I SA/Op 280/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Wójcik po rozpoznaniu w dniu 30 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 30 maja 2012 r. Nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji ustalającej łączne zobowiązanie pieniężne na 2012r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji w związku z wnioskiem skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy W postępowaniu wszczętym ze skargi A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 30 maja 2012 r. w przedmiocie uchylenia decyzji ustalającej łączne zobowiązanie pieniężne na 2012r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji, skarżący, na wezwanie tut. Sądu do uiszczenia wpisu od skargi, złożył na druku PPF wniosek w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienie radcy prawnego. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 3 stycznia 2013r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy, albowiem skarżący nie wyjaśnił w sposób niebudzący wątpliwości swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej. W związku z powyższym zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału tut. Sądu z dnia 5 lutego 2013 r., wezwano skarżącego do wykonania prawomocnego zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 3 sierpnia 2012r. poprzez uiszczenie wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia odpisu zarządzenia, pod rygorem odrzucenia skargi. Wnioskiem z dnia 5 marca 2013r. złożonym na formularzu PPF, skarżący zwrócił się ponownie o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. W uzasadnieniu wniosku odnośnie sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej oświadczył, że w gospodarstwie domowym pozostaje wspólnie z córką (lat 24) i synem (lat 16), że ani on ani osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, poza domem mieszkalnym o powierzchni 180 m², lokalem mieszkalnym (powierzchnia - 56 m² i nieruchomością rolną (29 a i 29 m²), nie posiadają żadnego majątku, oraz że dochody gospodarstwa domowego pokrywane są z zasiłku stałego z tytułu niepełnosprawności otrzymywanego z MOPS. Postanowieniem z dnia 12 marca 2013r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu na podstawie art. 220 § 3 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j Dz. U. z 2012 r., poz.270) - zwanej dalej p.p.s.a., odrzucił skargę A. W. Uznając za niewystarczające informacje przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy, zarządzeniem referendarza sądowego tut. Sądu z dnia 15 marca 2013r. wezwano wnioskodawcę do przekazania, w terminie siedmiu dni od dnia otrzymania wezwania szczegółowej informacji w zakresie: - ponoszonych przez niego i rodzinę kosztów na bieżące utrzymanie (tj. z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje, w tym pozycje dotyczące kosztów utrzymania domu mieszkalnego i lokalu mieszkalnego wraz z dokumentami potwierdzającymi fakt i wysokość ich poniesienia. - źródeł finansowych umożliwiających wnioskodawcy i jego rodzinie pokrycie tych kosztów (informacji odnośnie źródeł finansowania kosztów utrzymania rodziny, podając wysokość dochodów, a także informację odnośnie dochodów innych niż wykazane w formularzu PPF, w szczególności odnośnie ewentualnych dochodów córki wnioskodawcy, będącej – według oświadczenia – osobą pełnoletnią oraz dochodów bądź przychodów uzyskiwanych z nieruchomości rolnej i jednej z dwóch nieruchomości mieszkalnych) wraz z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi prawdziwość informacji w tym zakresie, - kserokopii zeznania o wysokości dochodów osiąganych przez wnioskodawcę i jego córkę w 2011r. i 2012r. (PIT), - wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych wnioskodawcy i jego córki za ostatnie trzy miesiące. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, skarżący w dniu 18 marca 2013r. ponownie złożył na druku PPF wniosek w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienie radcy prawnego. W motywach uzasadnienia wskazał m. in., że wniosek ten dotyczy skargi kasacyjnej, którą zamierza złożyć do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie, a której kosztów nie jest w stanie ponieść. W tym też celu skarżący wnioskuje o przyznanie pełnomocnika. Odnośnie swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej skarżący ponowił argumentację przedstawioną we wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 5 marca 2013r., która w istocie stanowiła powtórzenie poprzednio przywoływanych okoliczności. Dodatkowo