I SA/Op 340/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący : sędzia WSA Marta Wojciechowska po rozpoznaniu w dniu 26 września 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Opolu na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 27 czerwca 2011 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy postanawia: odrzucić skargę Zaskarżonym postanowieniem z dnia 27 czerwca 2011 r. Dyrektor Izby Skarbowej w Opolu uchylił w całości postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Opolu z dnia 20 kwietnia 2011 r., którym odmówiono umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec M. W. na podstawie tytułów wykonawczych o numerach od [...] do [...] i od [...] do [...] i umorzył postępowanie organu I instancji w tej sprawie. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ nadzoru wskazał, iż Dyrektor ZUS prowadził wobec M. W. postępowanie egzekucyjne, na podstawie wystawionych przez siebie tytułów wykonawczych obejmujących zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy. Obowiązek zapłaty powyższych należności wynikał z ostatecznej decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Opolu z dnia 21 czerwca 2006 r., którą orzeczono o solidarnej odpowiedzialności M. W. i K. K. za zobowiązania spółki cywilnej "A". Wnioskiem z dnia 15 marca 2011 r. zobowiązany, powołując się na art. 118 § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 ze zm.) -/dalej O.p./, żądał umorzenia prowadzonego postępowania egzekucyjnego z uwagi na upływ terminu przedawnienia. Dyrektor ZUS nie zgodził się z argumentacją podatnika i postanowieniem z dnia 20 kwietnia 2011 r. odmówił umorzenia prowadzonego postępowania. Zdaniem organu egzekucyjnego należności objęte przedmiotowymi tytułami były nadal wymagalne, gdyż w dniu 07.08.2007 r. tj. w dniu doręczenia zobowiązanemu tytułu wykonawczego, bieg terminu został zawieszony na mocy art. 24 ust. 5 b ustawy z dnia 13. 10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. nr 241, poz. 2074 ze zm.)-/dalej u.s.u.s./ Zgodnie z tym przepisem bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Organ wskazał, iż do zobowiązań powstałych, jak w rozpatrywanej sprawie, przed 01.01.2003 r. należało stosować znowelizowany art. 24 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, do którego dodano ustęp 5d regulujący przedawnienie zobowiązania z tytułu składek wynikającego z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej. Wskazany w tym przepisie okres przedawnienia wynosi 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym decyzja została wydana. Dyrektor Izby, po rozpatrzeniu zażalenia M. W., wskazanym na wstępie postanowieniem uchylił w całości postanowienie organu I instancji i umorzył postępowanie egzekucyjne. Organ nadzoru wskazał, iż art. 24 ust. 5 d u.s.u.s., na który powołał się organ egzekucyjny, wszedł w życie dopiero 1 stycznia 2003 r. a ustawa wprowadzająca tę nowelizację nie zawierała przepisów przejściowych. Natomiast sporne zobowiązania powstały w latach 2001-2002, tj. w okresie, w którym ustawa o ubezpieczeniach społecznych nie zawierała odrębnej regulacji dotyczącej odpowiedzialności osób trzecich, odsyłając w tym względzie do art. 118 O.p. Oznaczało to, iż w sprawie należało zastosować art. 118 O.p., który stanowił, iż przedawnienie zobowiązania wynikającego z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej następuje po upływie 3 lat od końca roku kalendarzowego, w którym decyzja została wydana. W konsekwencji organ nadzoru orzekł, iż zobowiązanie wynikające z decyzji z dnia 21czerwca 2006 r. orzekającej o odpowiedzialności M. W., przedawniło się w dniu 31 grudnia 2009 r. Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Opolu nie zgodził się z takim rozstrzygnięciem i wniósł skargę do tut. Sądu, domagając się uchylenia postanowienia organu nadzoru. W skardze podniósł zarzuty naruszenia art. 24 ust. 5b i ust 5d u.s.u.s., art. 31 u.s.u.s., art. 118 § 2 Ordynacji podatkowej, art. 59 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i art. 32 Konstytucji. Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wniósł o odrzucenie skargi jako niedopuszczalnej. Organ zaznaczył, iż skargę wniósł Dyrektor Oddziału ZUS, a więc ten sam organ, który wydał w sprawie postanowienie w I instancji. Zgodnie zaś z utrwalonym w orzecznictwie stanowiskiem, organ administracji I instancji nie posiada legitymacji do składania skarg do wojewódzkich sądów administracyjnych na postanowienia organu II instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 50 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270, ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.), uprawnienie do wniesienia skargi przysługuje każdemu, kto ma w tym interes prawny, a ponadto prokuratorowi, Rzecznikowi Praw Obywatelskich oraz organizacji społecznej w zakresie jej