I SA/Op 40/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Wójcik Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Gocki Sędzia NSA Joanna Kuczyńska (spr.) Protokolant st. sekretarz sądowy Iwona Bergiel po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2009r. sprawy ze skargi J. T. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Pan J.T. był płatnikiem składek w okresie od 01.01.1999r. do 22.01.2008r. i prowadził pozarolniczą działalność gospodarczą - instalatorstwo sanitarne i ogrzewania. Płatnik zatrudniał pracowników. Zgodnie z art. 46 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007r. Nr 11, poz. 74 ze zm.) zobowiązany był według zasad wynikających z ustawy obliczać, potrącać z dochodów ubezpieczonych, rozliczać oraz opłacać należne składki za każdy miesiąc kalendarzowy na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Pan J. T. ma zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek, odsetek za zwłokę naliczonych do dnia 19.06.2008r. oraz kosztów upomnienia w kwocie ogółem 54.978.84zł. W celu wyegzekwowania wierzytelności Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Opolu, tytułami egzekucyjnymi z dnia 31.08.2004r. dokonał zajęcia rachunku bankowego dłużnika. Postępowanie egzekucyjne okazało się w części skuteczne. W dniu 07.05.2008r. wpłynął do Inspektoratu ZUS w N. wniosek płatnika o rozłożenie powstałej zaległości na raty. Jednakże, ze względu na brak zapłaty składek w części finansowanej przez ubezpieczonych nastąpiła odmowa udzielenia układu ratalnego. Pismem z dnia 17.06.2008r. powołując się na trudną sytuację materialną i zdrowotną Pan J.T. zwrócił się z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek. Po dokonaniu analizy możliwości płatniczych wnioskodawcy, Zakład wydał w dniu 15.09.2008r. decyzję nr 22/UM/2008 odmawiającą umorzenia zaległości. Organ I instancji wziął pod uwagę m.in. fakt posiadania stałego źródła dochodu, posiadanie majątku ruchomego, nie korzystanie ze świadczeń Ośrodka Pomocy Społecznej oraz brak nieściągalności w postępowaniu egzekucyjnym. W dniu 30.09.2008r. Pan J.T. wniósł odwołanie, w którym zawarł wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, powołując się na trudną sytuację materialną i zdrowotną, wskazując nowe okoliczności istotne w sprawie. Wnioskodawca dostarczył umowę pożyczki zaciągniętej przez żonę w Banku Śląskim na kwotę 2.100,00 zł. przeznaczoną na niezbędne zakupy przed zimą / odzież, węgiel/., zeznania podatkowe za rok 2005 i 2006, rachunki dotyczące wydatków miesięcznych oraz zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia z dnia 07.04.2008r. z treści którego wynika, że jest częściowo niezdolny do pracy od 08.10.2007r. . W decyzji z dnia 21 listopada 2008 r. o nr 31/UM/2008 będącej przedmiotem zaskarżenia , Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych , ubezpieczenie zdrowotne a także Fundusz Pracy i FGŚp w łącznej kwocie 54.978,84 zł. W uzasadnieniu organ podniósł, iż zgodnie z art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz przepisami wykonawczymi należności z tytułu składek mogą być umarzane w przypadku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2) oraz w przypadku, gdy brak jest stwierdzenia nieściągalności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny(art. 28 ust. 3a). W myśl cytowanej ustawy o systemie ubezpieczeń podstawową przesłanką uzasadniającą umorzenie należności z tytułu składek, jest ich całkowita nieściągalność. Ustalając przesłankę całkowitej nieściągalności ustawodawca w art. 28 ust. 2 ustawy określił w sposób enumeratywny sytuację, do których się ona odnosi wskazując kiedy całkowita nieściągalność zachodzi. Nie stwierdzono w toku postępowania aby całkowita nieściągalność miała miejsce, bowiem Pan J. T. pobiera rentę inwalidzką w wysokości 823,11 zł brutto zaś jego żona J. T. otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości 912,84 zł brutto miesięcznie. Kwota wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego wynosi około 505,00 zł. Zgodnie z pismem Ośrodka Pomocy Społecznej, rodzina zobowiązanego nie korzysta z pomocy w/wym. instytucji. W dniu 30.06.2008r. Starostwo Powiatowe w N. zawiadomiło, że dłużnik nie jest właścicielem, współwłaścicielem lub użytkownikiem wieczystym nieruchomości położonych na terenie powiatu N. Według zeznania podatkowego za rok 2005 (PIT-36) wnioskodawca osiągnął dochód w wysokości 21.391,83 zł, w 2006r. - 23.491,28, zaś w 2007r. - 25.889,47 zł. W ocenie organu, umorzenie należności z tytułu składek Panu J. T. naruszałoby konstytucyjną zasadę równości i sprawiedliwości. Stawiałoby to płatnika w uprzywilejowanej pozycji względem płatników rzetelnie wywiązujących się ze swoich ustawowych obowiązków. Zdaniem organu brak przesłanek określonych w art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych a przede wszystkim fakt posiadania stałego źródła dochodów oraz brak stwierdzenia