I SA/Op 340/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Marta Wojciechowska po rozpoznaniu w dniu 2 marca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie ustalenia łącznego zobowiązania pieniężnego, wskutek wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Przedmiotem skargi J. G. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...] Nr [...], którą utrzymano w mocy decyzję Burmistrza K. z [...] ustalającą łączne zobowiązanie pieniężne na 2008 r. w wysokości 2.282 zł. Skarżący na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązany jest - zgodnie z postanowieniami § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 221, 2193 ) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100 zł. Na dalsze koszty, które mogą wystąpić w niniejszej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych ( Dz. U. Nr 221, poz. 2192 ) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł ( § 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi ). Skarżący, na złożonym w Sądzie w dniu 10 listopada 2008 r. urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 257 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz.1270 ) [zwanej dalej ustawą], zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Odnośnie swojej sytuacji rodzinnej i majątkowej skarżący oświadczył, iż gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z żoną, córką ( lat 19 ) i synem ( lat 17 ), zaś na posiadany przez niego majątek składają się: dom mieszkalny o powierzchni 70m², lokal mieszkalny o powierzchni 50m², nieruchomość rolna ( powierzchnia 10,53ha ), zabudowania rolnicze wraz z budynkiem mieszkalnym o powierzchni 71m² oraz oszczędności w kwocie 4.000 zł. Z kolei odnośnie dochodów skarżący podał, iż z działalności gospodarczej i gospodarstwa rolnego uzyskuje dochody miesięczne w wysokości 3.219,27 zł. Postanowieniem z dnia 14 listopada 2008 r. WSA w Opolu, powołując się na niewielkie koszty sądowe jakie skarżący zobowiązany jest ponieść w stosunku do wielkości uzyskiwanych dochodów i posiadanego majątku, odmówił mu przyznania prawa pomocy. W wyniku rozpoznania zażalenia na powyższe postanowienie, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 14 stycznia 2009 r. sygn. akt II FZ 614/08, uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego postępowania. W uzasadnieniu postanowienia stwierdzono, iż rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy nie wyjaśniono okoliczności związanych wielkością ponoszonych przez skarżącego i rodzinę kosztów utrzymania. Pismem z dnia 29 stycznia 2009 r. WSA w Opolu wezwał skarżącego do przekazania szczegółowej informacji na temat ponoszonych przez niego i rodzinę kosztów bieżącego utrzymania ( z wyszczególnieniem na poszczególne pozycje ) wraz z dokumentami potwierdzającymi ponoszenie tych kosztów oraz informacji odnośnie aktualnych źródeł finansowych (dochodów) umożliwiających pokrycie tych kosztów, w tym ewentualnych dochodów uzyskiwanych z posiadanych nieruchomości, tj. domu mieszkalnego bądź z lokalu mieszkalnego. Ponadto wezwano skarżącego do przedłożenia wyciągów i odpisów z kont bankowych skarżącego i jego małżonki za ostatnie trzy miesiące. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje: Koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków (art. 211 ustawy), a do opłat sądowych zalicza się wpis i opłatę kancelaryjną ( art. 212 § 1). Stosownie do art. 245§3 ustawy prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Zgodnie z treścią art. 246§1 pkt 2 ustawy prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie fizycznej gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W związku z tym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach .Również na stronie spoczywa ciężar udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy . Z treści przytoczonych przepisów wynika, iż prawo pomocy zarówno w pełnym w zakresie jak i w częściowym stanowi instytucję wyjątkową i dlatego udzielenie tego prawa może nastąpić jedynie w sytuacjach szczególnych. Do takich sytuacji zliczyć należy przypadek osób charakteryzujących się ubóstwem w takim stopniu, że zapłata kosztów sądowych w określonej wysokości mogłaby spowodować utratę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencji tych osób oraz ich rodzin. Jak bowiem stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 6 października 2004 r. (sygn. akt GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8) "udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe ". Zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy winna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Uwzględniając powyższe stwierdzić należy, iż na skarżącym ciąży obowiązek uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 100zł, ewentualnego uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej 100 zł i ewentualnej opłaty kancelaryjnej w kwocie 100zł za sporządzenie uzasadnienia wyroku . W oparciu o informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak też o wynikające z dodatkowo przedłożonych dokumentów oraz pisma skarżącego zawierającego informacje odnośnie kosztów utrzymania jego i rodziny, Sąd doszedł do przekonania, że nie ma podstaw do stwierdzenia, iż pokrycie przez skarżącego wymaganych kosztów postępowania wynoszących na etapie skargi 100 zł, czy też dalszych ewentualnych kosztów wynoszących również 100 zł z tytułu opłaty kancelaryjnej za sporządzenie uzasadnienia wyroku i 100 zł przy wniesieniu skargi kasacyjnej, może nastąpić z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niego i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2). Powyższe stwierdzenie, przy jednoczesnym uwzględnieniu koniecznych kosztów ponoszonych na bieżące utrzymanie rodziny, uzasadnia przede wszystkim fakt posiadania przez skarżącego znacznego majątku w postaci zasobów pieniężnych oraz licznych nieruchomości umożliwiających pozyskanie dodatkowych zasobów finansowych, a także skala dochodów uzyskiwanych z prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej. Otóż, jak wynika z informacji zawartej we wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący z działalności gospodarczej oraz gospodarstwa rolnego uzyskuje miesięcznie dochody w wysokości około 3.200 zł, a także posiada majątek w postaci zasobów pieniężnych w wysokości 4.000 zł i nieruchomości (oprócz jednego domu mieszkalnego o powierzchni 74m², również lokal mieszkalny o powierzchni 50 m², nieruchomość rolną o powierzchni 10,53ha oraz zabudowania rolnicze wraz z budynkiem mieszkalnym o powierzchni 71m² ). Powyższe dane wskazują, że skarżący dysponuje majątkiem, który przynosi mu dochody i potencjalnie może przynieść większe niż dotychczas dochody. W takiej sytuacji brak jest podstaw do zastosowania wobec niego instytucji dla ubogich, bo przecież taką instytucją jest prawo pomocy. Nie zmienia tej oceny przedłożona dodatkowo przez skarżącego informacja odnośnie ponoszonych w skali miesiąca przez niego i rodzinę kosztów utrzymania. Spośród wymienionych przez skarżącego wydatków składka ZUS, koszty utrzymania samochodu oraz obowiązkowe opłaty związane z członkostwem w samorządzie zawodowym jako koszty związane z prowadzeniem działalności gospodarczej stanowią element kosztów tej działalności obciążających uzyskiwane przychody nie zaś dochody. Nadto nie sposób przypisać statusu kosztów niezbędnych do utrzymania skarżącego i jego rodziny wydatków związanych z płatnością czesnego za pobieranie nauki w średniej szkole, w sytuacji gdy w obowiązującym w Polsce systemie oświaty nauka na tym etapie jest bezpłatna. W związku z tym za niezbędne i konieczne dla utrzymania skarżącego i rodziny uznano następujące miesięczne wydatki obciążające uzyskiwane przez niego dochody: opłata za dom studencki córki – 290 zł, podatek od nieruchomości – 20,33 zł, zakup usług wodnokanalizacyjnych – 126,50 zł, energii elektrycznej – 92,38 zł, gazu – 82,67 zł, usług telekomunikacyjnych – 200 zł, biletów autobusowych – 69 zł, węgla – 229, 16 zł (średni koszt w skali miesiąca ) oraz żywności – 1200 zł. Zatem nie sposób uznać, iż skarżący dokonując miesięcznie wydatków rzeczywiście niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania swojej osoby i rodziny w łącznej kwocie około 2.135 zł nie jest w stanie wygenerować środków w celu uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100 zł oraz mogących wystąpić w przyszłości kosztów w łącznej kwocie 200 zł, z dochodów w wysokości 3.200 zł. Podkreślenia wymaga przy tym fakt posiadania przez skarżącego oszczędności pieniężnych w wysokości 4.000 zł oraz majątku w postaci nieruchomości mieszkalnych, który umożliwia zwiększenie posiadanego potencjału finansowego. Z tych względów orzeczono o odmowie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.