierwszego z tych elementów do sądu odsyłającego należy rozważenie obiektywnych okoliczności danego przypadku pozwalających na stwierdzenie, że nie może zostać osiągnięty cel zamierzony przez system wsparcia Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW). W ramach drugiego elementu do sądu odsyłającego należy rozważenie obiektywnych dowodów pozwalających na stwierdzenie, że poprzez sztuczne stworzenie warunków wymaganych do otrzymania płatności z sytemu wsparcia EFRROW ubiegający się o taką płatność zamierzał wyłącznie uzyskać korzyść sprzeczną z celami tego systemu. W tym względzie sąd odsyłający może oprzeć się nie tylko na elementach takich jak więź prawna, ekonomiczna lub personalna pomiędzy osobami zaangażowanymi w podobne projekty inwestycyjne, lecz także na wskazówkach świadczących o istnieniu zamierzonej koordynacji pomiędzy tymi osobami
Wśród przesłanek obiektywnych świadczących o występowaniu "sztucznych warunków" wymienić należy w szczególności:
- sposób użytkowania zgłaszanych gruntów rolnych (grunty użytkowane pastwiskowo w sytuacji gdy producent rolny nie posiada własnych zwierząt),
- brak produkcji zwierzęcej przy deklarowaniu jedynie TUZ i innych łąk,
- brak użyczonych zwierząt gospodarskich (nawet przy założeniu, że umowy zostały zawarte to ich wykonanie nie posiadało cech użyczenia),
- brak produkcji roślinnej.
Spośród okoliczności subiektywnych istotne znaczenie mają głównie następujące:
- dążenie do minimalizacji kosztów w stopniu wskazującym na to, że celem jest uzyskanie dopłat a nie prowadzenie działalności rolniczej (zlecenie koszenia w zamian za skoszone siano, przy założeniu prawidłowo zawartej umowy użyczenia forma tego użyczenia bydła, która faktycznie nie generowała żadnych kosztów dla strony - właściciel wyprowadzał zwierzęta na wypas. Jedynie z oświadczenia B. I. wynika, że strona sama wykonywała prace polowe, tymczasem cały pozostały materiał dowodowy nie potwierdza tej okoliczności. Jednocześnie należy zauważyć, że przy skali prowadzonego gospodarstwa nawet jednorazowe skoszenie pojedynczych działek nie może wskazywać na prowadzenie działalności rolniczej, a jedynie potwierdza to fakt działalności wykonywanej w celu uzyskania dopłat, a nie prowadzenia produkcji rolniczej).
- jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego wskazane przez stronę koszty poniesione w związku z prowadzoną działalnością rolniczą są niewspółmierne do deklarowanej powierzchni gospodarstwa (zakup oleju napędowego za kwotę 473,48 zł, zakup noża prostego L96 szt. 8 oraz noża samasz 12 sztuk za 96,00 zł, zakup zestawu filtrującego do oleju oraz dwóch filtrów do oleju za 225 zł, co daję łącznie nakłady w wysokości 794,48 zł),
- traktowanie dopłat nie jako rekompensaty za prowadzoną działalność rolniczą a jako cel sam w sobie,
- podejmowanie przez stronę działań mających na celu sprawienie wrażenia prowadzenia realnej działalności rolniczej, celem ukrycia prawdziwego celu - osiągnięcia dochodu z dopłat rolniczych, o czym strona mówi m.in. w oświadczeniu z dnia 15.04.2021 roku)
Powyższe przesłanki w żaden sposób nie wpływają na zwiększenie wydajności rolnictwa przez wspieranie postępu technicznego, racjonalny rozwój produkcji rolnej, jak również optymalne wykorzystanie czynników produkcji, zwłaszcza siły roboczej.
Tym samym skarżący stworzył sztuczne warunki do uzyskania płatności poprzez pozorne prowadzenie działalności rolniczej na zadeklarowanych gruntach. Ustalenia te zostały poparte analizą przesłanek obiektywnych i subiektywnych świadczących o tym, iż strona sztucznie stworzyła warunki kwalifikujące dane grunty do uzyskania wsparcia. Konsekwencją poczynionych ustaleń było zastosowanie w sprawie art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013, a tym samym odmowa przyznania płatności na rok 2019.
Tym samym organ nie znalazł podstaw do uwzględnienia zarzutów odwołania.
We wniesionej skardze skarżący zarzucił:
1) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 15 K.p.a. w zw. z art. 127 § 1 K.p.a., poprzez brak ponownego rozpoznania sprawy przez organ odwoławczy w pełnym zakresie, co doprowadziło do naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego.
2) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 K.p.a. w zw. z art. 77 § 1 K.p.a., poprzez pominięcie dowodów z zeznań świadka I. K., M. W., A. Z., a także niezwrócenie się do Koła Łowieckiego [...] w G., co skutkowało poczynieniem błędnych ustaleń faktycznych w sprawie,
3) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 80 K.p.a., poprzez dowolną ocenę zebranego materiału dowodowego, która polegała na poczynieniu wybiórczych ustaleń faktycznych w oparciu o niekompletny materiał dowodowy i przy przekroczeniu granic prawa do oceny dowodów, co skutkowało poczynieniem błędnych ustaleń faktycznych w sprawie.
4) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 153 p.p.s.a., poprzez niezastosowanie się przez organ do ocen prawnych i wytycznych sformułowanych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 5 października 2022 r., wydanego w sprawie o sygn. akt I SA Op 238/22, co skutkowało poczynieniem błędnych ustaleń faktycznych w sprawie.
5) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 60 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013, poprzez jego zastosowanie, podczas gdy w niniejszej sprawie nie sposób uznać, że doszło do stworzenia sztucznych warunków mających na celu uzyskanie korzyści z sektorowego prawodawstwa rolnego, a w szczególności brak było podstaw do stwierdzenia, że skarżący w 2019 r. nie posiadał użyczonego bydła, które było wypasane na łąkach deklarowanych do płatności,
6) naruszenie prawa procesowego, tj. art. 7 K.p.a. w zw. z art. 77 § 1 K.p.a. i art. 107 § 3 K.p.a. oraz art. 80 K.p.a., poprzez brak podjęcia jakiejkolwiek inicjatywy dowodowej w zakresie wyjaśnienia sposobu i formy użytkowania użyczonego bydła przez skarżącego w 2019 r. oraz ograniczenie się przez organ wydający decyzję do dowolnej oceny złożonych wyjaśnień, które to wyjaśnienia nie odnosiły się wprost do sposobu wykonania umowy użyczenia bydła.
Mając na uwadze powyższe, strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i zasądzenie na swoją rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 - dalej: p.p.s.a.), uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji bądź postanowienia w całości lub w części następuje wtedy, gdy sąd stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W myśl przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (niemającym zastosowania w sprawie).
Oceniając zaskarżoną decyzję przez pryzmat wskazanych przesłanek Sąd stwierdził naruszenie przepisów prawa procesowego w stopniu skutkującym koniecznością wyeliminowania jej z obrotu prawnego.
Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Opolu z dnia 29.10.2024 r. w przedmiocie odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2019.
Na wstępie należy zauważyć, że poddane kontroli rozstrzygnięcie wydane zostało po uchyleniu przez tutejszy Sąd wyrokiem z dnia 5.10.2022 r. (sygn. akt I SA/Op 238/22) decyzji Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Opolu z dnia 21.06.2022 r. w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2019.
