I SA/Op 436/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak, po rozpoznaniu w dniu 5 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi B. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 21 marca 2014 r., Nr [...] przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2006 r. oraz odsetek od nieuregulowanych w terminie zaliczek na ten podatek, p o s t a n a w i a odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy. W związku ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 21 marca 2014 r., Nr [...] przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2006 r. oraz odsetek od nieuregulowanych w terminie zaliczek na ten podatek B. M. (dalej skarżąca) zwróciła się (sporządzając wniosek na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [t.j Dz. U. z 2012 r., poz.270] - zwanej dalej p.p.s.a.) o zwolnienie od wpisu od skargi (wynoszącego sprawie 204 zł) oraz o zwolnienie od uiszczenia opłaty kancelaryjnej za pisemne sporządzenie uzasadnienia wyroku. W urzędowym formularzu skarżąca oświadczyła, że w gospodarstwie domowym pozostaje wspólnie z uczącym się dzieckiem, oraz że jej sytuacja rodzinna, majątkowa i finansowa nie uległa zmianie w stosunku do sytuacji poddanej analizie w trakcie postępowań zakończonych wcześniej wydanymi postanowieniami. Postanowieniami wydanymi w dniu 31 stycznia 2014 r. (w sprawach o sygnaturze I SA/810, 811, 812, 813 i 814/13) zwolniono bowiem skarżącą od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi. Powyższe orzeczenie referendarza było wynikiem analizy informacji zawartych przez skarżącą w formularzu PPF, a także informacji przekazanych przez nią na piśmie sporządzonym 22 stycznia 2014 r., piśmie J. P. (byłego męża skarżącej) z 20 stycznia 2014 r. oraz danych wynikających z zawiadomienia o wysokości opłat za lokal mieszkalny, kserokopii faktury wystawionej za dostawę energii elektrycznej, kserokopii pisemnych pokwitowań odbioru świadczenia alimentacyjnego w kwocie 1.200 zł. Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył, co następuje: Stosownie do art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, które obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym m.in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków. Zatem wniosek skarżącej dotyczący częściowego prawa pomocy należy rozpatrywać w kontekście przesłanki zawartej w art. 246 § 1, pkt.2 p.p.s.a. Zgodnie z art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przede wszystkim dotyczyć to będzie osób charakteryzujących się ubóstwem w takim stopniu, że zapłata kosztów sądowych w określonej wysokości mogłaby spowodować utratę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencji tych osób oraz ich rodzin. Jednocześnie należy wskazać, że przy rozpatrywaniu wniosku o prawo pomocy winno się uwzględniać, z jednej strony wysokość obciążeń finansowych jakie strona jest zobowiązana ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony jej możliwości finansowe. Zatem instytucja prawa pomocy, na co wskazuje treść art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a, może być zastosowana wobec wnioskodawcy jedynie w sytuacjach szczególnych. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego jest podnoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Każda osoba wszczynająca postępowanie powinna liczyć się więc z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów. Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z kolei w innym postanowieniu NSA (postanowienie z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8) stwierdził, iż ,, udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe ". Przy czym wymaga podkreślenia, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Referendarz sądowy uznał, że ogólne stwierdzenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, że sytuacja skarżącej nie zmieniła się od czasu kiedy wydano wymienione na wstępie uzasadnienia postanowienia jest niewystarczające do oceny jej aktualnej rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej. W związku z czym, działając na podstawie art. 255 p.p.s.a., pismem z 3 lipca 2014 r. wezwano skarżącą, za pośrednictwem pełnomocnika do przekazania w terminie 10 dni od dnia otrzymania wezwania: - pisemnej (szczegółowej) informacji na temat aktualnych kosztów bieżącego utrzymania ponoszonych miesięcznie przez nią i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym (tj. kosztów z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje, w tym pozycje dotyczące kosztów utrzymania lokalu mieszkalnego, zakupu wyżywienia i innych niezbędnych dla utrzymania wydatków) wraz dokumentami potwierdzającymi fakt i wysokość ich poniesienia, - pisemnej informacji odnośnie innych wydatków niż bieżące koszty utrzymania również z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi taki stan, - pisemnej (szczegółowej) informacji odnośnie istniejących aktualnie źródeł finansowych umożliwiających pokrycie tych koszów wraz z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi prawdziwość informacji w tym zakresie (podniesiono w wezwaniu, że jeżeli oprócz własnych źródeł utrzymania skarżąca uzyskuje pomoc od osób trzecich, np. rodziny lub osób z sąsiedztwa w formie darowizn, należy przekazać stosowne umowy bądź oświadczenia darczyńców, a także informacje odnośnie zgłoszenia darowizn do urzędu skarbowego; natomiast jeżeli ta pomoc pochodzi od instytucji publicznych należy przedłożyć stosowne decyzje i zaświadczenia), - kserokopii zeznania o wysokości dochodów osiąganych za 2012 (PIT), - wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych wnioskodawczyni i ojca jej dziecka za ostatnie trzy miesiące. Pełnomocnik skarżącej, jak też sama skarżąca, jednak w żaden nie ustosunkowali się do wezwania zarówno w wyznaczonym terminie jak też do dnia wydania niniejszego postanowienia. Nieustosunkowanie się do opisanego wyżej wezwania świadczy o braku współdziałania skarżącej w zakresie ustalenia prawidłowego stanu faktycznego dotyczącego jej aktualnej, rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej. Oceniając sytuację skarżącej nie można było bowiem opierać się wyłącznie na ogólnym stwierdzeniu, nie popartym żadnymi dowodami, że jej sytuacja od stycznia 2014 r. (kiedy to była poddana ocenie w związku z rozpoznaniem wcześniej złożonych wniosków o przyznanie prawa pomocy) nie ulega zmianie. W tym względzie należy przywołać orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10, w którym podkreślono, iż "czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy" (dostępne na stronie internetowej http:// orzeczenia.nsa.gov.pl). W innym orzeczeniu (postanowienie z 19 sierpnia 2013 r., sygn. akt II FPP 1/13; lex nr 1361212) NSA wskazał, iż "zwolnienie od kosztów sądowych może nastąpić jedynie w sytuacji, gdy w sposób niebudzący wątpliwości zostanie wykazane przez stronę, że jej sytuacja życiowa uzasadnia odstąpienie od ogólnej zasady wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Sąd nie może w tym względzie opierać się wyłącznie na twierdzeniach skarżącej, nie popartych żadnymi dokumentami źródłowymi". Poza tym w szeregu innych orzeczeniach nadmienia się, że o ile nie przeprowadzenie, w oparciu o przepis art. 255 p.p.s.a., postępowania uzupełniającego co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, w sytuacji, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą wątpliwości, jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie informacji wskazanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 5 września 2005 r., II FZ 414/05; postanowienie NSA z 14 września 2005 r., II FZ 575/05; postanowienie NSA z 10 stycznia 2008 r., II FZ 540/07 niepubl.). Zatem w sytuacji gdy nie przekazano informacji i dowodów mogących obrazować w pełni aktualną sytuację finansową i majątkową skarżącej należało uznać, iż nie wykazano, że spełnia przesłanki określone w art. 246 § 1 p.p.s.a. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono o odmowie przyznania prawa pomocy.