skarżący w piśmie z dnia 27 marca 2013r. wyjaśnił, iż jego dochody wynikają z zasiłku, którego wysokość określona jest przez ustawę. W zakresie wydatków skarżący wskazał na alimenty, które ponosi na rzecz syna M. W. i córki J. W. w łącznej wysokości 800 zł. Do dnia rozpoznania niniejszej sprawy skarżący nie przedłożył wymaganych dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, który obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym m.in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków. W przedmiotowej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego, zatem rozpoznanie jego wniosku sprowadza się do ustalenia, czy w niniejszej sprawie spełniona jest przesłanka określona w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Stosownie bowiem do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym – obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wskazać przy tym należy, że z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych wynika również, że zasadą jest, iż to strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Występująca w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucja "prawa pomocy" stanowi więc wyjątek od wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się więc jedynie do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 października 2004r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005, nr 1, poz. 8). Zatem w tego rodzaju sprawach Sąd ocenia zasadność wniosku w dwóch aspektach: uwzględniając wysokość obciążeń, które strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu oraz uwzględniając jej możliwości finansowe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, publikowane na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl, jak i pozostałe powołane poniżej orzeczenia). Na dzień rozpoznawania niniejszego wniosku skarżący dla potrzeb wniesienia skargi kasacyjnej obowiązany jest do uiszczenia wpisu od tej skargi, który zgodnie z § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) – stanowi połowę wpisu od skargi, nie mniej jednak niż 100 zł, oraz kosztów ustanowienia zawodowego pełnomocnika w związku z wniesieniem skargi kasacyjnej. Rozstrzygnięcie złożonego wniosku obejmującego wskazane opłaty zależy jednak od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania. Obowiązkiem strony jest zatem wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. W świetle powyższych uwag strona ma więc obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Nieuczynienie zadość temu obowiązkowi pociąga za sobą negatywne konsekwencje w postaci niemożności uwzględnienia wniosku. Dokonując analizy akt sprawy Sąd doszedł do przekonania, że skarżący nie wykonał w sposób wystarczający skierowanego do niego wezwania referendarza sądowego, w konsekwencji czego nie zostały złożone dokumenty, które pozwoliłyby wykluczyć wątpliwości powstałe przy ocenie danych ujawnionych w formularzu. W dalszym ciągu brak jest informacji odnośnie kosztów niezbędnych dla bieżącego utrzymania skarżącego i pozostających – według oświadczenia - na jego utrzymaniu syna i córki, co sprawia, iż niemożliwym staje się ustalenie, czy skarżący faktycznie nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Jak wskazano w postanowieniu WSA w Warszawie z 4 października 2006 r., nawet jeżeli znany jest poziom osiąganych przez stronę dochodów to brak danych dotyczących bieżących wydatków uniemożliwia ustalenie, czy poniesienie przez stronę kosztów postępowania uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy (przywołane w: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LEX a Wolters Kluwer business, Warszawa 2011, s. 724). W ocenie Sądu niepełny zakres danych dotyczy także dochodów uzyskiwanych przez skarżącego w jego gospodarstwie domowym. Ogólne powołanie się przez skarżącego na otrzymywany zasiłek z pomocy społecznej, z odesłaniem do stosownych przepisów ustawy, nie jest wystarczające. Zauważyć należy, na co wskazał także skarżący, iż zasiłek stały jest przyznawany w formie decyzji administracyjnej, w oparciu o przepisy ustawy "o pomocy społecznej". Ustala się go na podstawie kryterium dochodowego, przy czym pojęcie dochodu osoby ubiegającej się o przyznanie zasiłku stałego wiązać należy z dochodem, jaki strona uzyskuje dzięki własnej aktywności życiowej, bądź z uwagi na przysługujące wyłącznie jej przymioty. Kryterium dochodowe pozostaje zatem czynnikiem szczególnie istotnym i ważnym w regulacji prawnej obejmującej