I SA/Op 261/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak, po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R.L. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 8 maja 2012 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji w sprawie podatku od towarów i usług za okres od stycznia do grudnia 2006 r., p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Wyrokiem z 26 września 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił skargę R.L. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 8 maja 2012 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji w sprawie podatku od towarów i usług za okres od stycznia do grudnia 2006 r. Wcześniej, tj. 6 sierpnia 2012 r., skarżący uiścił wpis od skargi w kwocie 100 zł, wymagany na mocy § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, 2193). Po zapadłym wyroku koszty sądowe w przedmiotowej sprawie obejmują opłatę kancelaryjną za sporządzenie uzasadnienia wyroku, stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192), w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej również w kwocie 100 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W dniu 30 października 2012 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu wpłynął wniosek skarżącego R.L., sporządzony na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j Dz. U. z 2012 r., poz.270) - zwanej dalej p.p.s.a., w którym zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, iż bez wsparcia żony, z którą jest w trakcie rozwodu, utrzymuje córkę w wieku szkolnym, uzyskując dochody jedynie z wynagrodzenia za pracę świadczoną w zakresie połowy etatu w przedsiębiorstwie matki. W części wniosku odnoszącej się do sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej skarżący oświadczył, że w gospodarstwie domowym pozostaje z córką (18 lat), że nie posiada żadnego majątku, że w utrzymaniu gospodarstwa domowego i córki pomaga jego matka, oraz że uzyskuje dochody ze stosunku pracy w wysokości 450 zł netto (½ etatu), pełniąc zarazem funkcję prezesa zarządu spółki bez wynagrodzenia. Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył , co następuje: Stosownie do art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, które obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym m.in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków. Koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków (art. 211 p.p.s.a.). Opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna (art. 212 § 1 p.p.s.a.). Zatem wniosek skarżącego dotyczący częściowego prawa pomocy należy rozpatrywać w kontekście przesłanki zawartej w art. 246 § 1, pkt.2 p.p.s.a. Zgodnie z art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że prawo pomocy w tym zakresie stanowi instytucję wyjątkową i dlatego udzielenie tego prawa może nastąpić jedynie w sytuacjach szczególnych i dotyczyć będzie osób charakteryzujących się ubóstwem w takim stopniu, że zapłata kosztów sądowych w określonej wysokości mogłaby spowodować utratę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencji tych osób oraz ich rodzin. Przepis ten wskazuje również, że przy rozpatrywaniu wniosku o prawo pomocy winno się uwzględniać, z jednej strony wysokość obciążeń finansowych jakie strona jest zobowiązana ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony jej możliwości finansowe. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Każda osoba wszczynająca postępowanie powinna liczyć się więc z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów. Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z kolei w innym postanowieniu NSA (postanowienie z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8) stwierdził, iż ,, udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe ". Przy czym wymaga podkreślenia, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Analizując informacje przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy należało stwierdzić, że były one niewystarczające do oceny jego rzeczywistej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej, w związku z czym, działając na podstawie art. 255 ustawy, pismem z 2 listopada 2012 r. wezwano go, za pośrednictwem pełnomocnika, do przekazania w terminie siedmiu dni od dnia otrzymania wezwania: - szczegółowej informacji na temat ponoszonych przez niego i córkę kosztów na bieżące utrzymanie (tj. z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje, w tym pozycje dotyczące kosztów utrzymania mieszkania) wraz dokumentami potwierdzającymi fakt i wysokość ich poniesienia, - szczegółowej informacji odnośnie