W orzecznictwie tak wojewódzkich sądów administracyjnych, jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntowany jest pogląd o związaniu organu administracji i sądu ponownie rozpoznającego sprawę oceną prawną i wskazaniami zawartymi w uzasadnieniu wcześniejszego wyroku. Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w tej sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia. Z kolei zgodnie z art. 170 p.p.s.a orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.
Związanie oceną prawną, o której mowa w art. 153 i art. 170 p.p.s.a., oznacza, że ani organ administracji ani sąd administracyjny nie mogą w tej samej sprawie formułować nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z poglądem wcześniej wyrażonym w uzasadnieniu wyroku i mają obowiązek podporządkowania się mu w pełnym zakresie (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 7 września 2022 r., sygn. akt III FSK 920/21; z dnia 25 sierpnia 2022 r., sygn. akt III FSK 1540/21 – dostępne, jak i pozostałe przywołane w uzasadnieniu, na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Wskazać należy, że pomimo użycia w art. 153 p. p. s. a. określenia "orzeczenie", chodzi w nim nie o sentencję, lecz o uzasadnienie. Ocena prawna rozstrzygnięcia wiąże się bowiem w pierwszym rzędzie z wykładnią prawa, a ta może mieścić się jedynie w uzasadnieniu wyroku (por. wyrok NSA z dnia 15 stycznia 1998 r., sygn. II SA 1560/97 niepubl.). Ocena prawna, o której stanowi analizowany przepis, może dotyczyć zarówno samej wykładni prawa materialnego i procesowego, jak i braku wyjaśnienia w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym istotnych okoliczności stanu faktycznego.
Ustanowiona w art. 153 p.p.s.a. zasada związania powoduje, że skutki wyroku sądu administracyjnego dotyczą każdego nowego postępowania prowadzonego w zakresie danej sprawy i obejmują zarówno postępowanie sądowoadministracyjne, w którym orzeczenie zostało wydane, postępowanie administracyjne, w którym zapadło zaskarżone rozstrzygnięcie administracyjne, jak również wszystkie przyszłe postępowania administracyjne i sądowoadministracyjne dotyczące danej sprawy administracyjnej. To bezwzględne związanie oznacza, że organ nie może formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem sądu, lecz zobowiązany jest do podporządkowania mu się w pełnym zakresie, a uchylenie się temu obowiązkowi stanowi naruszenie prawa skutkujące koniecznością uchylenia aktu wydanego w kolejnym postępowaniu administracyjnym, gdy strona akt ten zaskarży do sądu administracyjnego.
Rolą zatem obecnie kontrolującego zaskarżoną decyzję Sądu jest przede wszystkim weryfikacja, czy organ w pełni zastosował się do zaleceń i wskazań wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 5.10.2022 r. (sygn. akt I SA/Op 238/22).
Analizując treść zaskarżonego rozstrzygnięcia Sąd doszedł do przekonania, iż organ ponownie rozpoznając sprawę nie wywiązał się z wytycznych opisanych w uzasadnieniu powyższego wyroku.
Należy w tym miejscu przypomnieć owe wytyczne. I tak, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, stwierdził, że podstawą rozstrzygnięcia organów było stwierdzenie, że działki (pastwiska), na których stwierdzono konflikt krzyżowy nie były przez skarżącego użytkowane rolniczo w 2019 r., gdyż strona nie posiadała w 2019 roku zwierząt, zarówno własnych jak i użyczonych.
Natomiast w odniesieniu do działki nr aj (łąka kośna) organy ustaliły, że producenci rolni (obie strony konfliktu) współużytkowali (współposiadali) w/w działkę, jednak skarżący nie uzyskał zgody osoby współużytkującej do otrzymania dopłaty.
Sąd poprzednio orzekający wskazał, że w rozpoznawanej sprawie organy zobowiązane były ocenić czy skarżący był posiadaczem spornych (zadeklarowanych we wniosku) działek i czy rolniczo je użytkował, realizując zobowiązanie rolnośrodowiskowe. W realiach rozpatrywanej sprawy istotne jest również to, że w wyniku kontroli krzyżowej ustalono, iż dwóch producentów rolnych zadeklarowało te same działki rolne do płatności, zaś w toku postępowania obaj powoływali się na fakt ich rolniczego użytkowania.
Sąd przypomniał, że zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej.
Stosownie natomiast do art. 3 ust. 2 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, w postępowaniach, o których mowa w ust. 1, organ administracji publicznej: 1) stoi na straży praworządności; 2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy; 3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania; 4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; przepisów art. 79a oraz art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się.
Strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 2, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne (art.3 ust. 3).
Z treści powołanej regulacji wynika, że w postępowaniach dotyczących przyznania płatności, sam obowiązek udowodnienia spełnienia warunków do przyznania płatności lub pomocy finansowej spoczywa na stronie występującej o ich przyznanie. Stanowi to istotną modyfikację ogólnych zasad postępowania administracyjnego. Jak wynika z powyższego, ustawodawca nie nałożył natomiast na organy obowiązku wyczerpującego zebrania materiału dowodowego, przyjmując zasadę, że ciężar dowodu spoczywa na osobie, która z tego faktu będzie wywodzić skutki prawne. Konsekwencją tego jest przeniesienie na wnioskodawcę inicjatywy dowodowej, w zakresie wykazania spełnienia warunków przyznania wnioskowanej płatności (zob. wyrok WSA w Opolu z 16.03.2021 r. I SA/Op 435/21). Organ ma obowiązek w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy, dokonać jego oceny, czemu winien dać wyraz w uzasadnieniu rozstrzygnięcia. Zastrzec jednak należy, że określone w art. 3 ust. 3 powyższej ustawy przerzucenie ciężaru dowodu na wnioskodawcę nie może prowadzić do naruszenia przez organ obowiązku przestrzegania zasady praworządności, w której mieści się również obowiązek oparcia rozstrzygnięcia na stanie faktycznym zgodnym z rzeczywistością.
Sąd podniósł, że zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy o płatnościach bezpośrednie są przyznawane rolnikowi, jeżeli:
1) został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności oraz
2) łączna powierzchnia gruntów objętych obszarem zatwierdzonym będących w posiadaniu tego rolnika jest nie mniejsza niż 1 ha.
W myśl art. 8 ust. 1 ustawy jednolita płatność obszarowa, płatność za zazielenienie, płatność dla młodych rolników, płatność dodatkowa i płatności związane do powierzchni upraw, zwane dalej "płatnościami obszarowymi", są przyznawane do powierzchni działki rolnej:
1) położonej na gruntach będących kwalifikującymi się hektarami w rozumieniu art. 32 ust. 2 rozporządzenia nr 1307/2013, zwanych dalej "kwalifikującymi się hektarami";
2) będącej w posiadaniu rolnika w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tych płatności;
3) o powierzchni nie mniejszej niż 0,1 ha;
4) nie większej jednak niż maksymalny kwalifikowalny obszar, o którym mowa w art. 5 ust. 2 lit. a rozporządzenia nr 640/2014, określony w systemie identyfikacji działek rolnych, o którym mowa w przepisach o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności.
Zgodnie z art. 18 ust. 1 ustawy o płatnościach w przypadku gdy działka rolna lub zwierzę, do których rolnik ubiega się o przyznanie płatności, stanowią przedmiot posiadania samoistnego i posiadania zależnego, płatności bezpośrednie przysługują posiadaczowi zależnemu.
