I SA/Op 363/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Kuczyńska po rozpoznaniu w dniu 30 stycznia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 21 lipca 2011 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy naliczenia i zwrotu oprocentowania od kwoty wpłaconej przez osobę trzecią ponoszącą odpowiedzialność za zaległości w podatku od towarów i usług, p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy W postępowaniu wszczętym ze skargi A. C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z 21 lipca 2011 r. w przedmiocie odmowy naliczenia i zwrotu oprocentowania od kwoty wpłaconej przez osobę trzecią ponoszącą odpowiedzialność za zaległości w podatku od towarów i usług skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPF. Wniosek ten obejmował żądanie zwolnienia od opłat sądowych w całości. W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, że w wyniku powodzi mającej miejsce w lipcu 1997r., w lipcu 2008 r. i maju 2010 r. poniósł znaczne szkody (zgodnie z jego twierdzeniem mieszczące się w granicach 70.000 zł), że w kilkunastu sprawach zawisłych przed tut. Sądem uiścił wpisy od złożonych skarg, że wraz z żoną są i w niedalekiej przyszłości będą zobowiązani do uiszczenia kilku następnych wpisów od skarg, oraz że z powodu powodzi nie uzyskano z gospodarstwa rolnego żadnych przychodów. Jednocześnie odnośnie swojej sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej skarżący oświadczył, że w gospodarstwie domowym pozostaje wspólnie z żoną M. C., a jedynymi dochodami uzyskiwanymi w tym gospodarstwie domowym są dochody jego żony z najmu mieszkań i czasowej renty łącznej w wysokości 1.370,39 zł. Z prowadzonej przez siebie pozarolniczej działalności gospodarczej za 2010 r. i za sierpień 2011 r. wykazał stratę, zaś z prowadzonego wspólnie z żoną gospodarstwa rolnego brak przychodów. Natomiast, zgodnie jego oświadczeniem, na posiadany przez niego i żonę majątek składają się: dom mieszkalny o powierzchni 150 m² z budyniem gospodarczym, dwa lokale mieszkalne o powierzchni odpowiednio 19 i 24 m², nieruchomość rolna o powierzchni 1,43 ha oraz samochód osobowy marki KIA o wartości 17.000 zł. Poza tym skarżący oświadczył, że wspólnie z żoną obciążeni są kredytami bankowymi na kwotę 160.000 zł zaciągnięte na spłatę zobowiązań podatkowych. Referendarz sądowy, na podstawie art. 255 ustawy, pismem z dnia 26 września 2011 r. wezwał skarżącego do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku, poprzez nadesłanie informacji o ponoszonych kosztach utrzymania i innych obciążeniach dochodów (np. z tytułu kredytów i pożyczek) oraz kserokopii składanych deklaracji podatkowych. W kolejnym wezwaniu z dnia 17 listopada ponownie wezwano skarżącego do złożenia szeregu dokumentów i informacji, mających zobrazować jego rzeczywisty i aktualny stan majątkowy, w tym: szczegółowej informacji na temat ponoszonych kosztów na bieżące utrzymanie, wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, informacji o przychodach skarżącego osiąganych z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wraz z dokumentami je potwierdzającymi, np. wydruków z podsumowań miesięcznych ksiąg handlowych lub podatkowej księgi przychodów i rozchodów wskazania źródła pokrycia kosztów związanych z obsługą kredytów i pożyczek w łącznej wysokości ok. 4100 zł, wobec deklarowanych miesięcznych przychodów w wysokości ok. 1.370 zł. W odpowiedzi skarżący przedłożył deklaracje VAT-7K za II I III kwartał 2011 r. z prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, kserokopię zeznania podatkowego PIT-36 za 2010 r., kserokopie wezwań do zapłaty z tytułu zaległości za koszty zarządu i media dotyczące dwóch lokali mieszkalnych, wyciągi z dwóch rachunków (SEZAM DIRECT i SEZAM MENADŻER) prowadzonych w bank BPH i z rachunku prowadzonym w mBank za sierpień, wrzesień i październik 2011 r. Jednocześnie skarżący przedłożył pismo, w którym wskazał, iż w przedłożonych wyciągach bankowych wykazane zostały również kwoty rat kredytów i pożyczek oraz kwoty odnoszące się do kosztów utrzymania. Ponadto podniósł, że przychody z najmu lokali mieszkalnych wyrażone zostały w kwotach netto, tj. bez kosztów za media i zarząd oraz że od grudnia 2011 r. małżonka skarżącego utraciła prawo do pobierania renty. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 13 lipca 2011 r. odmówiono przyznania prawa pomocy z tym uzasadnieniem, że prawo pomocy stanowi instytucję wyjątkową i może być udzielone w sytuacjach szczególnych, a skarżący nie uwiarygodnił, aby w takiej sytuacji się znalazł. Skarżący nie zastosował się bowiem w pełni do wezwania o udzielenie niezbędnych informacji, co uniemożliwiło ocenę podanej przez niego sytuacji majątkowej i finansowej. Nadto referendarz zważył, iż skarżący dysponował znacznymi środkami finansowymi, gdyż z przedłożonego wyciągu z rachunku bankowego SEZAM DIRECT wynikało, iż dokonał wpłat w gotówce na łączną kwotę 32.085,75 zł. Wnosząc od tego postanowienia sprzeciw skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Nie zgodził się z oceną, że nie wykazał, by spełniał warunki do przyznania prawa pomocy. Jego zdaniem w sposób dowolny ustalono, iż przekazane przez niego informacje były niewystarczające do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej. Skarżący uważa, iż przedłożone wyciągi bankowe, w których wykazano wysokość rat kredytów, a także inne dokumenty, w tym rachunki za media przedłożone w innych sprawach zawisłych przed tut. Sądem, pozwalają na pełną ocenę jego sytuacji. Zarzucił też błędną ocenę dokonania wpłat na kwotę 32.085 zł, gdyż kwota ta odzwierciedlała obrót, jaki skarżący dokonywał między swym prywatnym kontem bankowym a kontem firmowym. Skarżący podniósł również brak uwzględnienia faktu, iż ciążył na nim obowiązek uiszczenia opłat sądowych w kilkunastu innych sprawach przed tut. Sądem, pominięcie faktu wystawienia przez zarządcę lokali dwóch wezwań do zapłaty na kwotę 1.484,11 zł i 2.476,35 zł, nieuwzględnienie zaciągnięcia kredytu na spłatę bieżących zobowiązań i brak uwzględnienia pism skarżącego kierowanych do PZU dot. sporu z ubezpieczycielem co do wysokości odszkodowania (zaniżenie o kwotę 49.928,333 zł), które jego zdaniem potwierdzały wysokość szkody poniesionej w wyniku powodzi. Nadto skarżący zarzucił błędną interpretację przez referendarza danych z przedłożonych deklaracji VAT 7, gdyż skarżący rozlicza się metodą kasową i dlatego sprzedaż w deklaracji VAT 7 może znacznie się różnić od sprzedaży w podatkowej księdze przychodów i rozchodów. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - /dalej p.p.s.a/ przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Instytucja prawa pomocy ma więc na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Z powołanego przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika także, iż ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. W związku z powyższym, zgodnie z art. 252 § 1 p.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Sąd bowiem musi dysponować precyzyjnymi danymi dowodzącymi istnienia ustawowych przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy, gdyż zwolnienie z obowiązku ponoszenia opłat oznacza przerzucenie kosztów postępowania na Skarb Państwa. W razie jakichkolwiek wątpliwości co do określonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy możliwości płatniczych wnioskodawcy Sąd, na mocy zarządzenia, może wezwać stronę do uzupełnienia danych dotyczących jej stanu majątkowego i rodzinnego. Korzystając z tego uprawnienia dwukrotnie wzywano skarżącego do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie szeregu informacji i dokumentów, mających zobrazować jego rzeczywisty i aktualny stan majątkowy, w tym m.in. kserokopii składanych deklaracji podatkowych, szczegółowej informacji na temat ponoszonych kosztów na bieżące utrzymanie, wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, informacji o przychodach i kosztach osiąganych z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wraz z dokumentami je potwierdzającymi, np. wydruków z podsumowań miesięcznych ksiąg handlowych lub podatkowej księgi przychodów i rozchodów wskazania źródła pokrycia kosztów związanych z obsługą kredytów i pożyczek w łącznej wysokości ok. 4100 zł, wobec deklarowanych miesięcznych przychodów w wysokości ok. 1.370 zł . Mimo to, zdaniem Sądu, z nałożonego obowiązku przedstawienia informacji i dowodów dotyczących swego stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych skarżący nie wywiązał się, w stopniu pozwalającym na uznanie w sposób niebudzący wątpliwości, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Stwierdzić bowiem należy, iż wbrew stanowisku skarżącego, przedstawione przez niego dokumenty i wyjaśnienia złożone we wniosku i w dodatkowych pismach uniemożliwiają dokonanie rzetelnej analizy jego sytuacji finansowej. Dotyczy to przede wszystkim kondycji finansowej działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego. Mimo wyraźnego wezwania o przedstawienie informacji o przychodach i kosztach tej działalności wraz z dokumentami je potwierdzającymi, np. wydruków z podsumowań