źródeł finansowych umożliwiających pokrycie tych koszów (w szczególności wezwano o przekazanie informacji odnośnie źródeł finansowania kosztów utrzymania rodziny innych niż wykazane w formularzu PPF, w szczególności odnośnie pomocy udzielanej przez instytucje publiczne, matkę i inne osoby trzecie, np. rodzinę pozostającą poza wspólnym gospodarstwem domowym bądź osoby z sąsiedztwa) wraz z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi prawdziwość informacji w tym zakresie (w przypadku pomocy udzielanej od instytucji publicznych wezwano o przedłożenie stosownych decyzji i zaświadczeń, zaś w przypadku pomocy udzielanej przez osoby fizyczne w formie darowizn stosownych umów, oświadczeń darczyńców, bądź informacji odnośnie zgłoszenia darowizn do urzędu skarbowego), - szczegółowej informacji na temat miesięcznych przychodów i dochodów uzyskiwanych przez jego matkę, wskazanej przez niego jako osoba partycypująca w utrzymaniu jego gospodarstwa domowego wraz z odpowiednimi dowodami, - kserokopii zeznania o wysokości dochodów osiąganych przez niego w 2011 r. (PIT), - wyciągów i odpisów z jego kont i lokat bankowych za ostatnie trzy miesiące. Skarżący jednak w żaden sposób nie ustosunkował się do wezwania wyznaczonym terminie jak też do dnia wydania niniejszego postanowienia. Przede wszystkim należy wskazać, iż skarżący nie wykazał i tym samym nie udokumentował wydatków, ponoszonych w związku z utrzymaniem gospodarstwa domowego, pomimo wyraźnego wezwania w tym zakresie. Zatem brak danych dotyczących bieżących wydatków oraz nieudokumentowanie ich sprawia, iż staje się niemożliwym ustalenie czy poniesienie przez skarżącego kosztów sądowych mogłoby się wiązać z uszczerbkiem utrzymania uzasadniającym przyznanie prawa pomocy. Jak wskazano w postanowieniu WSA w Warszawie z 4 października 2006 r. nawet jeżeli znany jest poziom osiąganych przez stronę dochodów to brak danych dotyczących bieżących wydatków uniemożliwia ustalenie, czy poniesienie przez stronę kosztów postępowania uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy ( przywołano: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LEX a Wolters Kluwer business, Warszawa 2011, s. 724). Niewyjaśniona została w pełni także kwestia źródeł utrzymania skarżącego i jego córki oraz wsparcia ich przez jego matkę, o którym wspomniano w formularzu PPF. Przekazana informacja o tym, iż skarżący i jego córka utrzymują się z dochodów w wysokości 450 zł (co uznano za małowiarygodne) i uzyskują pomoc od jego matki wymagała bowiem wyjaśnienia. W tym względzie wezwano skarżącego m.in. o przekazanie informacji odnośnie źródeł finansowania kosztów utrzymania rodziny innych niż wykazane w formularzu PPF, w szczególności odnośnie pomocy udzielanej przez instytucje publiczne, matkę i inne osoby trzecie, np. rodzinę pozostającą poza wspólnym gospodarstwem domowym bądź osoby z sąsiedztwa wraz z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi prawdziwość informacji w tym zakresie (w przypadku pomocy udzielanej od instytucji publicznych wezwano o przedłożenie stosownych decyzji i zaświadczeń, zaś w przypadku pomocy udzielanej przez osoby fizyczne w formie darowizn stosownych umów, oświadczeń darczyńców, bądź informacji odnośnie zgłoszenia darowizn do urzędu skarbowego). Skarżący nie przekazał w tym zakresie jakichkolwiek informacji. Skarżący nie przekazał również wyciągów z posiadanego przez siebie rachunku bankowego, nie pozwalając tym samym referendarzowi na wolną od wątpliwości ocenę jego rzeczywistych możliwości finansowych. Niewiadomym jest bowiem aktualny stan tego rachunku. Powyższe wskazuje na brak współdziałania skarżącego w zakresie ustalenia prawidłowego stanu faktycznego dotyczącego jego rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej. W postanowieniu z dnia 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10 NSA podkreślił, iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy (dostępne na stronie internetowej http:// orzeczenia.nsa.gov.pl). Poza tym należy nadmienić, że o ile nie przeprowadzenie, w oparciu o przepis art. 255 p.p.s.a., postępowania uzupełniającego co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, w sytuacji, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą wątpliwości, jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie informacji wskazanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 5.09.2005 r., II FZ 414/05; postanowienie NSA z 14.09.2005 r., II FZ 575/05; postanowienie NSA z 10.01.2008 r., II FZ 540/07 niepubl. ). Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.