I SA/Op 339/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Gocki Sędziowie Sędzia NSA Gerard Czech Sędzia WSA Marta Wojciechowska (spr.) Protokolant Starszy inspektor sądowy Iwona Dąbrowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 21 października 2016 r. sprawy ze skargi A Sp. z o. o. w [...] na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 21 czerwca 2016 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie skargi na czynność egzekucyjną oddala skargę. Przedmiotem skargi wniesionej przez A Sp. z o.o. (dalej również jako: strona, skarżąca) jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z 21 czerwca 2016 r., wydane na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2016.23 j.t.) - /dalej w skrócie kpa/ oraz art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji Dz. U. z 2016.599 j.t.) - /dalej upea/, utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu z 20 maja 2016 r., mocą którego odmówiono skarżącej wszczęcia postępowania w sprawie skargi na czynność egzekucyjną. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym: Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu prowadzi postępowanie egzekucyjne w stosunku do majątku zobowiązanego - spółki B Sp. z o.o. w [...] na rzecz wierzycieli: Prezydenta Miasta [...] (tytuły wykonawcze Nr [...] i Nr [...]), Burmistrza [...] (tytuły wykonawcze Nr [...], Nr [...], Nr [...], Nr [...]), Burmistrza [...] (tytuły wykonawcze Nr [...] i Nr [...], C S.A. we [...] Oddział w [...] (KM [...]), Burmistrza Miasta i Gminy [...] (tytuły wykonawcze od Nr [...] do Nr [...], od Nr [...] do Nr [...], od Nr [...] do Nr [...]), Burmistrza Miasta [...] (tytuły wykonawcze Nr [...], Nr [...], Nr [...] i Nr [...], od Nr [...] do Nr [...], Nr [...], Nr [...]), Burmistrza [...] (tytuły wykonawcze Nr [...], Nr [...], Nr [...], Nr [...], od Nr [...] do Nr [...], od Nr [...] do Nr [...]), D Sp. z o.o. ([...] KM [...]) oraz własnych tytułów wykonawczych Nr [...] i Nr [...]. Zawiadomieniem z 1 kwietnia 2016 r. Nr [...] organ egzekucyjny dokonał zajęcia udziału w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością u dłużnika zajętej wierzytelności, tj. w A Sp. z o.o. z/s w [...]. Zawiadomienie doręczono zobowiązanej spółce 6 kwietnia 2016 r., a dłużnikowi zajętej wierzytelności (A Sp. z o.o.) 7 kwietnia 2016 r. Na powyższą czynność egzekucyjną A Sp. z o.o. złożyła skargę w trybie art. 54 § 1 upea, wskazując na naruszenie naruszenia art. 32 tej ustawy, poprzez niedoręczenie zobowiązanej spółce odpisów tytułów wykonawczych objętych zawiadomieniem. Ponadto powołując art. 33 § 1 pkt 1 upea skarżąca podniosła zarzut przedawnienia wszystkich zaległości wskazanych w zawiadomieniu o zajęciu, domagając się umorzenia postępowania dotyczącego zajęcia udziałów w Spółce A Sp. z o.o. ze względu na przedawnienie roszczeń objętych tytułami wykonawczymi. Postanowieniem z 20 maja 2016 r. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu, działając na podstawie art. 61a § 1 kpa, odmówił wszczęcia postępowania w sprawie skargi na czynność egzekucyjną dotyczącą zajęcia udziałów na podstawie zawiadomienia z 1 kwietnia 2016 r., stwierdzając, że Spółka A Sp. z o.o. nie jest podmiotem uprawnionym do wnoszenia tego środka zaskarżenia. W zażaleniu na to postanowienie skarżąca zarzuciła brak uwzględnienia jej interesu prawnego. Wskazała, iż jedynym jej udziałowcem jest zobowiązana spółka B Sp. z o.o. Z tego tytułu spółka ta jest dysponentem szeregu uprawnień w A Sp. z o.o., takich jak m.in. prawo głosu, prawo do nadzoru i kontroli nad jej działalnością. Dlatego też, skoro wobec jedynego udziałowca strony toczy się postępowanie egzekucyjne, skarżąca ma uzasadniony interes w zakwestionowaniu dokonanej przez organ egzekucyjny czynności. Natomiast brak możliwości dochodzenia przez skarżącą swoich spraw w trybie skargi na zajęcie udziałów pozbawia ją środka obrony praw w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym z wniosków wierzycieli, którzy przekazali tytuły wykonawcze do organu egzekucyjnego. Rozpoznając zażalenie strony, Dyrektor Izby skarbowej w Opolu wskazanym na wstępie postanowieniem z 21 czerwca 2016 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie wyjaśnił, że zgodnie z art. 54 § 1 upea, zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Przepis ten stanowi swoistą ochronę praw w postępowaniu egzekucyjnym, która przysługuje wyłącznie zobowiązanemu, co jednoznacznie wynika z jego treści. Natomiast przez zobowiązanego