I SA/Op 268/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Marzena Łozowska po rozpoznaniu w dniu 23 września 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 30 marca 2011 r. nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego od dochodu uzyskanego z odpłatnego zbycia nieruchomości za 2008 r. w związku z wnioskiem skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy W postępowaniu wszczętym ze skargi K. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 30 marca 2011 r. w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego od dochodu uzyskanego z odpłatnego zbycia nieruchomości za 2008 r. skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, że aktualnie jest studentem i nie uzyskuje żadnych dochodów. W części wniosku dotyczącej sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej oświadczył, że sam prowadzi gospodarstwo domowe oraz że nie posiada żadnego majątku i nie uzyskuje jakichkolwiek dochodów. Zarządzeniem z dnia 16 czerwca 2011 r. referendarz sądowy, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) - /dalej p.p.s.a/, wezwał skarżącego, za pośrednictwem pełnomocnika, do przekazania szczegółowej informacji na temat ponoszonych przez niego kosztów na bieżące utrzymanie (z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje, m.in. kosztów mieszkania, spłaconych zobowiązań kredytowych, innych zobowiązań ) wraz dokumentami potwierdzającymi fakt i wysokość ich poniesienia, odpisów wyciągów z kont, lokat bankowych, udziału w funduszach inwestycyjnych za ostatnie trzy miesiące, oświadczenia o źródłach przychodów, z których pokrywa bieżące koszty utrzymania, zaświadczenia z urzędu skarbowego o wysokości dochodów osiągniętych w 2010 r. przez osoby u których pozostaje na utrzymaniu, oświadczenia wraz z odpowiednimi zaświadczeniami o korzystaniu z pomocy socjalnej (np. pomocy społecznej, środków stypendialnych itp.), zaświadczenia potwierdzającego status studenta ze wskazaniem czy studia są odpłatne wraz z dokumentami potwierdzającymi wysokość stosowanych opłat za ostatni semestr, jeżeli studia są odpłatne, oświadczenia o przeznaczeniu dochodów uzyskanych ze sprzedaży nieruchomości. W odpowiedzi skarżący oświadczył, że nie ponosi kosztów mieszkania oraz innych zobowiązań, w tym zobowiązań kredytowych, nie posiada również kont bankowych, lokat oraz udziałów w funduszach inwestycyjnych. Wskazał również, że dochody uzyskane ze sprzedaży nieruchomości przeznaczył na zaspokojenie swoich potrzeb i spłatę zobowiązań oraz zaznaczył, że po 20 czerwca 2011 r. przestał być studentem i że nie korzysta z pomocy społecznej i stypendialnej. Uznając przekazane informacje za niewystarczające, referendarz po raz kolejny wezwał skarżącego do przedłożenia: szczegółowej informacji na temat stanu rodzinnego, tj. czy prowadzi on gospodarstwo domowe wspólnie z innymi osobami, szczegółowej informacji co do ponoszonych przez niego oraz innych osób znajdujących się wspólnie z nim w gospodarstwie domowym kosztów na bieżące utrzymanie, łącznie z kosztami utrzymania mieszkania (z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje) wraz z dowodami potwierdzającymi fakt oraz wielkość tych kosztów, szczegółowej informacji odnośnie przychodów bądź dochodów umożliwiających skarżącemu oraz osobom, z którymi wspólnie prowadzi gospodarstwo domowe pokrycie wykazanych kosztów utrzymania, dowodów potwierdzających informację na okoliczność przychodów i dochodów, deklaracji PIT-5 i VAT-7 za ostatnie cztery miesiące, jeżeli osoby pozostające z nim wspólnie w gospodarstwie domowym prowadzą działalność gospodarczą, wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych osób pozostających z nim w gospodarstwie domowym za ostatnie trzy miesiące, szczegółowego wyjaśnienia wraz z odpowiednimi dowodami kwestii wyzbycia się przez niego w ciągu nieco ponad 2 lat środków pieniężnych w wysokości 3.100.000 zł, uzyskanych w związku ze zbyciem w 2008 r. przez niego nieruchomości. Nadto zobowiązano skarżącego do wskazania w sposób konkretny jakie, będąc studentem, miał potrzeby i długi (informacja w tym zakresie winna być potwierdzona również innymi dowodami), że przeznaczył na ich cel w tym okresie kwotę 3.100.000 zł. W wezwaniu wskazano skarżącemu, że ogólnikowe stwierdzenie o zaspokojeniu swoich potrzeb i długów zawarte w piśmie z dnia 4 lipca 2011 r. jest niewystarczające. Ponadto