statutowej działalności, w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób, jeżeli brała udział w postępowaniu administracyjnym (§ 1). Uprawnionym do wniesienia skargi jest również inny podmiot, któremu ustawy przyznają prawo do wniesienia skargi (§ 2 ). Należy wskazać, wyjaśniając kwestię legitymacji skargowej na gruncie powołanej ustawy, iż wymóg naruszenia interesu prawnego ma, co do zasady, charakter materialnoprawny i wymaga stwierdzenia związku pomiędzy sferą indywidualnych praw i obowiązków strony skarżącej, a kwestionowanym w skardze aktem lub czynnością organu administracyjnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16.01.2007 r., sygn. akt I OSK 389/06, publ. LEX 290703). Taka konstrukcja interesu prawnego przesądza, iż uprawnionym do wniesienia skargi jest tylko ten podmiot, którego sytuacja prawna uległa bezpośredniej zmianie na skutek władczych działań organów administracji publicznej, przy czym naruszenie powyższe musi mieć charakter zindywidualizowany i skonkretyzowany. Jedynie bezpośrednie naruszenie konkretnej normy prawnej może skutkować udzieleniem ochrony prawnej przez sąd administracyjny. Tym samym skarżący musi wykazać na czym polegało naruszenie prawa lub interesu prawnego, którego dopuściły się organy administracji, co znajduje swoje odzwierciedlenie w treści art. 57 § 1 pkt 3 p.p.s.a. W doktrynie wskazuje się ponadto, iż tak ukształtowana struktura postępowania sądowoadministracyjnego determinuje jednocześnie krąg podmiotów, którym przepisy procesowe mogą przyznać prawo do jego uruchomienia. Postępowanie sądowoadministracyjne może być uruchomione tylko z inicjatywy podmiotu pozostającego poza systemem organów, których działalność ma podlegać kontroli sądu administracyjnego. W konsekwencji postępowanie to nie może zostać uruchomione przez organ administracji publicznej, którego działanie ma być przedmiotem oceny w aspekcie zgodności z prawem, ani żaden inny organ pozostający w strukturze organizacyjnej tej administracji. Organy te nie mają uprawnień do poddawania swojej działalności kontroli zewnętrznej w stosunku do administracji, a postępowanie sądowoadministracyjne nie może być wykorzystywane do rozstrzygania sporów na tle odmiennych poglądów prawnych między organami różnych szczebli w strukturze organizacyjnej administracji publicznej (por. T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LEXisNexis Warszawa 2005, str. 212). W świetle powyższego stroną postępowania sądowoadministracyjnego nie może być organ, który rozstrzygał sprawę w pierwszej instancji, bowiem jego rola w postępowaniu skończyła się z chwilą wydania zindywidualizowanego aktu prawnego skierowanego w stosunku do podmiotu znajdującego się na zewnątrz administracji publicznej (por. wyrok NSA z dnia 15.02.2006 r., I OSK 460/05, LEX 193976; postanowienie NSA z 02.03.2006 r., II GSK 387/05, LEX nr 197511; postanowienie NSA z 19.06.2008 r., II OSK 813/08, LEX nr 505430). Odnosząc powyższe rozważania do rozpatrywanej sprawy należy stwierdzić, iż w rozumieniu art. 1a pkt 13 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j., Dz. U. z 2005 r. nr 229, poz. 1954, ze zm. – dalej u.p.e.a.), Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest podmiotem uprawnionym do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym lub zabezpieczającym. Natomiast w świetle art. 19 § 4 u.p.e.a. Dyrektor Oddziału ZUS jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania egzekucji ze wskazanych w tym przepisie źródeł oraz odnośnie do wskazanych w tym przepisie należności publicznoprawnych. Zatem wierzycielem w takim postępowaniu jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a organem egzekucyjnym jest Dyrektor Oddziału ZUS. Z kolei zgodnie z art. 23 § 1, 2 i 4 u.p.e.a. Dyrektor Izby Skarbowej jest organem nadzoru i organem odwoławczym dla postanowień wydanych przez Dyrektora Oddziału ZUS. Skargę w niniejszej sprawie wniósł Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Opolu, który działał jako organ egzekucyjny I instancji. Słusznie podnosi więc w odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Opolu, że organowi egzekucyjnemu nie przysługuje prawo wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Dyrektor Oddziału ZUS w Opolu nie jest bowiem w tym postępowaniu stroną, a tym samym nie jest uprawniony do wnoszenia skargi (zob. postanowienie WSA w Białymstoku z dnia 31.03.2010 r., I SA/Bk 111/10, postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 12.04.2010 r., I SA/Gl 407/10,; postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 21.06.2010 r., I SA/Gl 585/10, dostępne na stronie internetowej NSA). Z tych względów skargę wniesioną przez Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Opolu należało, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 i § 3 P.p.s.a., odrzucić jako niedopuszczalną.