I SA/Op 375/11

Referendarz Sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu: - Krzysztof Błasiak, po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi Z. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 29 lipca 2011 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia łącznego zobowiązania pieniężnego na 2010 r., p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Przedmiotem skargi Z. M. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z 29 lipca 2011 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia łącznego zobowiązania pieniężnego za 2010 r. w kwocie 249 zł. W związku z tym skarżący na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązany jest - zgodnie z postanowieniami § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 221, 2193 ) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100 zł. Na dalsze koszty jakie mogą zaistnieć w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych ( Dz. U. Nr 221, poz. 2192 ) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej również w kwocie 100zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi ). W dniu 23 września 2011 r. skarżący na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 257 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz.1270 ) - zwanej dalej p.p.s.a., zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienia adwokata. Odnośnie swojej sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej skarżący oświadczył, że w gospodarstwie domowym pozostaje wraz z matką i dwoma braćmi, że miesięczne dochody brutto uzyskiwane w gospodarstwie domowym opiewają na łączną kwotę 1.100,00 zł ( dochody skarżącego z gospodarstwa rolnego – 400 zł, jego matki z tytułu emerytury – 700 zł; jednocześnie skarżący oświadczył, że jego bracia są osobami bezrobotnymi ) oraz że posiada majątek w postaci nieruchomości rolnej o powierzchni [...]h i dwóch domów mieszkalnych o powierzchni odpowiednio [...] i [...]. Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył , co następuje: Stosownie do art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, które obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym m.in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków. Koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków ( art. 211 p.p.s.a. ). Opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna ( art. 212 § 1 p.p.s.a. ). Zatem wniosek skarżącego dotyczący prawa pomocy w całości należy rozpatrywać w kontekście przesłanek zawartych w art. 246 § 1, pkt 1 i 2 p.p.s.a.. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym, zgodnie z art. 246 § 1, pkt 1 p.p.s.a., następuje gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a., następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Treść powołanych wyżej przepisów wskazuje, iż prawo pomocy w tym zakresie stanowi instytucję wyjątkową i dlatego udzielenie tego prawa może nastąpić jedynie w sytuacjach szczególnych. Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym ( art. 246 § 1, pkt 1 p.p.s.a. ) winno być bowiem stosowane do osób żyjących w skrajnym ubóstwie ( przykładowo do osób zaliczanych do bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osób ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia ). Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym ( art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a. ) dotyczyć będzie osób charakteryzujących się ubóstwem w takim stopniu, że zapłata kosztów sądowych w określonej wysokości mogłaby spowodować utratę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencji tych osób oraz ich rodzin. Oznacza to w tym przypadku, że przy rozpatrywaniu wniosku o prawo pomocy winno się uwzględniać, z jednej strony wysokość obciążeń finansowych jakie strona jest zobowiązana ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony jej możliwości finansowe. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego jest podnoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Każda osoba wszczynająca postępowanie powinna liczyć się więc z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów. Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z kolei w innym postanowieniu NSA ( postanowienie z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8 ) stwierdził, iż "udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe ". Przy czym wymaga podkreślenia, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W ocenie referendarza informacje przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej, w związku z czym, działając na podstawie art. 255 ustawy, pismem z 30 września 2011 r. wezwano go do przekazania w terminie siedmiu dni od dnia otrzymania wezwania: - szczegółowej informacji na temat kosztów na bieżące utrzymanie ponoszonych przez niego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym ( tj. z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje, w tym pozycje dotyczące kosztów utrzymania wskazanych dwóch domów mieszkalnych ) wraz dokumentami potwierdzającymi fakt i wysokość ich poniesienia, - szczegółowej informacji odnośnie innych kosztów niż koszty bieżącego utrzymania obciążających dochody jego gospodarstwa domowego, - szczegółowej informacji odnośnie źródeł finansowych umożliwiających pokrycie wymienionych kosztów wraz z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi prawdziwość informacji w tym zakresie, - kserokopie wszelkich ewidencji, z których wynikały dane dotyczące wielkości przychodów z jego gospodarstwa rolnego za ostatnie dwa lata - kserokopie stosownych zaświadczeń z urzędu pracy odnośnie aktualnego statusu bezrobotnego braci skarżącego, - szczegółowej informacji na temat wszelkich wierzytelności i wymagalnych zobowiązań wobec osób trzecich wraz z dokumentami potwierdzającymi istnienie i wielkość tych wierzytelności i zobowiązań, - kserokopie dokumentów potwierdzających wskazaną we wniosku o przyznanie prawa pomocy informację dotyczącą dochodów skarżącego i jego matki, - kserokopie wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych skarżącego i osób pozostających z nim w gospodarstwie domowym za ostatnie trzy miesiące. W odpowiedzi skarżący przesłał dowód uiszczenia w dniu 7 października 2011 r. wpisu od skargi w kwocie 100 zł wraz z pismem, sporządzonym tegoż dnia, w którym zwrócił się o nadanie sprawie biegu. Zatem w sytuacji gdy skarżący nie przekazał dowodów mogących obrazować w pełni wiarygodną jego sytuację finansową i majątkową należało uznać, iż nie wykazał, że spełnia przesłanki określone w art. 246 § 1 p.p.s.a. Nie przedkładając żądanych informacji i dokumentów skarżący nie uwiarygodnił informacji zawartych przez siebie we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Nade wszystko skarżący nie uwiarygodnił informacji co do uzyskiwanych w gospodarstwie domowym dochodów. Nie posiadając bowiem informacji na temat kosztów ponoszonych w gospodarstwie domowym skarżącego wraz z odpowiednimi dokumentami potwierdzającymi te informacje oraz wyciągów z rachunków bankowych referendarz sądowy nie był w stanie zweryfikować oświadczenia w zakresie dochodów uzyskiwanych w tym gospodarstwie. Również statut bezrobotnego co do dwóch braci skarżącego nie został potwierdzony. Zatem skoro skarżący nie uzupełnił danych i dokumentacji pod kątem, który został mu nakreślony w wezwaniu do uzupełniania danych wniosku PPF referendarz nie mógł bazować na przypuszczeniach. Jak bowiem zaznaczono wyżej ryzyko wykazania przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. spoczywa na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Skarżący warunków uzyskania tego prawa nie wykazał. W tym względzie dodatkowo należałoby powołać stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w postanowieniu z dnia 18.06.2004 r., w którym podkreślił, iż ciężar dowodu co do okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na składającym wniosek, albowiem do uwzględnienia wniosku nie wystarczy ogólnikowa informacja o trudnej sytuacji tej osoby ( FZ 165/04, niepubl. ). Poza tym należy nadmienić, że o ile nie przeprowadzenie, w oparciu o przepis art. 255 p.p.s.a., postępowania uzupełniającego co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, w sytuacji, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą wątpliwości, jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie informacji wskazanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy ( por. postanowienie NSA z 5.09.2005 r., II FZ 414/05; postanowienie NSA z 14.09.2005 r., II FZ 575/05; postanowienie NSA z 10.01.2008 r., II FZ 540/07 niepubl. ). Zatem w sytuacji, w której skarżący nie przedłożył w wyznaczonym terminie żądanych dokumentów i informacji, dokonując w tym czasie zapłaty wymaganych na etapie skargi kosztów sądowych, należało jego wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata uznać za nieuzasadniony. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.