2. W przypadku gdy:
1) działka rolna jest przedmiotem współposiadania w dniu 31 maja danego roku - płatności bezpośrednie przysługują temu współposiadaczowi, na którego pozostali współposiadacze wyrazili zgodę. Zgoda ta nie jest wymagana, jeżeli miałaby pochodzić od współposiadacza będącego małżonkiem wnioskodawcy.
3. Zgodę, o której mowa w ust. 2, dołącza się do wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich.
4. Płatność bezpośrednia do działki rolnej wchodzącej w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa przysługuje rolnikowi, który, na dzień 31 maja danego roku, ma do tej działki tytuł prawny.
Zgodnie z art. 19 ust. 1 ustawy wysokość płatności:
1) obszarowej w danym roku kalendarzowym ustala się jako iloczyn powierzchni obszaru zatwierdzonego do danej płatności i stawki tej płatności na 1 ha tej powierzchni,
2) do zwierząt w danym roku kalendarzowym ustala się jako iloczyn liczby zwierząt zatwierdzonych do danej płatności i stawki tej płatności na 1 sztukę - po uwzględnieniu art. 8 ust. 1, 3 i 4 rozporządzenia nr 1307/2013 oraz zmniejszeń, wykluczeń lub pozostałych kar administracyjnych wynikających ze stwierdzonych nieprawidłowości lub niezgodności, a w przypadku jednolitej płatności obszarowej - po uwzględnieniu dodatkowo zmniejszeń, o których mowa w art. 11 rozporządzenia nr 1307/2013, z zastosowaniem współczynnika redukcji wynoszącego 100%.
Jak wynika z treści art. 8 ust. 1 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, ustawodawca określając szczegółowe warunki przyznawania płatności odwołuje się do stanu "posiadania", jako jednej z ustawowych przesłanek warunkujących skuteczne rozpoznanie wniosku.
Przesłanką przyznania płatności obszarowej, w świetle brzmienia art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, jest niewątpliwie posiadanie działki rolnej w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie płatności.
Biorąc pod uwagę powyższe przepisy, Sąd poprzednio orzekający ocenił, że organy prawidłowo wywiodły, odwołując się do ugruntowanego już na tym tle orzecznictwa, że płatność bezpośrednia przysługuje osobie będącej posiadaczem gruntu rolnego (właścicielem, dzierżawcą, użytkownikiem, najemcą, zarządcą, zastawnikiem lub w inny sposób je wykorzystuje) oraz że pojęcie posiadania gruntów rolnych w rozumieniu ustawy należy wykładać jako faktyczne użytkowanie gruntów rolnych. Za takim jego rozumieniem niewątpliwie przemawia fakt, iż celem płatności (dopłat) jest dofinansowanie do produkcji rolnej, pomoc rolnikom, którzy faktycznie użytkują będące w ich posiadaniu grunty rolne, a nie tylko są formalnymi posiadaczami gruntów, co do których wnioskują o dopłaty. Zatem prawidłowo stwierdził Dyrektor OR ARiMR, że warunkiem ubiegania się o płatności jest faktyczne użytkowanie danych gruntów, nie zaś tylko samo posiadanie np. umowa dzierżawy obejmująca zadeklarowane we wniosku działki.
Nie kwestionując powyższego stanowiska organu odwoławczego, Sąd poprzednio orzekający zgodził się z twierdzeniami zawartymi w skardze, że w sytuacji, gdy dwóch producentów rolnych zadeklarowało te same działki rolne do płatności, zaś w toku postępowania obaj powoływali się na fakt ich rolniczego użytkowania konieczne jest odwołanie się do się do wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 17 grudnia 2020 r.,C-216/19, z którego wynika, że w sytuacji gdy wniosek o przyznanie pomocy został złożony zarówno przez właściciela gruntów rolnych, jak i przez osobę trzecią, która faktycznie wykorzystuje te obszary bez jakiejkolwiek prawa ich użytkowania, kwalifikujące się hektary odpowiadające rzeczonym obszarom są "w dyspozycji" jedynie właściciela tych obszarów, w rozumieniu art. 24 ust. 2 rozporządzenia nr 1307/2013. Sąd poprzednio orzekający wskazał, że nie może umknąć uwadze, jak trafnie wskazał organ w odpowiedzi na skargę, odwołując się do ww. wyroku TSUE, że "powyższe rozumieć należy w ten sposób, że w sytuacjach spornych, gdzie dwa podmioty występują o płatności do tego samego obszaru, warunkiem niejako dodatkowym przyznania płatności - oprócz tych fundamentalnych określonych w art. 7 i 8 ustawy, a więc przede wszystkim użytkowania tych gruntów - jest legitymowanie się tytułem prawnym do przedmiotowych działek. Tym samym - w przypadku spraw spornych - aby uzyskać płatności spełnić należy oba warunki, tzn. użytkować grunty rolniczo i posiadać tytuł prawny. Natomiast w sytuacji, gdy producent rolny użytkujący działki rolne objęte konfliktem kontroli krzyżowej nie posiada tytułu prawnego do użytkowanych gruntów, to nie otrzyma on płatności, mimo faktycznego użytkowania tych gruntów".
Jest to o tyle istotne, że również z art. 18 ust. 4 ustawy o płatnościach wynika, że płatność bezpośrednia do działki rolnej wchodzącej w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa przysługuje rolnikowi, który, na dzień 31 maja danego roku, ma do tej działki tytuł prawny.
Przenosząc powyższe uwagi na grunt poprzednio rozpoznawanej sprawy, Sąd w wyroku z dnia 5.10.2022 r. zauważył, że przede wszystkim kwestią wymagającą rozstrzygnięcia było zweryfikowanie i ustalenie w sposób niebudzący wątpliwości, kto faktycznie posiadał w 2019 r. zadeklarowane jednocześnie przez skarżącego i J. O. grunty i w jakim zakresie je rolniczo użytkował. Ponadto w sytuacji poczynienia ustaleń, z których miałoby wynikać, że miało miejsce współposiadanie działki rolnej wchodzącej w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa, konieczne było ustalenie, czy skarżący na dzień 31 maja danego roku, miał do tej działki tytuł prawny.
Zdaniem poprzednio orzekającego Sądu organy przyjęły, chociaż w treści zaskarżonej decyzji nie zostało to wyraźnie wyartykułowane, że obie strony konfliktu dysponowały tytułem prawnym do spornych gruntów, jakim była umowa dzierżawy nieruchomości rolnej z dnia 31 maja 1995 r. zawarta z Agencją Własności Rolnej Skarbu Państwa (obecnie KOWR).
Niewątpliwie jednak przyczyną odmowy płatności do większości działek (do działek deklarowanych jako pastwiska) było ustalenie, że strona nie mogła użytkować zadeklarowanych działek rolnych, gdyż nie posiadała ona w 2019 roku zwierząt, zarówno własnych jak i użyczonych. Ta okoliczność przesądziła o tym, iż płatność do większości działek objętych konfliktem kontroli krzyżowej została odmówiona. Natomiast w odniesieniu do deklarowanej do płatności działki ewidencyjnej aj będącej łąką kośną, organy Agencji ustaliły, że strona była współużytkownikiem przedmiotowej działki. Zdaniem organów obie strony konfliktu krzyżowego w 2019 r. użytkowały te działki. Rezultatem takiego stanowiska było przyjęcie przez organ, że przyznanie płatności do spornego obszaru możliwe byłoby tylko, gdyby rolnik zgodnie z art. 18 ustawy o płatnościach legitymował się zgodą drugiego współposiadacza. Skarżący zgody takiej do wniosku o przyznanie płatności nie dołączył, a zatem sporna działka została wykluczona przez organ z płatności. Jak wywiódł organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę, w tym przypadku to nie fakt posiadania tytułu prawnego do działki przesądza o prawie do płatności, a zgoda osoby współużytkującej, co nie miało miejsca w niniejszej sprawie.