wezwano skarżącego do wyjaśnienia w jaki sposób, będąc studentem, nabył środki, żeby dokonać w 2007 r. zakupu nieruchomości za 300.000 zł. W odpowiedzi pełnomocnik skarżącego przedłożył pismo z 20 lipca 2011 r., w którym wskazał, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z babcią L. D., ponoszącą wszystkie wydatki związane z utrzymaniem domu i żywnością opiewające w skali miesiąca na łączną kwotę około 2.450 zł (ogrzewanie - 1.000 zł, żywność – 1.100 zł, prąd – 300 zł, woda – 50 zł), że nie posiada informacji co do jej dochodów ani też dostępu do deklaracji PIT-5, VAT-7, wyciągów i odpisów z kont bankowych oraz że nie jest w stanie przedstawić dokumentów świadczących o wysokości ponoszonych opłat. Ponadto w piśmie tym stwierdził, iż skarżący: "posiadał kwotę niezbędną do zapłacenia zadatku, a resztę ceny za nieruchomość zapłacił z kwot uzyskanych od nabywcy nieruchomości. Przed sprzedażą poczynił również wydatki na remont. W efekcie sumy uzyskane ze sprzedaży zostały wydatkowane. Odnośnie źródeł z których uzyskał środki w wysokości 300 tysięcy złotych – były to darowizny uzyskane od babci L. Kwestia ta była badana przez Urząd Kontroli Skarbowej w postępowaniu o sygn. akt: [...] ". Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 10 sierpnia 2011 r. odmówiono przyznania prawa pomocy. W postanowieniu podkreślono, że to na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wykazania trudnej sytuacji, natomiast skarżący nie zastosował się w pełni do wezwania o udzielenie niezbędnych informacji, co uniemożliwiło ocenę podanej przez skarżącego sytuacji majątkowej i finansowej. Orzeczenie to zostało zaskarżone sprzeciwem w trybie art. 259 § 1 p.p.s.a. Pełnomocnik nie zgodził się z oceną, że skarżący nie dopełnił obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swej sytuacji materialnej i majątkowej oraz nie przedłożył dowodów mających w pełni tą sytuację obrazować. Zdaniem pełnomocnika w sposób dostateczny wyjaśniono okoliczności uzasadniające udzielenie prawa pomocy. Jeśli zaś późniejsze wyjaśnienia zostały uznane w dalszym ciągu za niewystarczające, skarżący powinien zostać wezwany do usunięcia pozostałych wątpliwości. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym (zwolnienia od kosztów sadowych w całości – o co wnosił skarżący) następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, przy czym ciężar dowodów, że znajduje się ona w takiej sytuacji, jak wynika to z powołanego przepisu, spoczywa na wnioskodawcy, na co wskazuje użycie przez ustawodawcę zwrotu: "gdy wykaże". Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych wynika również, że zasadą jest, iż to strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Występująca w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucja "prawa pomocy" stanowi zatem odstępstwo od powołanej wyżej zasady, będące formą dofinansowania z budżetu państwa i powinna być stosowana tylko w uzasadnionych przypadkach. Jest niewątpliwym, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest obiektywnie i rzeczywiście niemożliwe. Dlatego oceniając, czy w danej sytuacji zasadne jest zwolnienie strony od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, należy rozważyć realizację zasady prawa do sądu, ale również uwzględniać zasadę powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych. W rozpoznawanej sprawie Sąd uznał, że skarżący nie sprostał obowiązkowi wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wnioskodawca nie przedstawił bowiem pełnej i wyczerpującej informacji o swojej sytuacji materialnej i możliwościach płatniczych. Skarżący pomimo wzywania do uzupełniania danych zwartych w złożonym oświadczeniu nie uzupełnił danych i dokumentacji zgodnie z treścią wezwań. Podkreślić należy, iż przyznanie prawa pomocy jest możliwe wyłącznie w przypadku wyczerpującego i wiarygodnego przedstawienia informacji w zakresie posiadanego majątku oraz wysokości dochodów i wydatków ponoszonych na konieczne utrzymanie, a także pełnej informacji o stanie rodzinnym i możliwościach płatniczych osób wspólnie zamieszkujących. Zatem argumentacja służąca uzasadnieniu podstaw do udzielenia prawa pomocy, musi być dokładna i wyczerpująca. Skoro bowiem podstawą ustaleń faktycznych, pozwalających Sądowi na podjęcie rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy są zawsze okoliczności wskazane