I SA/Op 4/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Judecki Sędzia WSA Beata Kozicka po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 5 marca 2026 r. sprawy ze skargi M. L. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 14 listopada 2025 r., nr 523505620, znak [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 27 maja 2025 r., nr 523505620, znak [...]. Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu przez M. L. (zwaną dalej skarżącą lub wnioskodawczynią) jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako: Prezes ZUS, organ odwoławczy) z dnia 14 listopada 2025 r., nr 523505620, znak [...], którą utrzymano w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako ZUS lub organ pierwszej instancji) z dnia 27 maja 2025 r., nr 523505620, znak [...], w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia wychowawczego. Skarga została wniesiona w następującym stanie faktycznym i prawnym: Skarżąca wnioskiem z dnia 1 lutego 2025 r. wystąpiła o świadczenie wychowawcze na rzecz syna J. S. na okres świadczeniowy od 1 czerwca 2025 r. do 31 maja 2026 r. Decyzją z dnia 27 maja 2025 r. ZUS odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia, ponieważ na dziecko został już złożony wniosek przez inną osobę uprawnioną. Jak podstawę prawną wydanego rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji wskazał art. 22 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2024 r. poz. 1576, z późn. zm.), dalej zwanej ustawą. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca podniosła, że od początku istnienia programu początkowo rodzina 500+, a następnie 800+ tylko ona pobierała świadczenie cyklicznie co roku, zachowując terminy do złożenia wniosku. Podkreśliła, że świadczenie to w istotny sposób wspiera ją w zapewnieniu synowi nie tylko podstawowych potrzeb, ale również umożliwia uczęszczanie syna na zajęcia dodatkowe. Wyjaśniła, że przed Sądem Rejonowym w B. toczy się postępowanie, którego celem jest przyznanie skarżącej opieki na małoletnim synem. Podała również, że ojciec syna w ubiegłym roku złożył wniosek o świadczenie 800+, aby w istotny sposób utrudnić dziecku i wnioskodawczyni funkcjonowanie. Natomiast wcześniej nigdy nie pobierał świadczenia i nie ubiegał się o jego przyznanie oraz nie posiadał konta bankowego. Dodała, że w latach 2015-2023 ojciec dziecka nie pracował legalnie na terytorium Polski. Dodatkowo wskazała, że nie otrzymuje od ojca dziecka ani alimentów, ani żadnej pomocy finansowej. W przekonaniu skarżącej ojciec dziecka przyznane świadczenie wychowawcze będzie przeznaczał na pokrycie posiadanych długów komorniczych. Skarżąca wyjaśniała, że we wrześniu 2024 r. - w asyście pełnomocników doszło do słownej umowy, według której opieka nad synem jest dzielona w taki sposób, że w jednym tygodniu syn spędza czas z matką w jej domu - gdzie jest zameldowany od urodzenia, następnie kolejny tydzień spędza u ojca – w wynajętym przez niego mieszkaniu. Umowa ta została zawarta jedynie na czas toczącego się postępowania w Sądzie Rejonowym w B., ale nie zapadł jeszcze żaden wyrok, mówiący o tym które z rodziców będzie sprawowało wyłączną opiekę nad dzieckiem. Nie została też sporządzona żadna umowa rodzicielska, którą zaakceptowałby Sąd, ponieważ ojciec dziecka nie chciał się na nią zgodzić. Skarżąca podkreśliła, że syn jest dzieckiem ze spektrum autyzmu, co bardzo mocno wykorzystuje jego ojciec, do takiego stopnia, że małoletni jest pod opieką prywatnego psychologa i bierze udział w terapii. Oświadczyła też, że ponosi koszty ubezpieczenia zdrowotnego, składek szkolnych i inne związane z potrzebami syna w życiu codziennym. Dlatego przyznanie comiesięcznej kwoty 800 zł jest dla niej bardzo istotną pomocą. W wyniku rozpatrzenia odwołania, Prezes ZUS decyzją z dnia 14 listopada 2025 r. utrzymał w mocy decyzję ZUS z dnia 27 maja 2025 r. W uzasadnieniu organ opisał przebieg dotychczasowego postępowania i wskazał na treść art. 22, art. 4 ust. 2, art. 13 ust. 1 ustawy. Organ odwoławczy podniósł również, że skarżąca oświadczyła, iż przed Sądem Rejonowym w B. nadal toczy się postępowanie o powierzeniu władzy rodzicielskiej nad synem, a dotychczas