Przedstawione przez organ odwoławczy stanowisko, zdaniem poprzednio orzekającego Sądu, było nieuprawnione, a przede wszystkim przedwczesne.
Jeżeli organ uznał, że działka aj była użytkowana rolniczo przez oba podmioty, to winien ustalić ponad wszelką wątpliwość ,czy działka ta jest współposiadana przez drugą stronę konfliktu, czy jednak, co podnosił konsekwentnie skarżący, tyko jemu przysługuje tytuł prawny.
Zdaniem Sądu, podstaw do przyjęcia tezy o współposiadaniu tych gruntów przez skarżącego i J. O. w oparciu jedynie o to, że obie strony konfliktu kontroli krzyżowej powoływały się na posiadanie tytułu prawnego do spornych gruntów przed dniem 31 maja 2019 r. w postaci umowy dzierżawy i obie twierdziły, że grunty te użytkowały w tym roku – jest niewystarczające. Skarżący w toku całego postępowania administracyjnego konsekwentnie podnosił, że tylko on użytkuje rolniczo sporne działki od ponad 10 lat, wykonuje wszelkie czynności niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa, płaci podatki rolne i czynsze dzierżawne. Wskazał, że współdzierżawca tych gruntów, J. O. oświadczeniem z dnia 21 grudnia 2007 r. zrzekł się na jego korzyść praw i obowiązków wynikających z umowy dzierżawy, a także oświadczeniem z 15 marca 2014 r. przekazał mu swoje działki w użytkowanie na okres 10 lat (na dowód czego dołączył do akt te oświadczenia). Powołał się również na pismo z 21 grudnia 2007 r., w którym J. O. zwrócił się do Dyrektora Agencji Nieruchomości Rolnych z prośbą o wykreślenie go z umowy dzierżawy, wskazując jednocześnie, że od pięciu laty przebywa za granicą, gdzie mieszka i pracuje, a gospodarstwo prowadzi skarżący wraz ze swoim ojcem. Skarżący podnosił, że powyższe dowody zostały złożone także do akt sprawy za rok 2016.
Dyrektor OR ARiMR w poprzednio wydanej decyzji nie wyjaśnił rozbieżności zaistniałych w zebranym materiale dowodowym. Zasadnie zarzucono w skardze, że organ odwoławczy ograniczył się do stwierdzenia, że cesja praw z umowy dzierżawy dokonana przez J. O. na rzecz skarżącego była nieważna, z uwagi na przekroczenie przez pełnomocnika zakresu pełnomocnictwa. Brak jest w zaskarżonej decyzji uzasadnienia tak przyjętego stanowiska. Także w odpowiedzi na skargę organ przyznał, że zgadza się ze skarżącym, iż kwestie związane z umocowaniem S. O. do reprezentowania J. O. i skarżącego nie zostały zbadane wnikliwie, jednak nawet uznając, iż Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Opolu niewłaściwie uznał, iż S. O. przekroczył udzielone mu pełnomocnictwo, to fakt ten nie ma znaczenia w przedmiotowej sprawie, gdyż skuteczność umowy cesji, czy też jej brak nie ma wpływu na podęte w skarżonej decyzji rozstrzygnięcie.
Zdaniem poprzednio orzekającego Sądu wbrew temu, co podniesiono w odpowiedzi na skargę, kwestia tytułu prawnego ma zasadnicze znaczenie w niniejszej sprawie, co podkreślono powyżej - w odniesieniu do działki rolnej nr aj (łąki kośnej), ale również w odniesieniu do działek deklarowanych jako pastwiska. Sąd nie zgodził się ze stanowiskiem organu odwoławczego, że kwestia tytułu prawnego do tych działek była drugorzędna i nie miała wpływu na treść rozstrzygnięcia, gdyż przyczyną odmowy płatności do większości działek było ustalenie, iż strona nie mogła użytkować zadeklarowanych działek rolnych, ponieważ nie posiadała ona w 2019 roku zwierząt, zarówno własnych jak i użyczonych. Zdaniem Sądu Dyrektor OR ARiMR nie wyjaśnił w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, z jakich okoliczności i dowodów teza ta miałaby wynikać.
W ocenie poprzednio orzekającego Sądu, organ II instancji w zaskarżonej decyzji nie wyjaśnił rozbieżności zaistniałych w zebranym materiale dowodowym. Organ nie wskazał dlaczego dał wiarę tym zeznaniom i tym dokumentom, z których jego zdaniem wynika, że to druga strona konfliktu a nie skarżący wypasał bydło, a dlaczego odmówił wiarygodności twierdzeniom skarżącego oraz przedłożonym przez niego oświadczeniom i umowom potwierdzającym fakt użytkowania spornych gruntów w całości tylko przez niego. Zadaniem organów administracyjnych jest wszechstronne przeanalizowanie tych racji, argumentów i dowodów oraz podanie w rozstrzygnięciu, jakie względy przemawiały za uznaniem jednych, a odrzuceniu drugich, dlaczego pewne argumenty zostały przedłożone nad inne, niektóre dowody zostały uwzględnione, a innym odmówiono wiarygodności. Odzwierciedleniem dokonanego przez organ takiego procesu analizy materiału dowodowego musi być wreszcie uzasadnienie decyzji – co wynika wprost w art. 107 § 3 K.p.a.
Lektura uzasadnienia zaskarżonego poprzednio rozstrzygnięcia wskazuje bowiem, że organ jedynie ogólnikowo stwierdził, że: "Organ I instancji prawidłowo ustalił, iż skarżący nie przedstawił wiarygodnych dowodów, które mogłyby potwierdzić, iż był on jedynym użytkownikiem spornych działek. Zebrane dowody w sprawie wskazują, że poza działką ewidencyjną nr aj zadeklarowane do płatności działki, które weszły w konflikt kontroli krzyżowej, nie były użytkowane przez wnioskodawcę, lecz przez drugą stronę konfliktu kontroli krzyżowej oraz na jej zlecenie przez osoby trzecie. W ocenie organu odwoławczego powyższe wynika z zeznań świadków wskazanych przez J. O. oraz faktu posiadania umowy użyczenia bydła przez J. O., co sugeruje, iż to J. O. mógł wypasać bydło na spornych działkach, gdyż strona nie była w stanie przedstawić wiarygodnych dowodów pozwalających na uznanie, iż to jej użyczone zostało bydło w roku 2019. Strona i jej pełnomocnik powołują na świadków osoby, które pisemnie deklarują brak jakiejkolwiek współpracy ze stroną (A. Z., Pan M. W., G. Z. i I. K.) lub nie są w stanie do końca określić prawidłowego położenia użytkowanych rolniczo działek (J. Z.). Jednocześnie argumentem potwierdzającym słuszność przyjętego przez organ II instancji stanowiska miała być okoliczność, iż strona w kolejnym roku składania wniosków o płatność nie kontynuowała współpracy z M. W. i G. Z., co sugeruje, iż współpraca ta nie miała miejsca w roku 2019. Jak dodatkowo zaznaczył organ odwoławczy, dopiero w kolejnym roku tj. 2020 strona założyła na pastwiskach siedziby stada i wykonywała przemieszczenia bydła użyczonego od H. B., co znajduje odzwierciedlenie w bazie IRZ. W związku z powyższym wszystkie działki użytkowane w sposób pastwiskowy zostały wykluczone z płatności, gdyż strona deklarując sporne działki we wniosku jako pastwiska, nie była w 2019 roku posiadaczem zwierząt gospodarskich, a zatem nie mogła użytkować tych terenów poprzez wypas zwierząt gospodarskich na ich terenie".