zgodnie z art. 1 lit a pkt 20 upea należy rozumieć osobę prawną lub jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej albo osobę fizyczną, która nie wykonała w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym (...). W rozpatrywanej sprawie zobowiązanym do uregulowania zaległości objętych ww. tytułami wykonawczymi jest Spółka B Sp. z o.o., gdyż to na tym podmiocie ciąży obowiązek uregulowania zaległości objętych tymi tytułami. Natomiast skarżąca, wskutek dokonanego przez organ egzekucyjny zajęcia udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością (środek egzekucyjny przewidziany w art. 1a pkt 12a upea) pełni rolę dłużnika zajętej wierzytelności, stosownie do art. 1 lit. a pkt 3 tej ustawy, zobligowanego do realizowania, na wezwanie organu egzekucyjnego, zajęcia wierzytelności lub innego prawa majątkowego zobowiązanego. Skarżąca nie posiada zatem statusu zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym, co oznacza, że nie jest również podmiotem legitymowanym do występowania ze skargą na czynności egzekucyjne. W konsekwencji Dyrektor Izby uznał, że organ egzekucyjny zasadnie odmówił - na podstawie art. 61a kpa wszczęcia postępowania w sprawie skargi na czynność egzekucyjną wniesioną przez dłużnika zajętej wierzytelności. Końcowo zaznaczył również, że w skarżonym postanowieniu bezzasadnie powołano - oprócz § 1 art. 54 upea (regulującego instytucję skargi na czynność egzekucyjną) również § 2 tego przepisu, który dotyczy skargi na przewlekłość postępowania egzekucyjnego, a takiej w przedmiotowej sprawie nie złożono. W skardze wniesionej na powyższe postanowienie skarżąca podniosła zarzut naruszenia art. 54 § 1 i 2 upea, poprzez odmowę przyznania jej uprawnienia do wniesienia środka zaskarżenia i uznanie ją za podmiot nieuprawniony. W uzasadnieniu skargi powtórzyła argumentację zawartą w zażaleniu, wskazując, że zobowiązanym jest jej jedyny udziałowiec, wobec czego niemożność złożenia przez skarżącą skargi na zajęcie udziałów pozbawia ją środka obrony swych praw w postępowaniu egzekucyjnym. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał w całości swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 3 § 1 i 2 pkt 31 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2016.718 j.t. ze zm. - dalej jako ppsa), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta obejmuje m.in. postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu. Z kolei zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ppsa, postanowienie podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak też w razie wystąpienia okoliczności uzasadniających stwierdzenie nieważności zaskarżonego postanowienia (pkt 2). Ponadto w myśl art. 134 § 1 ppsa, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (z zastrzeżeniem niemającym tu zastosowania). Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia Sąd nie stwierdził naruszenia prawa skutkującego koniecznością jego wyeliminowania z porządku prawnego. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie skargi na czynność egzekucyjną polegającą na zajęciu udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością. Wywodząc swoją legitymację do zaskarżenia czynności egzekucyjnej w postaci zajęcia udziałów w Spółce A, Spółka ta wskazała na ochronę swojego interesu prawnego i fakt, że zobowiązanym w niniejszej sprawie jest B Sp. z o.o., tj. jedyny jej wspólnik i udziałowiec. Na wstępie zaznaczyć należy, że na podstawie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji odpowiednie zastosowanie, w myśl art. 18 tejże ustawy, mają przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym art. 61 a kpa, zgodnie z którym po wniesieniu żądania przez osobę niebędącą stroną lub gdy z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Oznacza to, że obowiązkiem organu administracji publicznej jest dokonanie oceny formalnej i procesowej wniesionego żądania, w tym ustalenie czy pochodzi ono od podmiotu będącego stroną tego postępowania. Jak wynika z akt sprawy, organ egzekucyjny zastosował w toku egzekucji środek egzekucyjny, o którym mowa w art. 1a pkt 12 lit. a) upea tj. zajęcie udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością - A Sp. z o.o. Stosownie do art. 1 a pkt 3 upea, spółka ta, w rozumieniu upea, jest dłużnikiem zajętej wierzytelności, a zajęcie udziału i egzekucja należności odbywa się na podstawie art. 96 j i k upea. W ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przewidziano środki zaskarżenia w