nie zapadło żadne orzeczenie. Przypomniał też, że skarżąca wyjaśniła, iż dziecko naprzemiennie przebywa tydzień u wnioskodawczyni i tydzień u ojca wyłącznie na podstawie ustaleń między rodzicami, bez formalnego uregulowania. Na podstawie zgromadzonej dokumentacji Prezes ZUS stwierdził, że skarżąca złożyła wniosek 1 lutego 2025 r. o godz. 09:17, natomiast drugi rodzic złożył wniosek wcześniej - tego samego dnia o godz. 00:18. Po analizie całokształtu materiału dowodowego organ uznał, że świadczenie wychowawcze w pełnej wysokości należy się ojcu dziecka, jako osobie faktycznie sprawującej opiekę, zgodnie z art. 22 ustawy. Dziecko bowiem zamieszkuje również z ojcem. Wobec tego zgodnie z obowiązującymi przepisami i utrwalonym orzecznictwem, prawo do świadczenia przyznano ojcu dziecka jako osobie faktycznie sprawującej opiekę, który złożył wniosek jako pierwszy. W skardze na powyższą decyzję skarżąca zarzuciła: 1) błąd w ustaleniach faktycznych, który doprowadził do niewłaściwego zastosowania przepisów prawa poprzez przyjęcie, że to ojciec dziecka faktycznie sprawuje opiekę nad małoletnim J. S., podczas gdy na podstawie orzeczenia Sądu opieka nad małoletnim sprawowana jest w sposób naprzemienny przez oboje rodziców; 2) naruszenie prawa materialnego, tj. przepisu art. 22 ustawy poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i niezwrócenie się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, w celu ustalenia sposobu sprawowania opieki nad małoletnim. W związku z powyższymi zarzutami skarżąca wnosiła o uchylenie decyzji organów obu instancji i przyznanie wnioskowanego świadczenia oraz dopuszczenie wskazanych dowodów na okoliczność sprawowania naprzemiennej opieki nad synem. W uzasadnieniu skargi ponowiła argumentację odwołania, podkreślając, że okoliczność, iż opieka nad synem jest sprawowania w sposób naprzemienny jest okolicznością bezsporną pomiędzy rodzicami. Takie oświadczenie rodzice złożyli przed Sądem. W tej sytuacji nie można przyjąć, że ojciec sprawuje faktyczną opiekę nad dzieckiem, bowiem opieka taka sprawowana jest w równym stopniu przez oboje rodziców. Zdaniem skarżącej jeśli organy miały wątpliwości, co do prawdziwości oświadczeń składanych przez skarżącą w zakresie sposobu sprawowania opieki nad małoletnim były zobowiązane do zlecenia wywiadu środowiskowego i ustalenia, w jaki sposób opieka ta jest sprawowana, zgodnie z przepisem art. 22 ustawy. Natomiast w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji organ odwoławczy nie wyjaśnił, który ze zgromadzonych w sprawie dowodów wskazywał na to, iż to ojciec sprawuje faktyczną opiekę nad małoletnim. Skarżąca wskazała też, że w przypadku ustalenia, iż rodzice w równym stopniu sprawują władzę i opiekę nad dzieckiem, świadczenie wychowawcze winno zostać przyznane obojgu rodzicom i wypłacane po połowie. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał ocenę wyrażoną w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność ich wykładni oraz prawidłowość przyjętej procedury. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143, z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który w sprawie nie miał zastosowania. Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a., uwzględnienie skargi na decyzję lub postanowienie następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Przeprowadzona przez Sąd, w granicach tak określonej kognicji, kontrola legalności zaskarżonej decyzji i na zasadzie art. 135 P.p.s.a. decyzji organu pierwszej instancji przeprowadzona przez Sąd we wskazanym zakresie i według powołanych kryteriów wykazała, że oceniane rozstrzygnięcia naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c P.p.s.a. Dodać jeszcze trzeba, że zgodnie z art. 119 pkt 2 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W niniejszej sprawie, uwzględniając stanowisko organu w zakresie rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym i skarżącej, która przychyliła się do tego żądania, Sąd rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym na zgodny wniosek stron. W tym trybie rozpoznanie sprawy następuje na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 P.p.s.a.). Przedstawienie