W ocenie poprzednio orzekającego Sądu organ odwoławczy nie rozpatrzył zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. W uzasadnieniu nie odniósł się do dowodów zaoferowanych przez stronę w toku postępowania administracyjnego, w tym przedłożonym umowom dotyczącym użyczenia bydła, oświadczeniom osób, które wskazywały, że to skarżący użytkował rolniczo wskazane działki. Wbrew temu, co podniesiono w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, organ nie przesłuchał w tej sprawie ani świadków wskazanych przez J. O., ani stron postępowania. Organ przeoczył, że przesłuchanie jakie miało miejsce, i do którego odniósł się Dyrektor OR ARiMR, dotyczyło konfliktu za rok 2018 i 2020. Zatem trudno zaakceptować stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji, że brak było podstaw do uwzględnienia wniosków skarżącego o przeprowadzenie przesłuchania świadków powołanych przez J. O. w zakresie płatności za rok 2019 czy też przeprowadzenie dowodu z zeznań strony. Zdaniem poprzednio orzekającego Sądu organ II instancji nie wyjaśnił w istocie, dlaczego nie uwzględnił konsekwentnie podnoszonego przez skarżącego stanowiska, nie podał, dlaczego nie dał wiary przedłożonym przez niego dokumentom, z których wynika, że tylko on użytkował sporne grunty i tylko jemu przysługuje tytuł prawny do tych gruntów. Nie ustosunkował się do przedłożonych przez skarżącego dowodów, nie wskazał, które z nich uznał za wiarygodne, a które nie. Nie odniósł się do zarzutów skarżącego, podważających zeznania świadków wskazanych przez drugą stronę konfliktu (protokoły z zeznań zostały włączone w poczet materiału dowodowego przez organ II instancji). Kwestionując wiarygodność przedłożonych przez stronę dowodów (oświadczeń osób wskazanych przez stronę, umów) doniosłe znaczenie organ odwoławczy przypisał pisemnym deklaracjom osób, które zaprzeczyły, by w jakiejkolwiek sposób współpracowały ze stroną: A. Z., M. W., G. Z. i I. K.). Organ odwoławczy nie wyjaśnił, dlaczego dał wiarę tym oświadczeniom, zwłaszcza, że osoby te zmieniły wcześniej złożone wyjaśnienia odnośnie współpracy ze skarżącym. Jest to o tyle istotne, że w decyzji nr [...], którą uchylono rozstrzygnięcie organu I instancji, Dyrektor OR ARiMR wskazał uprzednio, że "Organ I instancji winien dogłębnie przeanalizować kwestie zmiany zeznań świadków w zakresie użyczania bydła, gdyż kwestia ta może mieć niebagatelne znaczenie dla oceny użytkowania działek rolnych, na których odbywał się wypas".
Sąd poprzednio orzekający wskazał, że nie sposób zatem zaaprobować twierdzenia organu, że niewiarygodne są oświadczenia osób wskazywanych przez skarżącego, gdyż nie są w stanie do końca określić prawidłowego położenia użytkowanych rolniczo działek (J. Z.). W tym miejscu zauważyć wypada, że z zebranego materiału dowodowego wynika, że również świadkowie wskazani przez J. O. nie potrafili wskazać dokładnego położenia działek, ich numerów, chociaż - co podkreślił pełnomocnik skarżącego w piśmie z dnia 22.09.2021 r., osoby te deklarują, że od 2016 r. użytkują te same działki rolne, są tam bardzo często, nawet kilkanaście razy w miesiącu i wykonują na nich wszystkie niezbędne prace. Zatem po kilku latach jeżdżenia w to samo miejsce nie są w stanie wskazać na mapie połażenia działek, ani nie potrafią dojechać na powyższe działki rolne bez GPS. Organ odwoławczy nie odniósł się także do zarzutów strony, czy było realnie możliwe wypasanie tak dużej ilości sztuk bydła na wskazanych przez drugą stronę konfliktu działkach, z uwagi na ich niewielki areał. Nie wyjaśniono również rozbieżności co do terminu wypasu bydła – strona podnosiła, że niemożliwe było wypasanie bydła od marca (jak podnosił J. O.), kiedy na działkach zalega jeszcze śnieg. Dodatkowo zauważyć trzeba, że strona nigdy nie twierdziła, że w 2019 r. posiadała własne bydło, stad niezrozumiałe jest stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że treść oświadczeń M. W. i A. Z. znajduje odzwierciedlenie w posiadanej przez organ bazie Identyfikacji i Rejestracji Zwierząt (IRZ), zgodnie z którą A. O. nie posiadał żadnego bydła w 2019 r.
Ponieważ podobne kwestie sporne zaistniałe na tle zbliżonego - co do istoty problemu prawnego i stanu faktycznego, a dotyczącego przyznania płatności skarżącemu za rok 2016, były poddane ocenie WSA we Wrocławiu w wyroku z dnia 29.11.2018 r., sygn. akt III SA/Wr 318/18 (na powyższy wyrok powoływała się strona w toku postępowania), Sąd poprzednio orzekający odwołał się również do argumentacji przedstawionej w wskazanym wyroku.
W ocenie poprzednio orzekającego Sądu organ administracyjny, dysponując sprzecznymi zeznaniami stron i świadków, nie mógł uchylić się od oceny ich wiarygodności, a tym samym dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, ale jest obowiązany ocenić wszystkie okoliczności sprawy w sposób odpowiadający treści art. 80 K.p.a. Zgodnie z art. 7 K.p.a. organ administracji publicznej winien wyjaśniać dokładnie stan faktyczny danej sprawy, zbierając i rozpatrując cały materiał dowodowy w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 K.p.a.). Niedopełnienie przez organ obowiązków wynikających z tych przepisów nie pozwala w konsekwencji na przyjęcie, że prawidłowo zastosowano w sprawie normy prawa materialnego.
