I SA/Op 276/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu - Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu w dniu 20 października 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J.W. i J.W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w O. z dnia [...]. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych, wskutek wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Przedmiotem skargi J.W. i J.W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w O. z dnia [...] Nr [...] w sprawie odmowy umorzenia zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych. W związku z tym skarżący na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązany są - zgodnie z postanowieniami § 2 ust. 3 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 221, 2193 ) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 500 zł. Na dalsze koszty jakie mogą mieć miejsce w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych ( Dz. U. Nr 221, poz. 2192 ) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 250 zł ( § 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi ). Skarżący J. W. i J.W. na złożonym w tut. Sadzie urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 257 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz.1270 ) - zwanej dalej ustawą, zwrócili się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. W uzasadnieniu wniosku skarżący podnieśli, iż obecnie nie posiadają środków do opłacenia kosztów sądowych bez uszczerbku dla siebie i rodziny, pozostają w " faktycznej separacji ", mają na utrzymaniu syna pobierającego naukę na wyższej uczelni oraz że posiadane gospodarstwo rolne o powierzchni 3,30 ha stało się przedmiotem egzekucji administracyjnej. W części wniosku dotyczącej oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący wskazali, iż we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje również syn i oprócz wymienionej nieruchomości rolnej nie posiadają żadnego majątku, zaś źródłem pozyskania środków finansowych w gospodarstwie domowym jest łączny dochód w wysokości 1.800 zł w skali miesiąca ( skarżącego z prowadzenia gospodarstwa rolnego w wysokości 300 zł, skarżącej z działalności gospodarczej w kwocie 1.500 zł ). Stosownie do art. 245 ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, które obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym m.in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków. Koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków ( art. 211 ustawy ). Opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna ( art. 212 § 1 ustawy ). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym, zgodnie z art. 246 § 1, pkt 1 ustawy, następuje gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1, pkt 2 ustawy, następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zatem działając na podstawie 258 § 2 pkt 7 ustawy należy rozważyć czy w świetle okoliczności wynikających z materiału dowodowego skarżący spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Treść powołanych wyżej przepisów art. 246 § 1 ustawy wskazuje, iż prawo pomocy zarówno w pełnym w zakresie jak i w częściowym stanowi instytucję wyjątkową i dlatego udzielenie tego prawa może nastąpić jedynie w sytuacjach szczególnych. Jak zostało stwierdzone w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r. ( GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8 ) ,, udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe ". W celu oceny rzeczywistych możliwości płatniczych skarżących jak i osób pozostających z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym pismem z dnia 1października 2008 r. ( doręczonym 6 października 2008 r. ) – stosownie do art. 255 ustawy – zostali dodatkowo wezwani, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, do złożenia oświadczenia w kwestii wysokości kosztów ponoszonych w gospodarstwie domowym na bieżące utrzymanie ( z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje ), szczegółowej informacji odnośnie środków finansowych umożliwiających pokrycie tych kosztów ( tj. podania ich źródeł i wysokości wraz z ewentualnymi obciążeniami w postaci zaciągniętych pożyczek i kredytów jak i egzekucji pieniężnej ), dokumentów potwierdzających okoliczność pobierania przez ich 26 letniego syna nauki na wyższej uczelni oraz wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych obojga skarżących z okresu ostatnich 3 miesięcy, a także w związku z prowadzeniem działalności gospodarczej do przedłożenia przez