I SA/Op 294/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu w dniu 5 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi M. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 13 lipca 2012 r. Nr [...] w przedmiocie zaliczenia nadpłaty z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2011 r. na poczet zaległości w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych za 2006 r., p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Przedmiotem skargi M. K. jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z 13 lipca 2012 r. Nr [...] w przedmiocie zaliczenia nadpłaty z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2011 r. na poczet zaległości w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych za 2006 r. W związku z tym na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skarżący zobowiązany jest - zgodnie z postanowieniami § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, 2193) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100 zł. Na dalsze koszty jakie mogą mieć miejsce w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W dniu 4 września 2012 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu wpłynął wniosek skarżącej M. K., sporządzony na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j Dz. U. z 2012 r., poz.270) - zwanej dalej p.p.s.a., w którym zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienie radcy prawnego. Odnośnie swojej sytuacji rodzinnej, majątku i dochodach skarżąca oświadczyła, że w gospodarstwie domowym pozostaje wspólnie z dwojgiem uczących się dzieci, nie posiada jakiegokolwiek majątku, zaś jedynym źródłem utrzymania rodziny są dochody pochodzące ze świadczenia alimentacyjnego w wysokości 600 zł miesięcznie. Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył , co następuje: Stosownie bowiem do art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, które obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym m.in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków. Koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków (art. 211 p.p.s.a.). Opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna (art. 212 § 1 p.p.s.a.). Zatem wniosek skarżącej dotyczący prawa pomocy w całości należy rozpatrywać w kontekście przesłanek zawartych w art. 246 § 1, pkt 1 i 2 p.p.s.a.. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym, zgodnie z art. 246 § 1, pkt 1 p.p.s.a., następuje gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a., następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Treść powołanych wyżej przepisów wskazuje, iż prawo pomocy stanowi instytucję wyjątkową i dlatego udzielenie tego prawa może nastąpić jedynie w sytuacjach szczególnych. Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (art. 246 § 1, pkt 1 p.p.s.a.) winno być bowiem stosowane do osób żyjących w skrajnym ubóstwie (przykładowo do osób zaliczanych do bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osób ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a.) dotyczyć będzie osób charakteryzujących się ubóstwem w takim stopniu, że zapłata kosztów sądowych w określonej wysokości mogłaby spowodować utratę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencji tych osób oraz ich rodzin. Oznacza to, że przy rozpatrywaniu wniosku o prawo pomocy winno się uwzględniać, z jednej strony wysokość obciążeń finansowych jakie strona jest zobowiązana ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony jej możliwości finansowe. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z kolei w innym postanowieniu NSA (postanowienie z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8) stwierdził, iż ,, udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe ". Przy czym wymaga podkreślenia, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienia pełnych kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z 30 lipca 2009 r., I FZ 171/09, LEX nr 552205). Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Referendarz sądowy analizując informacje przedstawione przez skarżącą we wniosku o przyznanie prawa pomocy uznał, iż były one niewystarczające do oceny jej rzeczywistej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej. W związku z czym, działając na podstawie art. 255 ustawy, pismem z 7 września 2012 r. wezwano skarżącą do przekazania w terminie siedmiu dni od dnia otrzymania wezwania: - szczegółowej informacji na temat ponoszonych przez nią i rodzinę kosztów na bieżące utrzymanie (tj. z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje, w tym pozycje dotyczące kosztów utrzymania mieszkania) wraz dokumentami potwierdzającymi fakt i wysokość ich poniesienia, - szczegółowej informacji odnośnie źródeł finansowych umożliwiających jej i dzieciom pokrycie tych koszów (zażądano informacji odnośnie źródeł finansowania kosztów utrzymania rodziny innych niż wykazane w formularzu PPF, w szczególności odnośnie dochodów syna wnioskodawczyni i jej samej nie pochodzących ze świadczenia alimentacyjnego, a także pomocy udzielanej przez instytucje publiczne i osoby trzecie, np. rodzinę pozostającą poza wspólnym gospodarstwem domowym) wraz z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi prawdziwość informacji w tym zakresie, - kserokopii zeznania o wysokości dochodów osiąganych w 2011 r. (PIT), - wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych za ostatnie trzy miesiące. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca przekazała kserokopie (karty od 25 do 42): zaświadczenia wystawionego przez Uniwersytet Opolski, iż D. K. jest aktualnie studentem tej uczelni, umowy zlecenia na wykonanie w miesiącu sierpniu 2012 r. pracy przez D. K. za wynagrodzeniem 1.500 zł brutto, wyciągów z rachunku bankowego prowadzonego w AIOR BANK S.A., zaświadczenia z urzędu skarbowego o dochodzie skarżącej w 2011 r. (według zaświadczenia dochód ten wyniósł 22.136,53 zł), zaświadczenia o przebywaniu skarżącej w okresie od 14 czerwca 2012 r. do 12 września 2012 r. na zasiłku chorobowym, decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego o przyznaniu skarżącej w okresie od 14 czerwca 2012 r. do 19 lipca 2012 r. zasiłku chorobowego w wysokości 360 zł, decyzji Ośrodka Pomocy Społecznej z 28 listopada 2011 r. o przyznaniu skarżącej zasiłku rodzinnego na córkę K. K., dowodów zapłaty za usługi telekomunikacyjne, faktur dotyczących usług dostawy energii elektrycznej, gazu, wody i odprowadzania ścieków. W ocenie referendarza pomimo nadesłania kserokopii opisanych wyżej dokumentów skarżąca w dalszym ciągu nie wyjaśniła w sposób nie budzący wątpliwości swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej. Pomimo wezwania skarżąca nie przekazała pełnej informacji na temat kosztów ponoszonych na bieżące utrzymanie przez nią i osoby wykazane jako pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Z przekazanych kserokopii faktur i dowodów wpłaty wynika jedynie, iż koszty związane z nabyciem usług telekomunikacyjnych, dostawy energii elektrycznej, wody i odprowadzania ścieków obciążają męża skarżącej A. K., który, według jej oświadczenia, nie prowadzi z nią wspólnie gospodarstwa domowego. Z kolei na przekazanej kserokopii faktury dotyczącej usług dostawy gazu jako nabywca widnieje B. K. Jednocześnie brak jest jakiejkolwiek informacji odnośnie pozostałych kosztów niezbędnych dla utrzymania skarżącej i jej rodziny, takich jak chociażby koszty związane z zakupem żywności, środków higieny i czystości, ubrania, obuwia, dojazdem do szkoły dzieci. W postanowieniu WSA w Warszawie z 4 października 2006 r. wskazano bowiem, iż nawet jeżeli znany jest poziom osiąganych przez stronę dochodów to brak danych dotyczących bieżących wydatków uniemożliwia ustalenie, czy poniesienie przez stronę kosztów postępowania uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy (przywołano: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LEX a Wolters Kluwer business, Warszawa 2011, s. 724). Natomiast jeżeli chodzi o wykazany przez skarżącą poziom dochodów uzyskiwanych w jej gospodarstwie domowym, w ocenie referendarza również należy mówić o niepełnej informacji w tym zakresie. Uwzględniając nawet okoliczność, że wydatki związane z utrzymaniem mieszkania ponoszą osoby z poza jej gospodarstwa domowego, to kierując się zasadami logicznego rozumowania nie sposób przyjąć, iż miesięczne dochody trzyosobowej rodziny (skarżąca i dwoje dzieci) w wysokości 600 zł są wystarczające do pokrycia innych kosztów niezbędnych dla bieżącego utrzymania, m.in. związanych z zakupem żywności, ubrania, obuwia, środków higienicznych i czystości, czy też dojazdem do szkoły. Powyższe oznaczać może, iż skarżąca posiada inne źródła dochodów, korzysta z pomocy osób trzecich, bądź też nie wykazała wszystkich osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, które uzyskują dochody. Brak jakichkolwiek danych w tym względzie nie pozwala na ustalenie rzeczywistych środków finansowych jakimi dysponuje w ramach gospodarstwa domowego. Poza tym referendarzowi sądowemu znane jest z urzędu oświadczenie męża skarżącej A. K., w którym wskazał inne dane odnośnie osób pozostających wraz z skarżącą we wspólnym gospodarstwie domowym jak i dochodów uzyskiwanych w tym gospodarstwie. Otóż w aktach sprawy o sygn. akt I SA/Op 180/12 znajduje się wniosek męża skarżącej A. K. o przyznanie prawa pomocy (wpływ do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu dnia 11 czerwca 2012 r.), w którym odnośnie swojej sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej oświadczył, że w gospodarstwie domowym, pozostaje wspólnie z żoną M. K. i trojgiem dzieci (syn D. 23 lata, syn B. 26 lat, córka K.-11 lat); że w gospodarstwie tym uzyskiwane są dochody miesięcznie w wysokości 4.055 zł (męża skarżącej z tytułu umowy o pracę w kwocie 1.600 zł, syna B. również z umowy o pracę w kwocie 2.000 zł oraz syna D. ze stypendium socjalnego w kwocie 455 zł); że bieżące koszty obciążające gospodarstwo domowe (energia elektryczna, woda, telefon, gaz, ubezpieczenie w KRUS, bilety miesięczne, ogrzewanie i podatek od nieruchomości) stanowią kwotę około 1.165 zł w skali miesiąca; że majątek wchodzący w skład gospodarstwa domowego stanowi dom mieszkalny o powierzchni 70 m², lokal mieszkalny o powierzchni 100 m² i nieruchomość rolna o powierzchni 2,73 ha. Zatem w sytuacji gdy skarżąca nie przekazała dowodów mogących obrazować w pełni wiarygodną sytuację rodzinną, majątkową i finansową jej i rodziny, należało uznać, iż nie wykazała, że spełnia przesłanki określone w art. 246 § 1 p.p.s.a. Powyższe wskazuje również na brak współdziałania skarżącej w zakresie ustalenia prawidłowego stanu faktycznego dotyczącego jej rzeczywistej sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej. W postanowieniu z dnia 5.11.2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10 NSA podkreślił, iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy (dostępne na stronie internetowej http:// orzeczenia.nsa.gov.pl ). Poza tym należy nadmienić, że o ile nie przeprowadzenie, w oparciu o przepis art. 255 p.p.s.a., postępowania uzupełniającego co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, w sytuacji, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą wątpliwości, jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie informacji wskazanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 5.09.2005 r., II FZ 414/05; postanowienie NSA z 14.09.2005 r., II FZ 575/05; postanowienie NSA z 10.01.2008 r., II FZ 540/07 niepubl. ). Z kolei odnośnie ustanowienia radcy prawnego należy dodatkowo wskazać, że brak udziału zawodowego pełnomocnika nie pozbawia skarżącą możliwości dochodzenia swoich praw przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Opolu. Skarżąca bowiem nie jest zobligowana do ponoszenia kosztów związanych z ustanowieniem zawodowego pełnomocnika aby jej skarga mogła być przedmiotem merytorycznego rozpoznania przez Sąd w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy. Jednocześnie należy stwierdzić, iż skarżąca nie ma obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach Sądu oraz może ustanowić swoim pełnomocnikiem osoby bliskie np. rodzeństwo lub zstępnych (art. 35 § 1 p.p.s.a.). Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono o odmowie przyznania prawa pomocy.