przez wnioskodawcę, to powinna być to informacja kompletna, pozwalająca na zobrazowanie realnej sytuacji majątkowej strony (por. post. NSA z dnia 12 czerwca 2007 r., sygn. akt II FZ 214/07, niepubl.). Skarżący powinien nie tylko przytoczyć okoliczności wskazujące na zasadność jego wniosku ale także, co najmniej je uprawdopodobnić. Zdaniem Sądu, w żadnym razie nie można uznać za wywiązanie się przez skarżącego z obowiązku nałożonego przez ustawodawcę w zakresie pełnego udokumentowania i uzasadnienia podstaw do udzielenia prawa pomocy, udzielanych wybiórczo, niekompletnych informacji. Skarżący nie udokumentował w szczególności przychodów bądź dochodów umożliwiających mu oraz osobom, z którymi wspólnie prowadzi gospodarstwo domowe, pokrycie wykazanych kosztów utrzymania w wysokości 2450 zł oraz nie przedstawił wiarygodnych, popartych odpowiednimi dowodami, informacji, czy i w jaki sposób w okresie ponad dwóch lat rozdysponował niebagatelną kwotę 3.100.000 zł, uzyskaną ze sprzedaży nieruchomości. Nie można bowiem dać wiary lakonicznym wyjaśnieniom skarżącego, iż dochód uzyskany ze sprzedaży przeznaczył na swe potrzeby i zaspokojenie zobowiązań, skoro twierdzeń tych skarżący nie poparł żadnymi dowodami. Mimo, iż w kolejnym wezwaniu o wyjaśnienie, wraz z odpowiednimi dowodami, kwestii wyzbycia się środków pieniężnych z tytułu sprzedaży nieruchomości, skarżącemu wskazano, iż jego dotychczasowe wyjaśnienia nie można uznać za wyczerpujące, skarżący w dalszym ciągu kwestii tej nie wyjaśnił. Całkowicie niezrozumiałe są wyjaśnienia pełnomocnika, iż: "skarżący posiadał kwotę niezbędną do zapłacenia zadatku, a resztę ceny za nieruchomość zapłacił z kwot uzyskanych od nabywcy nieruchomości. Przed sprzedażą poczynił również wydatki na remont. W efekcie sumy uzyskane ze sprzedaży zostały wydatkowane." Zwłaszcza w kontekście oświadczenia skarżącego zawartego we wniosku o prawo pomocy, iż nie posiada on żadnego majątku, w tym nieruchomości. Powstaje bowiem pytanie, na jaki cel skarżący wpłacił zadatek i za jaką nieruchomość zapłacił resztę ceny. Nie zostało również wyjaśnione jakiej wysokości środki finansowe skarżący przeznaczył na remont, nie mówiąc już o ich udokumentowaniu. Zdaniem Sądu, sytuacja wnioskodawcy, opisana we wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie poparta rzetelnymi dowodami, czy też wyczerpującym wyjaśnieniem, do czego bezskutecznie wnioskodawca został wezwany, uniemożliwia Sądowi ustalenie w sposób pełny jego aktualnej sytuacji materialnej, a co za tym idzie nie daje podstaw do uznania, że skarżący wykazał bezsprzecznie, iż nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego. Warto w tym miejscu wskazać, iż w postanowieniu NSA z dnia 5 listopada 2010r. o sygn. akt II GZ 318/10 podkreślono, iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy (dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd badając niniejszą sprawę w pełni podziela ten pogląd, w szczególności, jeżeli podane informacje są niepełne, rozbieżne czy też przeczą zasadom logicznego rozumowania. Tym samym nie można zaakceptować zawartego w sprzeciwie stanowiska, iż jeżeli sytuacja nie była w pełni wyjaśniona, należało ponownie wezwać skarżącego do złożenia wyjaśnień. Wskazać należy, iż w niniejszej sprawie skarżący był już dwukrotnie wzywany do przedłożenia szczegółowych informacji wraz z odpowiednimi dokumentami, pozwalającymi na wyjaśnienie jego sytuacji materialnej. Treść tych wezwań jednoznacznie precyzowała, jakich wyjaśnień żądano i wyraźnie wskazywała, iż wyjaśnienia te należało odpowiednio udokumentować. Natomiast to w interesie skarżącego leżało udzielenie konkretnych pełnych i wiarygodnych wyjaśnień, w celu wykazania spełnienia przesłanek warunkujących udzielenie prawa pomocy. Także w innych rozstrzygnięciach Naczelny Sąd Administracyjny podkreślał, że na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wykazania trudnej sytuacji (sygn. akt: II FZ 470/05, II FZ 834/05, II FZ 875/05, II OZ 348/05, II OZ 412/05). Skarżący w niniejszej sprawie tego nie uczynił, bowiem nie dopełnił w sposób należyty ciążącego na nim obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej, a także udokumentowania powołanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności. W tym stanie rzeczy, działając w oparciu o art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.