I SA/Op 47/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu w dniu 18 marca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi J. G. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 10 grudnia 2010 r. Nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji określającej zobowiązanie w podatku od środków transportowych, p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Przedmiotem skargi J. G. jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 10 grudnia 2010 r. Nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji określającej zobowiązanie w podatku od środków transportowych. W związku z tym skarżący na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązany jest - zgodnie z postanowieniami § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 221, 2193 ) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100 zł. Na dalsze koszty jakie mogą mieć miejsce w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192 ) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w również w kwocie 100 zł ( § 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi ). Skarżący na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 257 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz.1270 ) - zwanej dalej p.p.s.a., zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienia adwokata. Odnośnie swojej sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej skarżący oświadczył, iż w gospodarstwie domowym pozostaje wspólnie z żoną i dwojgiem dzieci ( syn 18 lat, córka 13 lat ), uzyskuje w skali miesiąca dochody z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 1.750 zł oraz że jest właścicielem domu mieszkalnego o powierzchni 180 m², samochodu ciężarowego marki Kamas ( 1980 r. ) i przyczepy ciężarowej ( 1977 r. ). Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył , co następuje: Stosownie do art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, które obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym m.in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków. Koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków ( art. 211 p.p.s.a. ). Opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna ( art. 212 § 1 p.p.s.a. ). Zgodnie z art. 246 § 1, pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, stosownie do art. 246 § 1, pkt 2 ustawy, następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powyższe oznacza, że prawo pomocy zarówno w zakresie całkowitym jak i częściowym stanowi instytucję wyjątkową. W wyniku czego należy przyjąć, iż przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym ( art. 246 § 1, pkt 1 p.p.s.a. ) winno być stosowane do osób żyjących w skrajnym ubóstwie ( przykładowo do osób zaliczanych do bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osób ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia ), zaś przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym do osób charakteryzujących się ubóstwem w takim stopniu, że zapłata kosztów sądowych w określonej wysokości mogłaby spowodować utratę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencji tych osób oraz ich rodzin. Przepisy te wskazują również, że przy rozpatrywaniu wniosku o prawo pomocy winno się uwzględniać, z jednej strony wysokość obciążeń finansowych jakie strona jest zobowiązana ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony jej możliwości finansowe. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego jest podnoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Każda osoba wszczynająca postępowanie powinna liczyć się więc z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów. Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji R P. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z kolei w innym postanowieniu NSA ( postanowienie z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8 ) stwierdził, iż "udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe". Przy czym wymaga podkreślenia, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W ocenie referendarza informacje przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej, w związku z czym, działając na podstawie art. 255 ustawy, pismem z 4 marca 2011 r. wezwano go do przekazania w terminie siedmiu dni od dnia otrzymania wezwania: - szczegółowej informacji na temat kosztów ponoszonych na bieżące utrzymanie, łącznie z kosztami utrzymania budynku mieszkalnego ( tj. wyodrębniając te koszty na poszczególne pozycje ), przez niego i rodzinę pozostającą z nim we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z dokumentami potwierdzającymi istnienie i wielkość tych kosztów, - dochodów osób, z którymi wspólnie zamieszkuje ( szczególnie dochodów małżonki ), - zeznania rocznego o wysokości dochodów osiąganych w 2010 r., - deklaracji podatkowych dla celów opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych ( PIT-5 ) oraz podatkiem od towarów i usług ( VAT-7 ) za miesiące listopad, grudzień 2010 r. oraz styczeń i luty 2011 r., - wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych skarżącego i jego małżonki za ostatnie trzy miesiące bieżącego roku. W odpowiedzi skarżący przesłał pismo sporządzone 13 marca 2011 r., w którym oświadczył, że jest jedynym żywicielem rodziny, że dzieci pobierają naukę szkolną, że nie posiada żadnych kont ani lokat bankowych, oraz że wydatki dotyczące usług telekomunikacyjnych wynoszą 68,55 z miesięcznie, dostawy wody 157,15 zł kwartalnie, usług dostawy energii elektrycznej 235,93 zł miesięcznie ( karta 20 ). Wraz z pismem skarżący przedłożył faktury dotyczące wymienionych usług oraz zaświadczenie o odbywaniu nauki szkolnej przez syna ( k. 21-24 ). Przekazanie powyższego pisma i faktur w żaden sposób nie można uznać za wywiązanie się przez skarżącego z obowiązku pełnego i rzetelnego wyjaśnienia okoliczności związanych z jego sytuacją finansową, nałożonego pismem z 4 marca 2011 r. W ocenie referendarza skarżący nie przedkładając zeznania rocznego o wysokości dochodów osiąganych w 2010 r., deklaracji podatkowych dla celów opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych ( PIT-5 ) oraz podatkiem od towarów i usług ( VAT-7 ) za miesiące listopad, grudzień 2010 r. oraz styczeń i luty 2011 r. nie uwiarygodnił oświadczenia zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy odnośnie dochodów uzyskiwanych z prowadzonej działalności gospodarczej. Brak tych dokumentów sprawił również to, iż referendarz sądowy pozbawiony został jakiejkolwiek informacji o potencjale finansowym skarżącego. O potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody ( bądź strata ) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność. Brak jakichkolwiek danych w tym względzie nie pozwala na ustalenie rzeczywistych środków jakimi skarżący jest w stanie dysponować. Poza tym nie sposób uznać za wiarygodne oświadczenie skarżącego o nieposiadaniu przez niego konta bankowego, w sytuacji gdy prowadzona jest przez niego działalność gospodarcza. Nadto należy wskazać, iż skarżący w przekazanym piśmie w niewielkim stopniu wywiązał się z wezwania do przekazania szczegółowych informacji odnośnie kosztów bieżącego utrzymania, ograniczając się jedynie do informacji dotyczących dostawy wody, energii elektrycznej i usług telekomunikacyjnych, a pomijając chociażby koszty związane z pozyskaniem energii cieplnej, odprowadzania ścieków, wywozu nieczystości stałych, czy też związane z zakupem środków higienicznych, żywności, uczęszczaniem dzieci do szkoły. Brak wyciągów i odpisów z kont bankowych za ostatnie trzy miesiące oraz szczegółowej informacji odnośnie kosztów bieżącego utrzymania ( pomimo wezwania w tym zakresie ) sprawia, iż obraz sytuacji finansowej skarżącego ( szczególnie w kontekście oświadczenia o dochodach ) jest niepełny, podważając dodatkowo zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zatem skoro skarżący nie uzupełnił danych i dokumentacji pod kątem, który został mu nakreślony w wezwaniu do uzupełniania danych wniosku PPF referendarz nie mógł bazować na przypuszczeniach. Jak bowiem zaznaczono wyżej ryzyko wykazania przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. spoczywa na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Skarżący warunków uzyskania tego prawa nie wykazał. W tym względzie dodatkowo należałoby powołać stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w postanowieniu z dnia 18.06.2004 r., w którym podkreślił, iż ciężar dowodu co do okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na składającym wniosek, albowiem do uwzględnienia wniosku nie wystarczy ogólnikowa informacja o trudnej sytuacji tej osoby ( FZ 165/04, niepubl. ). Poza tym należy nadmienić, że o ile nie przeprowadzenie, w oparciu o przepis art. 255 p.p.s.a., postępowania uzupełniającego co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, w sytuacji, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą wątpliwości, jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie informacji wskazanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy ( por. postanowienie NSA z 5.09.2005 r., II FZ 414/05; postanowienie NSA z 14.09.2005 r., II FZ 575/05; postanowienie NSA z 10.01.2008 r., II FZ 540/07 niepubl. ). Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.