przyczyn, które legły u podstaw takiej oceny Sądu, rozpocząć należy od przypomnienia, że przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Prezesa ZUS z dnia 14 listopada 2025 r., którą utrzymano w mocy decyzję ZUS z dnia 27 maja 2025 r. w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego. Materialnoprawną podstawę orzekania przez organy w niniejszej sprawie stanowiły przepisy cyt. wcześniej ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, nadal zwanej ustawą, która określa warunki nabywania prawa do świadczenia wychowawczego oraz zasady przyznawania i wypłacania tego świadczenia. Zgodnie z art. 22 ustawy w przypadku zbiegu praw rodziców, opiekunów prawnych lub faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych lub faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. W przypadku gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica, opiekuna prawnego dziecka lub opiekuna faktycznego dziecka drugi rodzic, opiekun prawny dziecka lub opiekun faktyczny dziecka złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, organ właściwy ustala kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem. Przepisy art. 15 ust. 2 stosuje się. Z treści art. 22 ustawy wynika, że ustawodawca zawarł kryteria wyłonienia osoby uprawnionej do pobierania świadczenia wychowawczego spośród dwóch lub więcej konkurujących ze sobą osób wnioskujących o to świadczenie. Kryterium tym jest faktyczne sprawowanie opieki nad dzieckiem. W rozpoznawanej sprawie nie jest sporne, że z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na to samo dziecko wystąpili oboje rodzice. Nie jest również sporne, że do czasu wydania zaskarżonej decyzji nie zakończyło się postępowanie i nie zostało wydane przez sąd powszechny żadne orzeczenie, o jakim mowa w art. 5 ust. 2a ustawy. Nie ulega zatem wątpliwości, że przepis art. 5a ust. 2a ustawy nie mógł, jak dotychczas, mieć zastosowania w sprawie. Z tego względu, w ocenie Sądu, obowiązkiem organu, zgodnie z dyspozycją art. 22 ustawy było wyjaśnienie, który z rodziców faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem, a dokładniej, który z nich spełnia wymóg z art. 4 ust. 2 ustawy, tj. wspólnie z dzieckiem zamieszkuje i ma je na swoim utrzymaniu. W ocenie Sądu czyniąc ustalenia w tym zakresie organy, nie mogły poprzestać jedynie na oświadczeniu skarżącej w zakresie tzw. porozumienia rodzicielskiego, określającego, że dziecko jeden tydzień przebywa u ojca a jeden tydzień u matki. Podkreślenia bowiem wymaga, że dopóki takie porozumienie nie zostanie zatwierdzone orzeczeniem sądu powszechnego, nie jest ono dla organu wiążące, a co najwyżej może stwarzać domniemanie - wzruszalne - że faktyczna opieka jest sprawowana przez rodziców w sposób zgodny z tym porozumieniem. Przy czym zwrócić należy uwagę, że zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy, celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. W myśl art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a. Z materiału dokumentacyjnego niniejszej sprawy wynika, że organ w ogóle nie zweryfikował twierdzeń skarżącej i nie ustalił w drodze dostępnych środków dowodowych tego, czy i który z rodziców sprawuje taką faktyczną opiekę na dzieckiem. Nie zwrócił się do właściwego kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego u matki i u ojca w celu ustalenia tej okoliczności. Dowodu na tę okoliczność, w ramach uzupełniającego postepowania dowodowego, nie przeprowadził też Prezes ZUS. Skoro zatem organy nie przeprowadziły dowodu dotyczącego spełnienia przesłanki, o której mowa w art. 22 ustawy, na który wprost powołały się w decyzjach i nie ustaliły, który z rodziców sprawuje faktyczną opiekę nad dzieckiem, to przedwczesnym było rozstrzygnięcie sprawy na podstawie tego przepisu. W konsekwencji brak było w kontrolowanej sprawie dostatecznych podstaw do przyjęcia przez organy obu instancji - wyłącznie na podstawie wypracowanego przez rodziców porozumienia, że syn zamieszkuje na przemian z każdym z rodziców. Wobec wykazanych wyżej uchybień organów podkreślenia wymaga, że zasadnicze znaczenie dla każdego postępowania administracyjnego ma należyte ustalenie stanu