I SA/Op 298/15

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu w dniu 28 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. Ł. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 19 marca 2015 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2009 r. oraz odsetek za zwłokę od nieuregulowanych w terminie zaliczek na ten podatek p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Przedmiotem skargi B. Ł. (dalej jako skarżący) jest decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 19 marca 2015 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2009 r. oraz odsetek za zwłokę od nieuregulowanych w terminie zaliczek na ten podatek. Wartość przedmiotu sporu opiewa na kwotę 2.197.525 zł. W związku z tym skarżący na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązany jest - zgodnie z postanowieniami § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 21.976 zł. Na dalsze koszty w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 10.988 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W dniu 5 czerwca 2015 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu wpłynął wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy, sporządzony na formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz.270) - zwanej dalej p.p.s.a. W przekazanym wniosku skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, że w latach 2013-2014 i trzech miesiącach 2015 r. spadła dochodowość z prowadzonej działalności gospodarczej (jak zaznaczył głównie z uwagi na brak środków finansowych pozwalających realizować zakupy towarów, co jest skutkiem zabezpieczenia kont bankowych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Opolu oraz wypowiedzenia przez bank umowy kredytu bankowego). Poza tym skarżący oświadczył, że obecnie sam pozostaje w gospodarstwie domowym, opłaca alimenty na niepełnoletnią córkę w kwocie 1.500 zł miesięcznie, uzyskuje dochody z prowadzenia działalności gospodarczej w wysokości 4.368 zł netto miesięcznie (według oświadczenia w 2013 r. miała miejsce strata w wysokości 134.628,70 zł, zaś w 2014 r. dochód w wysokości około 27.298 zł), ponosi koszty związane z utrzymaniem lokalu mieszkalnego w kwocie 145 zł (energia elektryczna – 65 zł, ogrzewanie 60 zł, wywóz odpadów – 25 zł), zakupem żywności, odzieży, obuwia, środków higieny osobistej w łącznie w kwocie około 1.290 zł (zakup żywności - 850 zł, zakup obuwia i odzieży - 350 zł, zakup środków higieny osobistej – 90 zł) oraz zobowiązany jest do spłaty kredytu bankowego w kwocie 50.000 zł. Ponadto skarżący nadmienił, iż posiadane składniki majątkowe w postaci trzech samochodów dostawczych, dwóch wózków widłowych i wyposażenia o wartości rynkowej około 100.000 zł objęte zostały zajęciem egzekucyjnym. Skarżący w złożonym wniosku wskazał również na okoliczność zajęcia egzekucyjnego na kwotę 9.314.234,63 zł, powołując w tym względzie zawiadomienie z 15 maja 2014 r. o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem. Powołał się także na okoliczność egzekucji pieniężnej z kont bankowych na łączną kwotę 5.000 zł (dotyczy konta bankowego prowadzonego w A, B i C). W załączeniu pełnomocnik skarżącego przekazał kserokopie: wypowiedzenia umowy kredytu przez B, pisma wyjaśniającego skierowanego do B w sprawie postępowania egzekucyjnego, zlecenia oszacowania ruchomości, protokołów zajęcia i odbioru ruchomości, zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, zawiadomień o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej. Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył, co następuje: W pierwszej kolejności należy wskazać, iż instytucja prawa pomocy przewiduje dla skarżącego możliwość zwolnienia od kosztów sądowych w całości bądź w części oraz ustanowienia zawodowego pełnomocnika. Przy czym zastosowanie tej instytucji do konkretnego przypadku może mieć miejsce w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, bądź też w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 p.p.s.a.). Przewidywana możliwość ubiegania się przez skarżącego o prawo pomocy w zakresie częściowym uwarunkowana jest spełnieniem przesłanki określonej w art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego, wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się więc jedynie do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8). W tym kontekście należy wskazać, że oceniana jest zasadność wniosku w dwóch aspektach – z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś z uwzględnieniem jej możliwości finansowych (por. postanowienie NSA z 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, niepubl.). Nadto należy podkreślić, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających wobec niej zastosowanie prawa pomocy oraz dowodów na ich poparcie umożliwi wówczas sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny jej sytuacji finansowej i majątkowej. Nastąpić to może tylko w przypadku, gdy strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób przekonywujący, tj. spójny, nie budzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji umożliwiającej zasadność zastosowania wobec niej instytucji prawa pomocy. Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Referendarz sądowy analizując informacje przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy jak i wynikające z załączonych kserokopii dokumentów uznał, iż były one niewystarczające do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej. W związku z czym pismem z 22 czerwca 2015 r. został wezwany do przekazania w terminie 10 dni od dnia otrzymania wezwania: - dowodów potwierdzających fakt i wysokość poniesienia kosztów bieżącego utrzymania oraz kosztów związanych z obowiązkiem alimentacyjnym na rzec córki wymienionych w formularzu PPF, - kserokopii zeznania o wysokości dochodów osiąganych w 2014 r. (PIT), - kserokopii deklaracji podatkowych składanych dla celów opodatkowania działalności gospodarczej podatkiem dochodowym od osób fizycznych (PIT-5) oraz podatkiem od towarów i usług (VAT-7) za miesiące styczeń, luty, marzec, kwiecień i maj 2015 r. - kserokopii wyciągów i odpisów z jego kont i lokat bankowych za ostatnie trzy miesiące. W odpowiedzi pełnomocnik skarżącego przekazał kserokopie następujących dokumentów: - ugody zawartej z B wraz z harmonogramem spłat kredytu, - wyciągów z rachunku bankowego prowadzonego w B, - zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2014 (PIT-36L), - raportów wspomagających wyliczenie zaliczki miesięcznej na podatek dochodowy według stawki liniowej za okres od stycznia do maja 2015 r., - deklaracji podatkowych VAT-7 za styczeń, luty, marzec, kwiecień i maj 2015 r. W ocenie referendarza, dokonanej w oparciu o informacje wynikające z wniosku o przyznanie prawa pomocy, z załączonych do niego dokumentów oraz z przedłożonych, w wyniku wezwania Sądu, dodatkowych dowodów, zapłata przez skarżącego wymaganych kosztów sądowych związanych z wpisem od skargi nie przekracza jego możliwości finansowych. Tym samym wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych należało uznać za nieuzasadniony. Otóż z przekazanych kserokopii zeznania podatkowego PIT-36L za 2014 r. oraz deklaracji podatkowych VAT-7 za okres pięciu pierwszych miesięcy 2015 r., wynika, iż skarżący posiada znaczny potencjał do gromadzenia środków finansowych w sposób ciągły, przejawiający się w postaci uzyskiwanych przychodów. Dla oceny zasadności wniosku ta okoliczność posiada większe znaczenie niż dochody czy też szeroko pojęta płynność finansowa firmy bądź jej rentowność. O potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lipca 2014 r., I FZ 239/14; dostępne pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Badając tę okoliczność, na podstawie wymienionych dokumentów, ustalono, że w 2014 r. skarżący uzyskał przychody w wysokości 10.112.100,68 zł, w miesiącach styczeń, luty, marzec, kwiecień i maj 2015 r. z tytułu sprzedanych towarów i usług pozyskał środki finansowe w wysokości 5.624.240 zł, z czego w ostatnim z wymienionych miesięcy pozyskał środki w wysokości 1.929.858 zł. Zatem porównując wielkość wymaganego w przedmiotowej sprawie wpisu od skargi (kwota wpisu od skargi wynosi 21.976 zł) ze skalą środków finansowych, którymi skarżący obraca, nie sposób przyjąć, iż nie jest on w stanie dokonać zapłaty tych kosztów sądowych. Jednocześnie należy stwierdzić, iż z przekazanych dokumentów nie wynika, że prowadzona egzekucja pieniężna uniemożliwia skarżącemu partycypowanie w kosztach postępowania sądowego. W tym względzie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, iż sam fakt obciążenia komorniczego rachunków bankowych nie jest wystarczający do uznania, że podmiot prowadzący działalność gospodarczą spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy (postanowienie z 7 stycznia 2014 r., II FZ 1196/13, lex 1410630; postanowienie z 15 stycznia 2014 r., II FZ 1527/13, lex 1417310). Zresztą przekazane dokumenty przeczą twierdzeniu skarżącego o braku środków finansowych na realizację zakupu towarów oraz ograniczeniom, które uniemożliwiłyby mu zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej. Jak wynika bowiem z przekazanych kserokopii deklaracji VAT-7 w ostatnim okresie, t.j. w okresie od stycznia do końca maja 2015 r. skarżący dokonał zakupu towarów i usług na łączną kwotę 2.568.935 zł netto (bez podatku naliczonego). Z kolei według raportu wspomagającego wyliczenie zaliczki miesięcznej na podatek dochodowy za maj 2015 r. wynika, iż skarżący poniósł koszty związane z działalnością gospodarczą w wysokości 3.052.125,01 zł. Jednocześnie przedłożone kserokopie dokumentów wskazują, że prowadzenie egzekucji pieniężnej nie pozbawiało skarżącego możliwości obracania, w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, znacznymi środkami finansowymi. We wskazanym wyżej okresie pięciu miesięcy skarżący dokonał bowiem sprzedaży towarów i usług na kwotę 5.624.240 zł, wydatkując zarazem środki finansowe na zakup towarów związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą na kwotę 2.568.935 zł netto. Jednocześnie należy podkreślić, iż w strukturze wydatków koszty związane z uregulowaniem zobowiązań prywatnoprawnych w żadnym razie nie mają priorytetu przed kosztami sądowymi. Niedopuszczalnym jest by skarżący w ramach posiadanych środków finansowych (jak wskazano wyżej wielokrotnie przekraczających wielkość kosztów sądowych) preferencyjnie traktuje zobowiązania prywatnoprawne (w tym zobowiązania kredytowe) uznając, że koszty sądowe powinien kredytować Skarb Państwa. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono o odmowie przyznania prawa pomocy.