nieściągalności w postępowaniu egzekucyjnym powoduje, że nie ma podstaw do wnioskowanego umorzenia zaległości z tytułu składek. Decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 21 listopada 2008 r. oraz poprzedzająca ją decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 15 września 2008 r. stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu. W skardze Pan J. T. zarzucał zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze poprzez odrzucenie wniosku o ogłoszenie upadłości przedsiębiorcy a także naruszenie przepisów ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez odrzucenie wniosku o umorzenie w części składek na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne, ze względu na zły stan zdrowia oraz ciężką sytuację materialna i brak majątku ruchomego i nieruchomego oraz źródeł dochodu pozwalających na spłatę zaległości. Wnosił skarżący o zmianę zaskarżonych decyzji ewentualnie ich uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Opolu podtrzymał swoje stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji, wnosząc o oddalenie skargi. W uzasadnieniu wskazał na brak możliwości umorzenia zaległych składek. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył co następuje : Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej (§1) a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Nadto zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej - p.p.s.a., sądy te sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone ustawą. Powyższe oznacza, że skarga może zostać uwzględniona, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145-150 ustawy). W ocenie Sądu wniesiona skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja narusza prawo. W pierwszej kolejności należy wskazać, że sąd administracyjny nie jest władny do rozstrzygania spraw wykraczających poza zakres zaskarżonej decyzji w szczególności w części obejmującej ewentualne naruszenia prawa upadłościowego i naprawczego. Powyższe zagadnienia pozostają w kognicji sądów powszechnych. Przechodząc na grunt rozpoznawanej sprawy , zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych /Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm./ należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. W przypadku odmowy umorzenia zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ograniczeniami swobody uznania administracyjnego są przesłanki sformułowane w art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych /Dz. U. Nr 137, poz. 887, z późn. zm./ jak i w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) wydanego na podstawie art. 28 ust. 3b cyt. ustawy . Zawarte w art. 28 ust. 3 ustawy wyliczanie przypadków, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Organy wykazały, iż istnieje możliwość wyegzekwowania zaległości stąd uznały iż brak jest podstaw do przychylenia się wnioskowi o umorzenie zaległych składek. Zdaniem Sądu, należy przyjąć na podstawie analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego, że organy nie dopełniły formalności wnikliwego wyjaśnienia sytuacji majątkowej Skarżącego . Wprawdzie to wnioskujący winien wykazać , że znajduje się w wyjątkowej sytuacji majątkowej i rodzinnej powodującej, że nie jest w stanie opłacać zaległych należności to jednak obowiązek wszechstronnego wyjaśnienia sprawy i wyczerpującego zebrania materiału dowodowego spoczywa na organie prowadzącym postępowanie. Szczególnie wnikliwe wyjaśnienie sytuacji majątkowej strony i ustalenie, czy zapłata składek, rzeczywiście może zagrozić egzystencji, ma znaczenie z punktu widzenia przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Zgodnie z § 3 ust 1 zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Pojęcia użyte w § 3 cyt. rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. są nieostre to zaś wymaga od organu dokonania oceny okoliczności w konkretnej sprawie. Ocena taka musi być dokonana w oparciu o obiektywne kryteria, zgodnie z powszechnie akceptowana hierarchią wartości na co wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 15.12.2006 r. o sygn. III SA/Wa 2994/06 Przepisy nie wyjaśniają co należy uważać za zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych jednak dokonując wykładni gramatycznej należy przyjąć, że chodzi tu o niezbędne minimum. Skarżący na etapie postępowania odwoławczego wskazywał na swoją trudną sytuację materialną, wyraźnie akcentując, że zapłata zaległych składek zagraża jego egzystencji. Organy nie wyliczyły swoistego progu zapewniającego to minimum egzystencji . Sytuacja ,w której zapłata zaległości spowoduje konieczność sięgania przez skarżącego pozbawionego możliwości zaspokajania swoich niezbędnych potrzeb materialnych do środków pomocowych państwa nie jest zgodna z interesem publicznym. Mając na względzie powyższe Sąd postanowił jak w sentencji wyroku uchylić zaskarżoną decyzję a to na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./.