faktycznego sprawy, co obejmuje przestrzeganie przepisów postępowania regulujących tryb dochodzenia organu do prawdy materialnej. Tylko bowiem do wszechstronnie i prawidłowo ustalonego stanu faktycznego możliwe jest właściwe zastosowanie przepisu prawa materialnego i ustalenie zakresu praw oraz obowiązków strony takiego postępowania. Przepisy K.p.a. nakładają na organ administracji publicznej szereg obowiązków procesowych, których celem jest wyczerpujące wyjaśnienie istotnych okoliczności sprawy, a następnie dokonanie ich prawidłowej oceny prawnej. W myśl art. 7 K.p.a. organ orzekający stoi na straży praworządności i przeprowadza dowody z urzędu lub na wniosek strony. Wywodzona z tego przepisu zasada oficjalności postępowania oznacza, że organ administracji jest zobowiązany z urzędu do ustalenia prawdy materialnej, czyli zgodnej z rzeczywistością. Zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej w toku postępowania organy administracji publicznej z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Obowiązkiem organu administracji publicznej jest zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego w taki sposób, aby ustalić stan sprawy odpowiadający rzeczywistości. Inicjatywa dowodowa strony, nie zwalnia organu administracji publicznej z obowiązku podejmowania z urzędu czynności zmierzających do pełnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Z zasady tej wynika, że ciężar dowodu w postępowaniu administracyjnym spoczywa na organie administracji publicznej prowadzącym postępowanie w sprawie. Zasadę dochodzenia prawdy obiektywnej realizuje szereg przepisów szczegółowych, a zwłaszcza przepisy o postępowaniu dowodowym, o których mowa poniżej. Kluczowe znaczenie ma, nałożony art. 77 § 1 K.p.a., obowiązek zebrania i rozpatrzenia pełnego materiału dowodowego. Realizacja tego obowiązku ma miejsce na dwóch płaszczyznach. Po pierwsze, polega on na przeprowadzeniu postępowania dowodowego co do wszystkich okoliczności stanowiących fakty prawotwórcze, a więc takich, z którymi w świetle przepisów obowiązującego prawa związane są określone skutki prawne. Po drugie, zebrany materiał dowodowy powinien znaleźć pełne odzwierciedlenie w uzasadnieniu faktycznym decyzji. Kierując się przy tym zasadą swobodnej oceny dowodów z art. 80 K.p.a., organ ma obowiązek wszechstronnej oceny okoliczności konkretnego przypadku. Jeżeli organ nie wyjaśnia określonej okoliczności, to jego działania należy traktować w takim przypadku jako dowolne. Nie wypełnia obowiązku dokonania oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego sytuacja, w której organ twierdzi, że jakaś okoliczność została udowodniona, a w materiale dowodowym, utrwalonym w aktach sprawy, brak dowodu na jej potwierdzenie, a ustalenia te są kwestionowane przez stronę postępowania. Taki stan rzeczy wskazuje bowiem na luki w materiale dowodowym, a w konsekwencji na konieczność podjęcia dalszego postępowania dowodowego, skierowanego na wyjaśnienie występujących w materiale dowodowym nieścisłości. Omawiana zasada zobowiązuje bowiem organ do oparcia się na przekonujących podstawach - wskazanych w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, stosownie do treści przepisu art. 107 § 3 K.p.a. - i nie polega na formułowaniu ocen w sposób dowolny. Niewyjaśnienie wszystkich okoliczności oraz niewłaściwe uzasadnienie decyzji narusza zasady postępowania administracyjnego i stanowi podstawę do uchylenia przez sąd zaskarżonej decyzji. Tylko postępowanie przeprowadzone w opisany wyżej sposób stanowi o spełnieniu warunku wydania decyzji o przekonującej treści. W myśl zasady ustalonej w art. 8 § 1 K.p.a. organy administracji zobowiązane są przy tym prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, co wyraża się m.in. w podejmowaniu czynności zmierzających do dokonania wyczerpującej oceny. Zasada ta wiąże się z zasadą przekonywania sformułowaną w art. 11 K.p.a., zgodnie z którą organy powinny wyjaśniać zasadność przesłanek, jakimi kierują się przy załatwieniu sprawy. Przy czym przywołane wyżej zasady znajdują odpowiednie zastosowane na każdym etapie postępowania instancyjnego. Trafne są poglądy orzecznictwa, że do uznania, iż zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, określona w art. 15 K.p.a., została zrealizowana, nie wystarcza stwierdzenie, że w sprawie zapadły dwa rozstrzygnięcia dwóch organów różnych stopni. Konieczne jest też, by rozstrzygnięcia te zostały poprzedzone przeprowadzeniem przez każdy z organów, który wydał decyzję, postępowania umożliwiającego osiągnięcie celów, dla których postępowanie to jest prowadzone. W kompetencjach organu odwoławczego mieści się uprawnienie do reformatoryjnego korygowania wad prawnych decyzji pierwszej instancji polegających na niewłaściwie zastosowanym przepisie prawa materialnego, jak i wad polegających na niewłaściwej ocenie okoliczności faktycznych, zgodnie z art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie nie została dostatecznie wyjaśniona przez organy okoliczność, który z rodziców sprawuje faktyczną opiekę nad dzieckiem. Stąd też, zdaniem Sądu, zastosowanie regulacji materialnoprawnej z art. 22 ustawy było co najmniej przedwczesne. Nie zostało bowiem poprzedzone wyczerpującym postępowaniem wyjaśniającym i prawidłową jego oceną, a twierdzenia organów nie znajdują oparcia w należycie zgromadzonym i ocenionym materiale dowodowym. Innymi słowy skoro w niniejszej sprawie nie ustalono ponad wszelką wątpliwość, który z rodziców sprawuje faktyczną opiekę nad dzieckiem, to organy w sposób nieuprawniony przyjęły, że opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców i wówczas znajduje zastosowanie reguła pierwszeństwa wniosku. Nieustalenie tej okoliczności w dotychczas przeprowadzonym postępowaniu uznać trzeba za istotny brak w materiale dowodowym sprawy, który nie pozwala na tym etapie postępowania na zaakceptowanie argumentacji przedstawionej w decyzjach organów obu instancji. Bez uzupełnienia postępowania dowodowego nieuprawnionym było przyjęcie przez organy, że zaistniała sytuacja przewidziana w art. 22 ustawy. Zauważyć też trzeba, że ukazanych wyżej wadliwości nie dostrzegł organ odwoławczy utrzymując w całości decyzję organu pierwszej instancji, czym naruszył nie tylko ww. przepisy, ale i art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. Reasumując uchybienie przez organy normom zawartym w przepisach art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. ma miejsce zawsze, gdy wbrew obowiązkowi należytego wyjaśnienia sprawy nie ustalają one faktów czy zdarzeń, które mają znaczenie dla załatwienia sprawy, czyli mają znaczenie dla zastosowania określonej normy prawa materialnego, przyznającej stronie konkretne uprawnienie lub przewidującej jej obowiązek publicznoprawny. Warunkiem uwzględnienia w niniejszej sprawie skargi na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. było ustalenie przez Sąd I instancji istnienia naruszenia przepisów postępowania przez organ administracji publicznej, rozpatrujący przedmiotową sprawę oraz stwierdzenie, że naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a więc gdyby nie było stwierdzonego naruszenia przepisów prawa, to rozstrzygnięcie sprawy mogłoby najprawdopodobniej być inne. Uwzględniając powyższe wskazać należy, że procedujące w sprawie organy zobowiązane były ustalić, który z rodziców sprawuje pieczę (opiekę) nad małoletnim w rozumieniu przepisów art. 96 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (Dz. U. z 2026 r. poz. 236). Opieka, czyli faktyczna piecza, powinna obejmować rzeczywiste przebywanie i zamieszkiwanie z dzieckiem. Obowiązek wychowania dziecka obejmuje bowiem troskę o rozwój fizyczny i duchowy dziecka, z uwzględnieniem uzdolnień i zainteresowań dziecka. W ramach rozwoju fizycznego rodzice obowiązani są dbać o zdrowie i życie dziecka, o jego pełną sprawność fizyczną. Z kolei rozwój duchowy obejmuje wpajanie dziecku zasad moralnych i zasad współżycia społecznego, kształtowanie prawego charakteru, wyrabianie w dziecku sumienności, pracowitości, poczucia obowiązku, miłości do ojczyzny, poszanowania cudzej własności, zapewnienia dziecku odpowiedniego do jego wieku i uzdolnień wykształcenia i przygotowania do pracy zawodowej. Przez obowiązek kierowania należy rozumieć obowiązek udzielania dziecku pomocy i rad przy podejmowaniu przez nie