Sąd poprzednio orzekający podkreślił, że budzi wątpliwości stanowisko organu odwoławczego, że nie ma sprzeczności pomiędzy twierdzeniami J. O. zawartymi w licznych oświadczeniach, gdzie twierdzi on, że użytkuje sporne działki w całości, a treścią zeznań złożonych w 2021 r. w Prokuraturze Rejonowej w K., gdzie wskazuje, iż użytkuje gospodarstwo w połowie. W ocenie Dyrektora OR ARiMR J. O. nigdy nie sugerował, iż deklarowane przez strony konfliktu kontroli krzyżowej działki ewidencyjne były przez niego użytkowane w połowie. Zgodnie z powyższym organ uznał, że mówiąc o użytkowaniu działek rolnych w połowie J. O. miał na myśli użytkowanie połowy gruntów rolnych dzierżawionych z KOWR, które kwalifikują się do płatności. Odnosząc się do powyższego zdaniem poprzednio orzekającego Sądu, nie można pominąć, że z powołanego przez stronę wielokrotnie w toku postępowania przed organami wskazanego wyżej wyroku WSA we Wrocławiu z 29.11.2018 r., sygn. akt III SA/Wr 318/18 wynika, że w dniu 12 maja 2017 r. Kierownik ARiMR przeprowadził rozprawę administracyjną z udziałem stron konfliktu krzyżowego oraz świadków. J. O. (występujący z pełnomocnikiem) podał, że użytkował w połowie każdą sporną działkę. Oświadczył, że widział jak A. O. z H. B. wygradzali miejsca, na które nie mogło wejść bydło, ale na swoich połowach działek, które im pozostawił. Podał, że działki zostały podzielone ogrodzeniem po połowie, ale ogrodzenie to zostało zdjęte przez A. O. Nic nie stało na przeszkodzie, by protokół z rozprawy włączyć w poczet zebranego materiału dowodowego, tak jak uczynił organ odwoławczy w stosunku do protokołów przesłuchania świadków J. O., które miały miejsce w postępowaniach za rok 2018 i 2020. Przeciwne zatem od wskazywanego przez skarżącego stanowiska, twierdzenia organu nie zostały poparte skutecznym przeciwdowodem ani przekonującą argumentacją.
Niezrozumiały jest także zarzut organu, że skarżący kwestionował zeznania świadków i dowody przedłożone przez drugą stronę konfliktu. Dowody te były istotne w sprawie, na nich bowiem przede wszystkim oparto tezę, że to nie skarżący użytkował rolniczo sporne działki.
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd poprzednio orzekający uznał za zasadny podniesiony w skardze zarzut naruszenia art. 107 § 3 K.p.a., jako że uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie spełnia stawianych tam wymogów. Winno ono zawierać pełną analizę i ocenę występujących w sprawie faktów, nawet wtedy, gdyby fakty te nie znalazły uznania u organu rozstrzygającego sprawę.
Zdaniem poprzednio orzekającego Sądu trafny okazał się także zarzut naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania wyrażonej w art. 15 K.p.a. Organ odwoławczy nie przeprowadził ponownego rozpatrzenia sprawy. Właściwe zachowanie zasady dwuinstancyjności postępowania wymaga nie tylko podjęcia dwóch kolejnych rozstrzygnięć przez właściwe organy, ale konieczne jest, aby rozstrzygnięcia te zapadły w wyniku przeprowadzenia przez każdy z tych organów postępowania merytorycznego tak, aby dwukrotnie oceniono dowody i przeanalizowano wszystkie istotne okoliczności sprawy. Działanie organu odwoławczego nie ma zatem charakteru jedynie kontrolnego, ale jest działaniem merytorycznym. Organ odwoławczy ma bowiem obowiązek skontrolowania sprawy w jej całokształcie i wydania orzeczenia według stanu prawnego i faktycznego istniejącego w dniu wydania swej decyzji. Taka sytuacja nie zaistniała w rozpoznawanej sprawie. Organ, jak wynika z treści zaskarżonej decyzji, nie odniósł się do poszczególnych dowodów , nie przeanalizował ponownie sprawy.
Przenosząc powyższe uwagi na grunt sprawy Sąd poprzednio orzekający przyjął, że nie można stwierdzić, czy prawidłowe jest stanowisko organu odwoławczego, że skarżący w roku 2019 r. nie spełnił warunków do przyznania płatności i czy zasadnie organy odmówiły mu przyznania płatności oraz nałożyły sankcje.
W związku z tym poprzednio orzekający Sąd uznał, że decyzja o odmowie przyznania płatności i nałożeniu sankcji została wydana przedwcześnie. Organ administracji naruszył przepisy postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3 K.p.a. i art. 15 K.p.a., a naruszenia te mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w tym prawidłowe zastosowanie przepisów prawa materialnego.
W zaleceniach Sąd poprzednio orzekający wskazał, że ponownie rozpatrując sprawę organ administracji zastosuje się do rozważań zawartych w niniejszym uzasadnieniu. W szczególności organ dokona oceny "posiadania" gruntu rolnego przez skarżącego, przy uwzględnieniu wskazań Sądu. Organ dokona tej oceny w świetle całego, zebranego dotychczas i odpowiednio uzupełnionego materiału dowodowego, czemu da wyraz w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia, stosownie do wymogów wskazanych w powołanych wyżej przepisach, zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania. Jednocześnie poprzednio orzekający Sąd nie przesądził, czy organ winien skarżącemu przyznać płatności czy też nie jak i kwestii nałożenia na skarżącego sankcji. W wyroku o sygn. akt I SA/Op 238/22 stwierdzono wyłącznie, że decyzja została wydana z naruszeniem prawa, a organ administracji ma obowiązek ponownego rzetelnego przeprowadzenia postępowania i następnie rozważenia okoliczności mogących mieć wpływ na wynik sprawy.
Mając na uwadze powyższe, Sąd obecnie rozpoznający skargę, stwierdza, że organ nie zastosował się do wytycznych przedstawionych w ww. wyroku WSA w Opolu z dnia 5.10.2022 r., sygn. akt I SA/Op 238/22.
Organy w dalszym ciągu nie przeprowadziły należycie i w sposób wyczerpujący postępowania dowodowego, a tym samym nie wykazały, że w sprawie wystąpiły przesłanki do odmowy przyznania skarżącemu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2019.
Według organów materiał dowodowy potwierdza, że skarżący w ramach wniosku o przyznanie pomocy zadeklarował jedynie łąki, co przy braku umów użyczenia bydła, jak i nie posiadaniu własnego bydła prowadzi do wniosku, iż prowadzona działalność miała cechy sztucznie stworzonych warunków dla otrzymania dopłaty obszarowej.
Sąd dostrzegł w zaskarżonej decyzji następujące uchybienia.
Organ I instancji dążył częściowo do wykonania zaleceń Sądu poprzednio orzekającego poprzez wysłanie wezwań do złożenia wyjaśnień skierowanych do M. W. i G. Z., którzy w odpowiedzi wskazali, że wszystkie stosowne odpowiedzi i wyjaśnienia złożyli już w ARiMR w K. Organ m.in. uzyskał dokumenty z postępowania w sprawie przyznania płatności obszarowych J. O., które były już wcześniej w posiadaniu organu.
Organ I instancji ponownie rozpatrując sprawę skierował wezwania do poszczególnych osób, w tym pełnomocnika skarżącego, jednak nie uzyskał pełnego materiału dowodowego.
W ocenie Sądu podjęte działania były niewystarczające, a wnioski wyciągnięte ze zgromadzonych dowodów, nie są przekonywujące i zostały przeprowadzone niezgodnie z zaleceniami zawartymi w wyroku o sygn. akt I SA/Op 238/22.
W istocie lektura akt sprawy sugeruje, że organ nie uzupełnił, zgodnie z zaleceniami Sądu poprzednio orzekającego, materiału dowodowego, a jedynie skorygował swoją argumentację i położył nacisk na to, że skarżący stworzył sztuczne warunki do uzyskania korzyści z sektora prawodawstwa rolnego.