miesięcznych ksiąg handlowych lub podatkowej księgi przychodów i rozchodów, skarżący danych tych nie ujawnił i nie przedłożył wszystkich niezbędnych w tym zakresie dokumentów. Nie sposób w tych okolicznościach ustalić kwestii zasadniczych, w szczególności wysokości dochodów uzyskiwanych w gospodarstwie domowym skarżącego. W złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wskazał, iż jedynym źródłem utrzymania są przychody w łącznej kwocie ok. 1.370 zł (w tym: z tytułu najmu dwóch lokali mieszkalnych - 883 zł miesięcznie oraz z renty czasowej żony - 487,39, przy czym, jak wynika z wyjaśnień skarżącego od miesiąca grudnia 2011 r. małżonka skarżącego utraciła prawo do renty), bowiem z prowadzonej działalności Skarżący we wniosku wykazał stratę, nie podając nawet jej wysokości. W ten sposób skarżący przedstawia swą sytuację materialną, w której pasywa znacznie przewyższają aktywa. Jak bowiem wynikało z dokumentów umów kredytów i pożyczek przedłożonych w toku postępowania ze skargi skarżącego o sygn. akt I SA/Op 92/11, na skarżącym ciążą liczne zobowiązania z tego tytułu, których miesięczna łączna wartość rat przekracza 4.100 zł. Dla wyjaśnienia tej kwestii skarżący został wezwany do wyjaśnienia źródła pokrycia tych wydatków, skoro deklarowane dochody nie pozwalały na ich pokrycie. Brak wystarczającej odpowiedzi skarżącego w tym zakresie skutkował uznaniem, iż nie wykazał on swej rzeczywistej sytuacji majątkowej. Sąd podziela stanowisko zaprezentowane w orzeczeniu NSA z dnia 14 września 2005r., sygn. akt II FZ 575/05z, iż uchylenie się strony od obowiązków nałożonych na podstawie art. 255 p.p.s.a należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. post. NSA z dnia 14 września 2005r., sygn. akt II FZ 575/05, niepubl.). Reasumując, w ocenie Sądu złożone przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczenie o wysokości miesięcznych przychodów budzi wątpliwości co do jego wiarygodności, wliczając w to nawet przychody z działalności gospodarczej, wynikające z przedłożonych deklaracji VAT -7 za II i III kwartał 2011 r., w których skarżący wykazał wartość sprzedanych towarów i usług na łączną kwotę 7.025,00 zł (co średnio miesięcznie stanowi kwotę 1.170,83 zł). W rezultacie nie można było ustalić z jakich źródeł pokrywane są stałe koszty wykazane przez skarżącego, bowiem nawet łączna kwota dochodów w wysokości ok. 2.500 zł nie pozwalała na pokrycie samych tylko kosztów rat z tytułu kredytów i pożyczek, nie mówiąc już o innych kosztach bieżącego utrzymania. Wprawdzie w sprzeciwie skarżący podnosi, iż zaprzestał spłacania rat w 2011 r., jednakże na dowód tego twierdzenia nie przedłożył jakichkolwiek dokumentów, natomiast analiza rachunku bankowego SEZAM DIRECT za miesiąc wrzesień 2011 r. świadczy, iż w tym okresie skarżący dokonywał spłat z tego tytułu. Zgodnie z ugruntowaną już linią orzeczniczą wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku. Jeżeli fakty, które podaje nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 7 marca 2006 r., II OZ 211/06), niepubl.). Niezrozumiałe są również zarzuty skarżącego, iż błędnie zinterpretowano dane z deklaracji VAT- 7, gdyż skarżący rozlicza się metodą kasową. Dane wynikające z tych deklaracji wykazał sam skarżący a metoda kasowa tym bardziej pozwala na ustalenie rzeczywistych środków finansowych, jakimi skarżący obracał. Nadto to rolą skarżącego było wykazanie miesięcznych przychodów w prawidłowej wysokości. Podkreślić przy tym należy, iż o potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą. W kontekście braku danych dotyczących wszystkich źródeł dochodów skarżącego, argumenty podniesione w złożonym sprzeciwie, wskazujące na konieczność poniesienia kosztów związanych z opłaceniem innych wpisów od skarg wniesionych do WSA w Opolu nie stanowią dostatecznej okoliczności uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Okoliczności takiej nie stanowi także błędne odczytanie w zaskarżonym postanowieniu wysokości wpłat skarżącego na koncie SEZAM DIRECT w miesiącu październiku w kwocie 32. 085 zł. Wprawdzie analiza porównawcza tego konta z kontem firmowym skarżącego pozwala przypuszczać, iż słusznie zarzuca skarżący, iż kwota ta stanowi obrót łączny na tym koncie, jednakże okoliczność ta pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcie. Nie zmienia bowiem oceny o braku podstaw do uwzględnienia wniosku wobec niemożności przeprowadzenia pełnej analizy posiadanych przez stronę środków. Mając powyższe na względzie, Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji postanowienia