decyzji, a także oddziaływanie na dziecko własnym przykładem i autorytetem. Obowiązek przygotowania dziecka do pracy dla dobra społeczeństwa może polegać na umożliwieniu podjęcia i kontynuowania studiów wyższych stosownie do uzdolnień. Wspólne zamieszkiwanie zaś - co do zasady - wiąże się z faktycznie sprawowaną opieką nad dzieckiem. Jednakże ustawodawca w art. 22 ustawy w przypadku zbiegu prawa do świadczenia wychowawczego, przyznał prawo do tego świadczenia podmiotowi, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Wyjątkiem od tej zasady jest sytuacja, w której zgodnie z orzeczeniem sądu opiekuńczego dziecko jest pod opieką naprzemienną rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu. A zatem uprawnionym do świadczenia wychowawczego jest wyłącznie ten rodzic dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad tym dzieckiem lub każdy z rodziców w sytuacji opieki naprzemiennej. Sytuacja wykonywania opieki naprzemiennej ma jedynie miejsce wtedy, gdy rodzice dziecka zamieszkują osobno i dziecko przebywa naprzemiennie u każdego z nich i każdy z nich we własnym zakresie podejmuje czynności związane z jego wychowaniem oraz ponosi koszty utrzymania i wychowywania. Jeśli opieka jest sprawowana przez oboje rodziców to na obojgu rodzicach spoczywa troska o fizyczny i duchowy rozwój dziecka (art. 96 § 1 k.r.o.), co przejawia się m.in. w zaspokajaniu wydatków ponoszonych na jego utrzymanie. Takich ustaleń w przedmiotowej sprawie zabrakło, a organ poprzestał jedynie na fragmentarycznym ustaleniu stanu faktycznego, pomijając zobowiązanie ustalenia kto faktycznie sprawuje opiekę nad małoletnim dzieckiem przy uwzględnieniu źródła dowodowego przywołanego przez ustawodawcę. Konsekwencją stwierdzonych przez Sąd nieprawidłowości jest konieczność wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji organów obu instancji. Organy niewątpliwie bowiem naruszyły przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 7, art. 8 § 1, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 i art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a.) oraz przepisy prawa materialnego (art. 22 ustawy) w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. W tym stanie rzeczy, Sąd - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c P.p.s.a. - uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, o czym orzekł w sentencji wyroku. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z treści uzasadnienia niniejszego wyroku. Rzeczą organu przy ponownym rozpatrywaniu sprawy będzie uwzględnienie przedstawionej oceny prawnej i usunięcie dostrzeżonych naruszeń prawa, zgodnie z dyspozycją art. 153 P.p.s.a. Końcowo, z uwagi na złożenie przez skarżącą wniosków dowodowych, zauważyć przyjdzie, że w świetle art. 106 § 3 P.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. W ocenie Sądu brak było podstaw do przeprowadzenia wnioskowanych dowodów, ponieważ zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 133 § 1 P.p.s.a. sąd administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy, co oznacza, że rozpatruje sprawę na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego aktu. Sąd administracyjny nie jest więc uprawniony - co do zasady - do prowadzenia postępowania dowodowego i czynienia ustaleń w zakresie stanu faktycznego sprawy, który miałby służyć merytorycznemu rozstrzyganiu sprawy. Innymi słowy, sąd administracyjny nie może zastępować organu w załatwieniu sprawy, lecz ma za zadanie dokonać kontroli (oceny) działalności organu odnośnie do prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego oraz dochowania wymogów proceduralnych. Na gruncie rozpoznawanej sprawy niedopuszczalne było zatem - jak oczekuje tego skarżąca - prowadzenie postępowania dowodowego przez Sąd, mającego na celu poczynienie ustaleń faktycznych na podstawie przedłożonych dokumentów. Mogą one natomiast stanowić przedmiot oceny organu w ponownie prowadzonym postępowaniu, w którym organ zobowiązany będzie do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w tym bezspornego ustalenia okoliczności, kto faktycznie sprawuje opiekę na dzieckiem, a temu służy procedura przeprowadzenia wywiadu środowiskowego.