skarżącą J. W. deklaracji podatkowej za 2007 r. i deklaracji podatkowych PIT-5 i VAT-7 za czerwiec, lipiec i sierpień 2008 r. Jednakże w wyznaczonym terminie ( jak też do dnia sporządzenia niniejszego postanowienia ) nie przedłożono jakichkolwiek wyciągów czy też odpisów z kont i lokat bankowych dotyczących skarżącej J. W. za wskazany w wezwaniu okres jak też jakiegokolwiek dokumentu z którego wynikałoby, że syn skarżących jest aktualnie studentem i systemie jakich studiów pobiera naukę ( czy w systemie studiów dziennych czy zaocznych ). W związku z powyższym należało stwierdzić, iż skarżący nie wykazali, że spełniają przesłanki określone w art. 246 § 1 ustawy, co w szczególności należy odnieść do nieprzedłużenia wyciągów i odpisów bankowych odnoszących się do skarżącej prowadzącej działalność gospodarczą. W związku z tym należałoby powołać stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w postanowieniu z dnia 18 czerwca 2004 r. podkreślił, iż ciężar dowodu co do okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na składającym wniosek ( FZ 165/04, niepubl. ). Również w szeregu innych orzeczeniach NSA podkreśla się, iż na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wykazania trudnej sytuacji, albowiem do uwzględnienia wniosku nie wystarczy ogólnikowe stwierdzenie o trudnej sytuacji tej osoby ( Sygn. akt: II FZ470/05, II FZ 834/05, II FZ 875/05, II OZ 348/05, II OZ 412/05. Dodatkowo w tym względzie należy stwierdzić, iż oświadczenie skarżącego J. W. zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy w kwestii uzyskiwanych dochodów w kontekście informacji podanych w piśmie z 11 października 2008 r. wzbudza wątpliwości co do zgodności ze stanem faktycznym. Otóż skarżący we wniosku oświadczył, że uzyskuje dochody z gospodarstwa rolnego w kwocie 300 zł, natomiast w powołanym piśmie stwierdził, iż koszty ubezpieczenia rolniczego wynoszące 821 zł za kwartał ( dane za II kwartał 2008 r. ), podatku rolnego w kwocie 71 zł również w skali kwartału ( łącznie z ubezpieczeniem stanowi wielkość 297,32 zł w skali miesiąca ) pokrywa sam, zaś w opłaty miesięczne za dostawę gazu wynoszące, zależności od miesiąca, od 232,07 zł do 634,68 zł, za dostawę wody i usług telekomunikacyjnych stanowiące w przybliżeniu kwoty po 100 zł ponosi proporcjonalnie wspólnie z matką i ciotką. Oznaczałoby to, iż skarżący J.W. stale ponosi koszty związane tylko z ubezpieczeniem, podatkiem i utrzymaniem domu w kwocie znacznie przekraczającej jego dochody. Pomijając nawet powyższą okoliczność i biorąc pod uwagę jedynie fragmentaryczne dane odnoszące się do sytuacji skarżących a zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w przedłożonych dodatkowo piśmie i dokumentach należało ich wniosek o przyznanie prawa pomocy uznać za niemający uzasadnienia w świetle przesłanek zawartych art. 246 § 1 ustawy. Z przesłanej dodatkowo informacji wynika bowiem, iż poza skarżącymi i ich synem we wspólnym gospodarstwie domowym pozostają również matka skarżącego J.W. E.W. oraz jego ciotka E. D., których łączny dochód netto z tytułu pobieranej emerytury wynosi 1.892,97 zł, co wspólnie z dochodami skarżących stanowi kwotę około 3.692 zł oraz to że aktualnie utrzymanie syna nie obciąża skarżących, gdyż celu zdobycia środków finansowych w okresie wakacji do końca października 2008 r. podjął pracę za granicą, zwiększając zarazem potencjał finansowy gospodarstwa domowego. Zatem w świetle powyższych danych nie sposób uznać sytuację skarżących umiejscowioną ramach wspólnie prowadzonego gospodarstwa domowego za wyjątkowo trudną, która uniemożliwiłaby im pokrycie kosztów sądowych. Jednocześnie należy wskazać, iż okoliczność, jak to stwierdzono we wniosku, faktycznej separacji nie ma znaczenia przy dokonywaniu oceny sytuacji majątkowej i finansowej skarżących jeżeli oboje zostali wskazani jako wspólnie prowadzący gospodarstwo domowe. We wniosku o przyznanie prawa pomocy w punkcie 10 urzędowego formularza wymaga się bowiem oświadczenia o dochodach również osób pozostających wraz z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym, gdyż łączne dochody pozyskiwane w ramach gospodarstwa domowego podlegają analizie w celu dokonania oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przy czym należałoby również wskazać, że oświadczenie skarżących w tym zakresie zawarte we wniosku nie pokrywa się ze stanem rzeczywistym, co wynika z treści powołanego pisma z 11 października 2008 r. Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji.