I SA/Op 454/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marzena Łozowska po rozpoznaniu w dniu 8 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J.K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 23 sierpnia 2012 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia - po wznowieniu postępowania - decyzji ostatecznej dotyczącej podatku od towarów i usług za grudzień 2005r. w związku z wnioskiem skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wyrokiem z dnia 23 stycznia 2013r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił skargę J.K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 23 sierpnia 2012r. wydaną w przedmiocie odmowy uchylenia - po wznowieniu postępowania - decyzji ostatecznej dotyczącej podatku od towarów i usług za grudzień 2005r. Pismem z dnia 23 stycznia 2013r. skarżący zwrócił się do tut. Sądu o sporządzenie i doręczenie ww. wyroku z uzasadnieniem. Wraz z wnioskiem skarżący nie uiścił wymaganej opłaty kancelaryjnej. Skutkiem powyższego zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 23 stycznia 2013r. wezwano skarżącego do uiszczenia opłaty kancelaryjnej w wysokości 100 zł za odpis orzeczenia z uzasadnieniem, sporządzanym w konsekwencji zgłoszonego żądania. W dniu 13 lutego 2013r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu wpłynął wniosek skarżącego, sporządzony na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j Dz. U. z 2012 r., poz.270) - zwanej dalej p.p.s.a., w którym zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, że z uwagi na obecną sytuację materialną nie jest w stanie pokryć opłaty sądowej. Wyjaśnił, iż w wyniku prowadzonej egzekucji zajęciu podlega znaczna część jego dochodów, a zwolniona z zajęcia pozostaje jedynie kwota 1.000 zł. Wskazał, iż w gospodarstwie domowym pozostaje wspólnie z dzieckiem (córka – K.K. ur. 11.08.2012r.). Natomiast w części wniosku dotyczącej sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej skarżący oświadczył, że w skali miesiąca uzyskuje dochody z działalności gospodarczej w wysokości 525 zł brutto, posiada nieruchomość o powierzchni 120 m² (połowa) oraz pawilon o powierzchni 360 m² (połowa). Zarządzeniem z dnia 21 lutego 2013r. J.K. zobowiązany został do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów: - pisemnej informacji na temat kosztów na bieżące utrzymanie ponoszonych przez niego i osoby pozostające wspólnie w gospodarstwie domowym (z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje, w tym pozycje dotyczące kosztów utrzymania domu mieszkalnego) wraz dokumentami potwierdzającymi fakt i wysokość ich poniesienia, - pisemnej informacji odnośnie źródeł finansowych umożliwiających pokrycie tych kosztów (szczegółowej informacji odnośnie miesięcznych przychodów i dochodów uzyskiwanych przez niego i osoby pozostające wspólnie w gospodarstwie domowym, a w szczególności przez małżonkę) wraz z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi prawdziwość informacji w tym zakresie, - kserokopii zeznania o wysokości dochodów osiąganych przez niego i osoby pozostające wspólnie w gospodarstwie domowym w 2011 r. i 2012 r. (PIT), - kserokopii deklaracji podatkowych składanych przez niego dla celów opodatkowania swojej działalności gospodarczej podatkiem dochodowym od osób fizycznych (PIT-5) oraz podatkiem od towarów i usług (VAT-7) za miesiące październik, listopad, grudzień 2012 r. i styczeń 2013 r., - kserokopii wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych jego i osób pozostających wspólnie w gospodarstwie domowym za ostatnie trzy miesiące. Do dnia rozpoznania niniejszej sprawy skarżący nie przedłożył wymaganych dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, które obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym m.in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków. W przedmiotowej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, zatem rozpoznanie jego wniosku sprowadza się do ustalenia, czy w niniejszej sprawie spełniona jest przesłanka określona w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Stosownie bowiem do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych (art. 245 § 3 p.p.s.a.) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazać przy tym należy, że z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych wynika również, że zasadą jest, iż to strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Występująca w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucja "prawa pomocy" stanowi więc wyjątek od wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się więc jedynie do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 października 2004r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005, nr 1, poz. 8). Zatem w tego rodzaju sprawach Sąd ocenia zasadność wniosku w dwóch aspektach: uwzględniając wysokość obciążeń, które strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu oraz uwzględniając jej możliwości finansowe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, publikowane na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl, jak i pozostałe powołane poniżej orzeczenia). Na obecnym etapie postępowania skarżący jest obowiązany do uiszczenia opłaty kancelaryjnej za odpis orzeczenia z uzasadnieniem, doręczony na skutek wniosku skarżącego złożonego w niniejszej sprawie w dniu 23 stycznia 2013r. Ponadto dla potrzeb ewentualnego wniesienia skargi kasacyjnej skarżący obowiązany będzie także do uiszczenia wpisu, który zgodnie z § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) – stanowi połowę wpisu od skargi, nie mniej jednak niż 100 zł oraz ustanowienia zawodowego pełnomocnika. Rozstrzygnięcie złożonego wniosku obejmującego wskazane opłaty zależy jednak od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania. Obowiązkiem strony jest zatem wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. W świetle powyższych uwag strona ma więc obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Nieuczynienie zadość temu obowiązkowi pociąga za sobą negatywne konsekwencje w postaci niemożliwości uwzględnienia wniosku. Dokonując oceny okoliczności przedstawionych we wniosku Sąd doszedł do wniosku, że skarżący nie wykonał w pełni skierowanego do niego wezwania referendarza sądowego, w konsekwencji czego nie zostały złożone dokumenty, które pozwoliłyby wykluczyć powstałe przy ocenie formularza wątpliwości. Skarżący nie wykazał i nie udowodnił, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Brak jest jakiejkolwiek informacji odnośnie kosztów niezbędnych dla bieżącego utrzymania skarżącego i pozostającej na jego utrzymaniu córki. Brak danych dotyczących bieżących wydatków sprawia, iż staje się niemożliwym ustalenie czy poniesienie przez skarżącego kosztów sądowych mogłoby się wiązać z uszczerbkiem utrzymania uzasadniającym przyznanie prawa pomocy. Jak wskazano w postanowieniu WSA w Warszawie z 4 października 2006 r. nawet jeżeli znany jest poziom osiąganych przez stronę dochodów to brak danych dotyczących bieżących wydatków uniemożliwia ustalenie, czy poniesienie przez stronę kosztów postępowania uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy (przywołano: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LEX a Wolters Kluwer business, Warszawa 2011, s. 724). Skarżący nie przedstawił także innych dowodów nie pozwalając tym samym na wolną od wątpliwości ocenę rzeczywistych możliwości finansowych jego gospodarstwa domowego. W ocenie Sądu również należy mówić o niepełnej informacji w zakresie dochodów uzyskiwanych przez skarżącego w jego gospodarstwie domowym. Z oświadczenia, złożonego przez J.K. wynika bowiem, że w wyniku prowadzonej egzekucji zajęciu podlega znaczna część jego dochodów, a zwolniona z zajęcia pozostaje jedynie kwota 1.000 zł. Z kolei w dalszej części wniosku (vide pkt 10) skarżący wskazuje, że uzyskuje miesięczne dochody w wysokości 525 zł brutto. Zauważyć należy, iż za podstawę orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy nie można bowiem przyjmować domysłów dotyczących sytuacji materialnej strony, a także szukać ich przyczyn w składanych przez skarżącego rozbieżnych danych. Uwzględniając bowiem okoliczność, że skarżący posiada dochody w wysokości 525 zł miesięcznie nie sposób przyjąć, iż są one wystarczające do pokrycia kosztów niezbędnych dla bieżącego utrzymania dwuosobowej rodziny. Brak jakichkolwiek udokumentowanych danych w tym względzie nie pozwala na ustalenie rzeczywistych środków jakimi dysponuje skarżący i jego rodzina. Skarżący w dalszym ciągu nie przekazał wyciągów z posiadanych przez siebie i osób pozostających z nim w gospodarstwie domowym rachunków bankowych. Niewiadomym jest aktualny stan tych rachunków. Powyższe wskazuje na brak współdziałania skarżącego w zakresie ustalenia prawidłowego stanu faktycznego dotyczącego jego rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej. W postanowieniu z dnia 5.11.2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10 NSA podkreślił, iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy (dostępne na stronie internetowej http:// orzeczenia.nsa.gov.pl ). Zatem skoro skarżący nie uzupełnił danych i dokumentacji pod kątem, który został mu nakreślony w wezwaniu do uzupełniania danych wniosku PPF tut. Sąd nie mógł bazować na przypuszczeniach. Jak bowiem zaznaczono wyżej ryzyko wykazania przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. spoczywa na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Skarżący warunków uzyskania tego prawa nie wykazał. W tym względzie dodatkowo należałoby powołać stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w postanowieniu z dnia 18.06.2004 r., w którym podkreślił, iż ciężar dowodu co do okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na składającym wniosek, albowiem do uwzględnienia wniosku nie wystarczy ogólnikowa informacja o trudnej sytuacji tej osoby ( FZ 165/04, niepubl. ). Ponadto należy nadmienić, że o ile nie przeprowadzenie, w oparciu o przepis art. 255 p.p.s.a., postępowania uzupełniającego co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, w sytuacji, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą wątpliwości, jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie informacji wskazanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 5.09.2005 r., II FZ 414/05; postanowienie NSA z 14.09.2005 r., II FZ 575/05; postanowienie NSA z 10.01.2008 r., II FZ 540/07 niepubl.). Końcowo zauważyć należy, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia raz jeszcze wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Dostępność do sądu wymaga bowiem z natury rzeczy posiadania środków finansowych. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Nie bez znaczenia dla rozpoznania wniosku miała zatem ta okoliczność, że skarżący uiścił wpis sądowy od złożonej skargi w wysokości 200 zł, co świadczy o tym, iż był wstanie ponieść taki wydatek bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu. Reasumując, zebrany w toku niniejszego postępowania materiał nie pozwala na stwierdzenie, że spełniona została przesłanka wymieniona w art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a. Z przedstawionych przyczyn faktycznych i prawnych orzeczono jak w sentencji.