Jak wskazano powyżej, w poprzednio uchylonej decyzji podstawą rozstrzygnięcia organów było stwierdzenie, że działki (pastwiska), na których stwierdzono konflikt krzyżowy nie były przez skarżącego użytkowane rolniczo w 2019 r., gdyż strona nie posiadała w 2019 roku zwierząt, zarówno własnych jak i użyczonych. Natomiast w odniesieniu do działki nr aj (łąka kośna) organy ustaliły, że producenci rolni (obie strony konfliktu) współużytkowali (współposiadali) w/w działkę, jednak skarżący nie uzyskał zgody osoby współużytkującej do otrzymania dopłaty.
Jednocześnie z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że wedle organów strona pozornie prowadziła działalność rolniczą (sporządzała dokumenty mające na celu potwierdzenie użyczenia bydła w celu jego wypasu, czy zlecała wykonywanie zabiegów koszenia w zamian za możliwość zebrania skoszonej trawy), nadto, strona zlecała wykonywanie zabiegów agrotechnicznych licząc się z tym, iż nie oczekuje jakichkolwiek korzyści ze sprzedaży płodów rolnych np. siana, bez zamiaru osiągnięcia celu, dla jakiego dane wsparcie finansowe zostało stworzone.
Na potwierdzenie powyższych twierdzeń organ nie przedstawił w uzasadnieniu decyzji stosownych dowodów, które doprowadzały go do takich wniosków. W szczególności nie wykazał, aby uzupełnił materiał dowodowy w sposób pozwalający na jednoznaczne potwierdzenie stawianych tez.
Natomiast organ zwrócił uwagę na strukturę deklarowanych do płatności upraw.
Wskazał, że skarżący zadeklarował do płatności jedynie łąki, to jest trwałe użytki zielone bądź trawy na gruntach rolnych. Zaznaczył, że przeprowadzone postępowanie dowodowe potwierdza, że strona nie posiada własnego bydła, ani nie sprzedała siana (nie przekazała takich dokumentów do organu). Strona deklarując ponad 300 ha łąk nie deklaruje przy tym żadnych innych upraw, co w sytuacji nieposiadania własnych zwierząt oraz niesprzedawania zebranego siana wskazuje na stworzenie sztucznych warunków.
Powyższe stwierdzenia organu nie mają oparcia w materiale dowodowym. Organ nie podważył oświadczeń skarżącego, że korzystał on z możliwości użyczenia bydła jak i zezwalał na koszenie łąk oferując w zamian skoszone siano. Organ nie przeanalizował wystarczająco materiału dowodowego we wskazanym zakresie, nie przywołał też dowodów przeciwstawnych do wskazanych przez stronę. Nie wyjaśnił ewentualnych niejasności we wskazanym zakresie występujących w zgromadzonym obszernym materiale dowodowym. Tym samym nie zastosował się do zaleceń wyroku WSA w Opolu z dnia 5.10.2022 r., sygn. akt I SA/Op 238/22.
Organ wprawdzie wskazał na wyrok ETS C-176/20, odnoszący się do posiadania użyczonego bydła i wskazał, że skarżący nie sprawował opieki nad zwierzętami przez cały okres objęty wnioskiem, nie sprawował nad nimi nadzoru i nie sprawował opieki przez cały okres roku objętego wnioskiem. Stąd organ uznał, że kwestią drugorzędną jest, czy do skutku doszły umowy użyczenia bydła, bowiem nawet jeśli przyjąć, że takie umowy miały miejsce to sposób prowadzenia wypasu przesądza o tym, że nie są to umowy użyczenia bydła i nie uprawniają one do zgłaszania do płatności działek o charakterze pastwiskowym. Organ pominął jednak fakt, że takie działanie stoi w sprzeczności z prawomocnym i wiążącym go wyrokiem WSA w Opolu z dnia 5.10.2022 r., sygn. akt I SA/Op 238/22, gdzie nakazano wnikliwe zbadanie wskazanej kwestii. W tym stanie rzeczy działanie organu stanowi o naruszeniu art. 153 p.p.s.a. Organ pominął też fakt, że wskazane przez niego okoliczności związane z brakiem nadzoru i opieki nad zwierzętami nie zostały ustalone na podstawie zeznań świadków, a jedynie w sposób pośredni (przytoczono w tym zakresie fragmenty wyjaśnień czy oświadczeń strony). W kwestii oświadczenia o odwołaniu umowy użyczenia organ również odwołał się do materiału dowodowego już negatywnie ocenionego przez Sąd w wyroku z dnia 5.10.2022 r., sygn. akt I SA/Op 238/22. Argumentacja we wskazanym zakresie jest zatem niewystarczająca i nie stanowi realizacji zaleceń zawartych w prawomocnym i wiążącym organy wyroku sądu administracyjnego. Należy także na marginesie rozważań zaznaczyć, że wskazany przez organ wyrok ETS C-176/20 zapadł na gruncie sprawy, gdzie stroną występującą był sąd w Rumunii, a zatem wyrok ten odnosił się również do regulacji obowiązujących na terenie Rumunii, w tym dotyczących rumuńskich aktów prawnych (m.in. rumińskiego rozporządzenia ministra rolnictwa i rozwoju wsi nr 619/2015, zgodnie z którym "posiadaczem zwierząt" w rozumieniu art. 2 lit. m) rozporządzenia nr 619/2015 jest albo osoba, która posiada zwierzęta na stałe jako właściciel zwierząt lub właściciel gospodarstwa, albo osoba, która posiada zwierzęta tymczasowo, na podstawie umowy zawartej na warunkach określonych w obowiązujących przepisach krajowych, w charakterze osoby odpowiedzialnej za nie przez cały okres roku objętego wnioskiem), które określały warunki przyznania płatności w badanej tam sprawie – do czego organ się w szczegółowy sposób nie odniósł, tym samym nie przeprowadził pełnej analizy sytuacji prawnej i faktycznej mającej miejsce w sprawie przedmiotowej.
Organy nie wykonały również zaleceń Sądu poprzednio orzekającego w zakresie faktycznego ustalenia użytkowania spornych działek. Próby uzupełnienia materiału dowodowego w tym zakresie były nieskuteczne i nie doprowadziły do poczynienia przez organ pełnych ustaleń co do tej okoliczności. Również i w tej kwestii organ lakonicznie wskazywał na fakt wytworzenia przez skarżącego "sztucznych warunków", co stoi jednak w sprzeczności z zaleceniami wynikającymi z prawomocnego wyroku Sądu.
Dodatkowo organ odwoławczy wskazywał na uchybienia organu I instancji w zakresie nie posiadania przez stronę odpowiedniego parku maszynowego, gdyż z oświadczenia strony wynika, że posiada on trzy ciągniki rolnicze, dwie kosiarki. Równocześnie w sposób arbitralny stwierdził, że można zastanawiać się, czy posiadany sprzęt jest wystarczający do prowadzenia tak dużego gospodarstwa, jednak przy założeniu, że posiadany sprzęt jest w stanie zaspokoić potrzeby ok. 300 ha gospodarstwa (takie zadeklarował do dopłat w roku 2019 skarżący), to zastanawiające jest, że strona zmuszona była zlecać wykonanie prac polowych (oświadczenie z dnia 14.04.2021 roku), co poddaje w wątpliwość fakt prowadzenia działalności rolniczej przez stronę. Tymczasem wskazane przez organ okoliczności – posiadanie sprzętu, który może być niewystarczający do prowadzenia gospodarstwa i jednocześnie potrzeba zlecenia wykonania prac polowych nie stoją ze sobą w sprzeczności. Tym samym organ nie przeprowadził prawidłowego postępowania dowodowego w tym zakresie i wyciągnął nieuprawnione i subiektywne wnioski, co również stoi w sprzeczności z wydanym w tej sprawie prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego.