postaci zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej oraz skargi na czynności egzekucyjne. Środki te przysługują zobowiązanemu, czyli podmiotowi zdefiniowanemu w art. 1 a pkt 20 upea. Stosownie do tego przepisu ilekroć w ustawie mowa o zobowiązanym to rozumie się przez to osobę prawną albo jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej albo osobę fizyczną, która nie wykonała w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym lub obowiązku o charakterze niepieniężnym, a w postępowaniu zabezpieczającym - również osobę lub jednostkę, której zobowiązanie nie jest wymagalne albo jej obowiązek nie został ustalony lub określony, ale zachodzi obawa, że brak zabezpieczenia mógłby utrudnić lub udaremnić skuteczne przeprowadzenie egzekucji, a odrębne przepisy na to zezwalają. Przy czym w odniesieniu do zarzutów przeciwegzekucyjnych (art. 27§ 1 pkt 9 upea) wskazać należy, że jest to środek zaskarżenia, który przysługuje wyłącznie zobowiązanemu. Natomiast skarga w określonych okolicznościach przysługuje również innym podmiotom. Instytucję skargi uregulowano w art. 54 upea i stosownie do § 1 tego przepisu przysługuje ona zobowiązanemu na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz na przewlekłość postępowania egzekucyjnego. W § 2 art. 54 upea wskazano z kolei, że na przewlekłość postępowania egzekucyjnego skarga przysługuje również wierzycielowi niebędącemu jednocześnie organem egzekucyjnym, a także podmiotowi, którego interes prawny lub faktyczny został naruszony w wyniku niewykonania obowiązku oraz organowi zainteresowanemu w wykonaniu obowiązku. Prawo do skargi na przewlekłość postępowania przyznano po nowelizacji, która weszła w życie 30.11.2001 r. (Dz.U. 2001.125.1368) nie tylko wierzycielowi (niebędącemu jednocześnie organem egzekucyjnym), lecz także podmiotowi, którego interes prawny lub faktyczny został naruszony w wyniku niewykonania obowiązku, oraz organowi zainteresowanemu w wykonaniu obowiązku. Z treści art. 54 § 2 upea w sposób jasny i klarowny wynika, że podmiotowi, którego interes prawny lub faktyczny został naruszony w wyniku niewykonania obowiązku, oraz organowi zainteresowanemu w wykonaniu obowiązku przysługuje jedynie prawo do skargi na przewlekłość postępowania. Natomiast w art. 54 § 1 upea wymieniono tylko jeden podmiot, któremu zgodnie z tym przepisem służy prawo do skargi na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz na przewlekłość postępowania egzekucyjnego. Jest nim niewątpliwie zobowiązany. Ponieważ, jak wskazano wyżej, ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zawiera legalną definicję pojęcia "zobowiązany", to ustalenie znaczenia tego pojęcia zgodnie z wolą ustawodawcy nie wymaga sięgania do innych metod wykładni. Przepis ten nie budzi wątpliwości interpretacyjnych, a użyte w nim słownictwo, jak i konstrukcja językowa pozwalają ustalić znaczenie, jakie prawodawca zamierzał nadać mu na gruncie upea. Niewątpliwie ustawa ta różnicuje podmioty legitymowane do wniesienia skargi, przyznając pełny zakres zaskarżenia jedynie zobowiązanemu (§ 1). Zobowiązanym jest generalnie podmiot uchylający się od terminowego wykonania obowiązku, a przepis definiujący zobowiązanego nie odnosi się w żaden sposób do przedmiotu egzekucji, z którego ma być zaspokojony egzekwowany obowiązek. (por. wyrok NSA z 30.06.2015 r. sygn. akt II FSK 1376/13 – dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej NSA). W rozpoznawanej sprawie strona skarżąca bez wątpienia nie jest zobowiązanym. Jak wskazano wyżej, w toku egzekucji zajęto udziały w skarżącej spółce, która w związku z tą czynnością egzekucyjną, stosownie do art. 1 a pkt 3 upea, stała się dłużnikiem zajętej wierzytelności. W świetle literalnej wykładni art. 54 § 1 upea w zw. z art. 1a pkt 20 upea, brak jest podstaw do przyjęcia, że skarżąca była uprawniona do skutecznego wniesienia skargi na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego. Uprawnioną do dokonania tej czynności była zobowiązana, czyli B Sp. z o.o. Z tych względów zarzut naruszenia art. 54 § 1 i 2 upea należy uznać za chybiony, a postanowienie organu odmawiające wszczęcia postępowania, stosownie do art. 61a § 1 kpa, za prawidłowe. Uzupełniająco wskazać należy, że skarżąca nie została pozbawiona środka ochrony swoich praw, gdyż do ich ochrony przewidziano w art. 38 § 1 upea odrębną procedurę, służącą wyłącznie ochronie praw osób trzecich. Z powyższych względów, Sąd na podstawie art. 151 ppsa, skargę oddalił.