przyznawanie tego rodzaju świadczeń. To, w jakim rozmiarze powinno być udzielone wsparcie finansowe, pozostawiono uznaniu organu pomocy społecznej, który podejmuje decyzję po dokonaniu oceny sytuacji życiowej i materialnej wnioskodawcy oraz przy uwzględnieniu własnych możliwości finansowych. Ponieważ w aktach niniejszej sprawy brak jest decyzji MOPS, z której wynikałyby kryteria ustalenia skarżącemu zasiłku stałego, Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Ponieważ w złożonych wnioskach skarżący nie wskazał kwoty uzyskiwanego zasiłku stałego Sąd przyjął, iż kwota ta najprawdopodobniej oscyluje w granicach kwoty 300 zł. tj. jak podawał skarżący we wcześniejszym wniosku z dnia 4 września 2012r. Zatem uwzględniając okoliczność, że skarżący posiada dochody w wysokości ok. 300 zł miesięcznie nie sposób przyjąć, iż są one wystarczające do pokrycia kosztów niezbędnych dla bieżącego utrzymania trzyosobowej rodziny. Podkreślić również należy, iż ww. wysokość dochodu w odniesieniu choćby do informacji dotyczącej miesięcznych wydatków - alimentów ponoszonych na dzieci tj. kwoty 800 zł nie pozwala na wolną od wątpliwości ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy. Skarżący nie wyjaśnił w sposób wiarygodny, w jaki sposób utrzymuje się pomimo tak niskiego dochodu – poprzez nadesłanie stosownych oświadczeń osób udzielających jemu jakiejkolwiek pomocy. Zdaniem Sądu mało prawdopodobnym jest, by skarżący samodzielnie przy tak niskich dochodach był w stanie utrzymywać trzyosobową rodzinę (skarżący i dwoje dzieci), ponosić koszty niezbędne dla bieżącego utrzymania bez uzyskiwania innego dochodu, bądź też bez jakiejkolwiek pomocy osób trzecich. Brak jakichkolwiek udokumentowanych danych w tym względzie nie pozwala na ustalenie rzeczywistych środków, jakimi dysponuje skarżący i jego rodzina. Skarżący w dalszym ciągu nie przekazał wyciągów posiadanych przez siebie i osób pozostających z nim w gospodarstwie domowym rachunków bankowych. Niewiadomym jest aktualny stan tych rachunków. Nie przedstawił także innych dowodów uniemożliwiając tym samym ocenę rzeczywistych możliwości finansowych jego gospodarstwa domowego. Powyższe wskazuje na brak współdziałania skarżącego w zakresie ustalenia prawidłowego stanu faktycznego dotyczącego jego rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej. W postanowieniu z dnia 5.11.2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10 NSA podkreślił, iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy (dostępne na stronie internetowej http:// orzeczenia.nsa.gov.pl). Zatem skoro skarżący nie uzupełnił danych i dokumentacji pod kątem, który został mu nakreślony w wezwaniu do uzupełniania danych wniosku PPF, Sąd nie mógł bazować na przypuszczeniach. Jak bowiem zaznaczono wyżej, ryzyko wykazania przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. spoczywa na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Skarżący warunków uzyskania tego prawa nie wykazał. W tym względzie dodatkowo należy powołać stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w postanowieniu z dnia 18.06.2004 r., w którym Sąd ten podkreślił, iż ciężar dowodu co do okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na składającym wniosek, albowiem do uwzględnienia wniosku nie wystarczy ogólnikowa informacja o trudnej sytuacji tej osoby ( FZ 165/04, niepubl. ). Ponadto należy nadmienić, że o ile nieprzeprowadzenie, w oparciu o przepis art. 255 p.p.s.a., postępowania uzupełniającego co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, w sytuacji, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą wątpliwości, jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie informacji wskazanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 5.09.2005 r., II FZ 414/05; postanowienie NSA z 14.09.2005 r., II FZ 575/05; postanowienie NSA z 10.01.2008 r., II FZ 540/07 niepubl.). Końcowo zauważyć należy, iż tut. Sąd nie neguje trudnej sytuacji finansowej skarżącego, w jakiej być może się znajduje. Odmowa przyznania prawa pomocy podyktowana jest jednak przede wszystkim istotnymi wątpliwościami powstałymi przy ocenie jego sytuacji materialnej i majątkowej oraz braku jej należytego udokumentowania. Reasumując, zebrany w toku niniejszego postępowania materiał nie pozwala na stwierdzenie, że spełniona została przesłanka wymieniona w art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 p.p.s.a. Z przedstawionych przyczyn faktycznych i prawnych orzeczono jak w sentencji.