Organ odwoławczy stwierdził jednocześnie, że większość kwestii, które mogłyby mieć charakter sporny (problematyka posiadania bydła, sposób użytkowania gruntów zgłoszonych do płatności) zostały wyjaśnione w oparciu o osobowe źródła dowodowe oraz pisemne deklaracje pełnomocnika strony. Nie wskazał przy tym konkretnie na przeprowadzone w tym obszarze dowody i nie wyjaśnił wprost, którym dał wiarę a którym nie. To również stanowi o naruszeniu art. 153 p.p.s.a.
Nie można również zgodzić się z twierdzeniem zawartym w zaskarżonej decyzji, że organy dołożyły wszelkich starań aby zgromadzić jak najszerszy materiał dowodowy, jednak strona, oprócz składania licznych oświadczeń własnych, czy też wskazanych przez nią świadków nie przedłożyła żadnych wiarygodnych dowodów na potwierdzenie racjonalności prowadzonej przez nią działalności. Wedle organu strona nie przedstawiła żadnych dokumentów potwierdzających sprzedaż zebranego siana, mimo kilkukrotnego zapewnienia o przedstawieniu takich dowodów. Oprócz zeznań i oświadczeń skarżący nie przedstawił dowodów na potwierdzenie posiadania użyczonego bydła, a dowody które zostały przedstawione są sprzeczne z oświadczeniami drugiej strony umów użyczenia, a więc straciły one dla organów Agencji wiarygodność.
Sąd wskazuje, że w powyższej argumentacji brakuje analizy i zestawienia poszczególnych zgromadzonych w sprawie dowodów, a także przekonywującego wyjaśnienia przyczyn, dla których organ dał wiarę dowodom mającym potwierdzić tezy niekorzystne dla skarżącego. Uzasadnienie decyzji w tym zakresie jest subiektywne i nie odwołuje się jednoznacznie do dowodów, które potwierdzają stanowisko organów, brak tu również konkretnych argumentów w tej kwestii, zwłaszcza, że zgromadzony materiał dowodowy wskazuje na konflikt pomiędzy potencjalnymi użytkownikami spornych działek. Tym samym uzasadnienie w tym zakresie nie poddaje się kontroli Sądu.
Wskazane uchybienia mają przełożenie na wadliwość końcowych wniosków organu, który wskazał, że zgodnie z orzecznictwem ETS - wyrok z dnia 12 września 2013 r. w sprawie C-434/-12, w którym Trybunał orzekł, że "artykuł 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich należy interpretować w ten sposób, że przesłanki stosowania tego przepisu wymagają istnienia elementu obiektywnego i elementu subiektywnego. W ramach pierwszego z tych elementów do sądu odsyłającego należy rozważenie obiektywnych okoliczności danego przypadku pozwalających na stwierdzenie, że nie może zostać osiągnięty cel zamierzony przez system wsparcia Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW). W ramach drugiego elementu do sądu odsyłającego należy rozważenie obiektywnych dowodów pozwalających na stwierdzenie, że poprzez sztuczne stworzenie warunków wymaganych do otrzymania płatności z sytemu wsparcia EFRROW ubiegający się o taką płatność zamierzał wyłącznie uzyskać korzyść sprzeczną z celami tego systemu. W tym względzie sąd odsyłający może oprzeć się nie tylko na elementach takich jak więź prawna, ekonomiczna lub personalna pomiędzy osobami zaangażowanymi w podobne projekty inwestycyjne, lecz także na wskazówkach świadczących o istnieniu zamierzonej koordynacji pomiędzy tymi osobami.
Odnosząc powyższe do przedmiotowej sprawy organ wskazał na przesłanki obiektywne świadczące o występowaniu "sztucznych warunków", tj.:
- sposób użytkowania zgłaszanych gruntów rolnych (grunty użytkowane pastwiskowo w sytuacji gdy producent rolny nie posiada własnych zwierząt),
- brak produkcji zwierzęcej przy deklarowaniu jedynie TUZ i innych łąk,
- brak użyczonych zwierząt gospodarskich (nawet przy założeniu, że umowy zostały zawarte to ich wykonanie nie posiadało cech użyczenia)
- brak produkcji roślinnej.
Wskazał również na okoliczności subiektywne, tj.:
- dążenie do minimalizacji kosztów w stopniu wskazującym na to, że celem jest uzyskanie dopłat a nie prowadzenie działalności rolniczej (zlecenie koszenia w zamian za skoszone siano, przy założeniu prawidłowo zawartej umowy użyczenia forma tego użyczenia bydła, która faktycznie nie generowała żadnych kosztów dla strony - właściciel wyprowadzał zwierzęta na wypas. Jedynie z oświadczenia B. I. wynika, że strona sama wykonywała prace polowe, tymczasem cały pozostały materiał dowodowy nie potwierdza tej okoliczności. Jednocześnie należy zauważyć, że przy skali prowadzonego gospodarstwa nawet jednorazowe skoszenie pojedynczych działek nie może wskazywać na prowadzenie działalności rolniczej, a jedynie potwierdza to fakt działalności wykonywanej w celu uzyskania dopłat, a nie prowadzenia produkcji rolniczej).
- jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego wskazane przez stronę koszty poniesione w związku z prowadzoną działalnością rolniczą są niewspółmierne do deklarowanej powierzchni gospodarstwa (zakup oleju napędowego za kwotę 473,48 zł, zakup noża prostego L96 szt. 8 oraz noża samasz 12 sztuk za 96,00 zł, zakup zestawu filtrującego do oleju oraz dwóch filtrów do oleju za 225 zł, co daję łącznie nakłady w wysokości 794,48 zł),
- traktowanie dopłat nie jako rekompensaty za prowadzoną działalność rolniczą a jako cel sam w sobie,
- podejmowanie przez stronę działań mających na celu sprawienie wrażenia prowadzenia realnej działalności rolniczej, celem ukrycia prawdziwego celu - osiągnięcia dochodu z dopłat rolniczych, o czym strona mówi m.in. w oświadczeniu z dnia 15.04.2021 roku).
Powyższe wnioski w większości nie zostały jednak odniesione do poszczególnych zgromadzonych w sprawie dowodów, a tym samym stanowią one dowolną i wybiórczą, a nie swobodną ocenę dowodów, niepoprzedzoną, wbrew zaleceniom Sądu poprzednio orzekającego, stosownym uzupełnieniem materiału dowodowego, celem wyjaśnienia wskazanych już powyżej rozbieżności.
Z tego względu przedwczesna i nieuprawniona pozostaje ocena organów, że w sprawie wystąpiły podstawy do odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2019.
Dlatego też, w ocenie Sądu organ nie wykonał zaleceń WSA, naruszając tym samym art. 153 p.p.s.a.
Z uwagi na powyższe, Sąd na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.
Ponownie rozpatrując sprawę organ uwzględni wyżej przedstawione rozważania Sądu, a także wskazania zawarte w wyroku z dnia 5.10.2022 r., sygn. akt I SA/Op 238/22.
O kosztach orzeczono na podstawie przepisu art. 200 w zw. z art. 205 p.p.s.a uwzględniając zwrot uiszczonego wpisu od skargi 200 zł, a także wynagrodzenie pełnomocnika skarżącego, w wysokości 480 zł i opłatę skarbowa od pełnomocnictwa 17 zł.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 17.07.2026. · Źródło