I SA/Op 48/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia NSA Joanna Kuczyńska po rozpoznaniu w dniu 01 czerwca 2011r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 29 listopada 2010 r. Nr [...] w przedmiocie rozpatrzenia wniosku o zwrot nienależnie uiszczonych wpłat wraz z należnymi odsetkami postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie Pismem z dnia 28 kwietnia 2011 r. A. C. wniósł zażalenie (potraktowane jako sprzeciw) na postanowienie z dnia 12 kwietnia 2011 r. Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu odmawiające przyznania prawa pomocy w części kwoty wpisu od skargi przekraczającej kwotę 100 zł. Przedmiotem skargi A. C. jest decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z 29 listopada 2010 r. Nr [...] w przedmiocie rozpatrzenia wniosku o zwrot nienależnie uiszczonych wpłat wraz z należnymi odsetkami. Na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skarżący zobowiązany jest - zgodnie z postanowieniami § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 221, 2193 ) do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 320 zł. Na dalsze koszty jakie mogą mieć miejsce w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych ( Dz. U. Nr 221, poz. 2192 ) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 160 zł ( § 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi ). Skarżący na urzędowym formularzu zgodnie z art. 257 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270) - zwanej dalej p.p.s.a w dniu 1 marca 2011 r., zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych dotyczącego wpisu od skargi. W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, że w wyniku powodzi mającej miejsce w maju 2010 r. poniósł znaczne szkody ( zgodnie z jego twierdzeniem mieszczące się w granicach 70.000 zł ), że wraz z żoną są i w niedalekiej przyszłości będą zobowiązani do uiszczenia kilku wpisów od skarg, oraz że z powodu powodzi nie uzyskano z gospodarstwa rolnego żadnych przychodów, zaś on sam z tego powodu poniósł straty z pozarolniczej działalności gospodarczej. Jednocześnie odnośnie swojej sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej skarżący oświadczył, że w gospodarstwie domowym pozostaje wspólnie z żoną M. C, a jedynymi dochodami uzyskiwanymi w tym gospodarstwie domowym są dochody jego żony z najmu mieszkań w wysokości 1.067 zł brutto. Z prowadzonej przez niego pozarolniczej działalności gospodarczej oraz z prowadzonego wspólnie z żoną gospodarstwa rolnego wykazał brak dochodów. Z kolei, zgodnie jego oświadczeniem, na posiadany przez niego i żonę majątek składają się: dom mieszkalny o powierzchni 150 m², dwa lokale mieszkalne o powierzchni odpowiednio 19 i 24 m², nieruchomość rolna o powierzchni 1,43 ha oraz samochód osobowy marki KIA o wartości 22.000 zł. Jednocześnie skarżący oświadczył, że wspólnie z żoną obciążeni są kredytami bankowymi na kwotę 150.000 zł, zaś w lutym 2011 r. zaciągnięto kolejny kredyt. W ocenie referendarza informacje przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej, w związku z czym, działając na podstawie art. 255 p.p.s.a., pismem z 8 marca 2011 r. wezwano Skarżącego do przekazania w terminie siedmiu dni od dnia otrzymania wezwania: - szczegółowej informacji na temat ponoszonych przez niego i żonę kosztów na bieżące utrzymanie ( tj. z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje, w tym pozycje dotyczące kosztów utrzymania mieszkania ) wraz dokumentami potwierdzającymi fakt i wysokość ich poniesienia, - informacji odnośnie ewentualnych obciążeń dochodów jego i żony poza bieżącymi wydatkami również z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi taki stan, - dowodów potwierdzających jego oświadczenie o szkodach poniesionych w wyniku powodzi i ich wielkości, - informacji i dokumentów dotyczących odszkodowania ( jeżeli takowe było ), - dowodów potwierdzających jego oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy odnośnie dochodów z gospodarstwa rolnego i najmu mieszkań, - zeznania o wysokości dochodów ( bądź straty ) osiąganych przez niego i jego żonę w 2010 r., - deklaracji podatkowych dla celów opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych ( PIT ) oraz opodatkowania podatkiem od towarów i usług ( VAT-7 ) za listopad i grudzień 2010 r. oraz styczeń i luty 2011 r., - dokumentów potwierdzających oświadczoną we wniosku o przyznanie prawa pomocy wielkość kredytów bankowych oraz kopię umowy kredytu zawartego w lutym 2011 r., - wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych wnioskodawcy i jego żony za ostatnie trzy miesiące. Skarżący pismem z 29 marca 2011 r. przedłożył dokumenty w postaci deklaracji podatkowej VAT-7K dotyczącej opodatkowania podatkiem od towarów i usług jego działalności gospodarczej za IV kwartał 2010 r., zeznania o wysokości uzyskanego przychodu, wysokości dokonanych odliczeń i należnego ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych za rok 2010 ( PIT-28 ) oraz zaświadczenia Burmistrza Brzegu z 2 czerwca 2010 r. o zalaniu wodami rzeki Odry posesji położonej w Brzegu przy ul. Oławskiej 79. Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy 12 kwietnia 2011 r. odmówił przyznania prawa pomocy żądanym zakresie. W złożonym sprzeciwie, Skarżący wnosił o zmianę zaskarżonego postanowienia i zwolnienie od uiszczenia wpisu od skargi w kwocie przekraczającej 100 zł . Zarzucał, że w wydanym postanowieniu nie uwzględniono tego, że Skarżący i jego współmałżonka wnieśli szereg wpisów w sprawach rozstrzyganych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, ponadto współmałżonka zapłaciła znaczny podatek od spadków i darowizn co wynika ze spraw o sygn. akt I S.A./Op 250/10 i I SA/Op 254/10. Podnosi również, że dowolne było uznanie, iż dokumenty urzędowe przedłożone w Sądzie nie są wiarygodne. Zdaniem Skarżącego również kwota wpisu od skargi powinna być w innej wysokości, bowiem w sprawie ze skargi z dnia 18 kwietnia 2011 r. dotyczącej odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu odsetek za zwłokę z tytułu uiszczenia nienależnych wpłat a więc pokrywającej się z obecnie rozpoznawaną nie było określonej wartości przedmiotu sporu. Tym samym wpis powinien wynosić 200 zł a nie 320 zł jak ustalono. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) dalej p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy. Na podstawie art. 245 § 1 i 3 wskazanej ustawy, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Intencją wprowadzenia przepisów dotyczących prawa pomocy było stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które znajdując się w trudnej sytuacji finansowej, nie mogą uiścić kosztów sądowych. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możliwość obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu sądowym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywoływania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. W świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. przy rozważaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy należy uwzględnić z jednej strony wysokość obciążeń finansowych w danym postępowaniu (np. wysokość wpisu od skargi lub skargi kasacyjnej), z drugiej zaś strony możliwości finansowe strony w chwili składania tego wniosku. oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W żadnym razie nie można uznać za wywiązanie się przez Skarżącego z obowiązku nałożonego przez ustawodawcę w zakresie pełnego udokumentowania i uzasadnienia podstaw do udzielenia prawa pomocy. Skarżący nie przedłożył przede wszystkim informacji na temat kosztów ponoszonych przez niego i żonę na bieżące utrzymanie, nie wspominając już o dokumentach potwierdzających informacje w tym zakresie, o przekazanie których również wezwano skarżącego. Nie przekazał wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych swoich i żony pozostającej z nim we wspólnym gospodarstwie domowym za ostatnie trzy miesiące, a także dokumentów dotyczących uzyskiwanych kredytów i ich spłaty. Skarżący nie uzupełnił danych i dokumentacji pod kątem, który został mu nakreślony w wezwaniu do uzupełniania danych wniosku PPF. Rozpoznając sprawę Sąd nie może bazować na szczątkowych, niepotwierdzonych i do tego mało wiarygodnych danych zawartych w tym wniosku. Rozbieżności nasuwają się choćby tylko przy porównaniu wielkości kosztów ponoszonych w skali miesiąca w gospodarstwie domowym skarżącego w tym z tytułu spłaty kredytów bankowych z wielkością dochodów uzyskiwanych w tym gospodarstwie. Posiłkując się oświadczeniem skarżącego zawartym w piśmie z 30 czerwca 2010 r., przekazanym w związku z rozpatrywaniem wniosku jego żony o przyznanie prawa pomocy przy sprawie o sygn. I SA/Op 250/10, ustalono, że prowadzone wspólnie z żoną gospodarstwo domowe obciążone jest stałymi miesięcznymi kosztami w wysokości 3.490,78 zł związanymi ze spłatą kredytów bankowych ( Polanku – 2.195,01 zł, Citihandlowy – 845 zł, Alior Bank – 450,77 zł ), natomiast z oświadczenia zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego w niniejszej sprawie wynika, że miesięczne dochody uzyskiwane w tym gospodarstwie stanowią kwotę 1.067 zł brutto. Skarżący w żaden sposób nie wyjaśnił jak ponosząc tylko koszty związane z obsługą kredytów w kwocie znacznie przekraczającej wielkość uzyskiwanych w gospodarstwie domowym dochodów jest w stanie utrzymać rodzinę. Oznaczać to może, iż skarżący bądź też osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają inne źródła dochodów lub korzystają z pomocy osób trzecich. Brak jakichkolwiek danych w tym względzie nie pozwala na ustalenie rzeczywistych środków jakimi dysponuje Skarżący. Dodatkowo należy podkreślić, iż dochody gospodarstwa domowego skarżącego obciążają również bieżące koszty utrzymania w tym utrzymanie wykazanych nieruchomości. Jednocześnie nie wyjaśniona została kwestia czym uzasadniały instytucje bankowe, posiadając dane o dochodach tylko z tych źródeł i w takiej wysokości, przyznanie skarżącemu i jego żonie w lutym 2011 r. kolejnego kredytu, którego regularna spłata wraz ze spłatą rat poprzednich kredytów oraz kosztami bieżącego utrzymania wielokrotnie przewyższa wielkość dochodów uzyskiwanych w gospodarstwie domowym skarżącego. Także przedłożenie zaświadczenia Burmistrza Miasta Brzeg o fakcie zalania posesji wodami rzeki Odry nie stanowi dowodu na poniesienie strat z tym związanych. Wszystko to dopełnia mało wiarygodny i niespójny obraz sytuacji finansowej przedstawiony przez skarżącego. Skoro zatem z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika , iż skarżący nie wskazał dowodów mogących obrazować w pełni wiarygodną sytuację finansową jego i rodziny, należało uznać, że nie spełnia wymogów dla przyznania prawa pomocy w zakresie żądanym. W postanowieniu z dnia 18.06.2004 r., o sygn. akt FZ 165/04, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż ciężar dowodu co do okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na składającym wniosek, albowiem do uwzględnienia wniosku nie wystarczy ogólnikowe stwierdzenie o trudnej sytuacji tej osoby (niepubl.). Sąd badając niniejszą sprawę w pełni podpisuje się pod tym stwierdzeniem, w szczególności jeżeli podane informacje tak jak to ma miejsce w niniejszej sprawie – są niepełne, rozbieżne czy też przeczą zasadom logicznego rozumowania. Również w szeregu innych orzeczeń NSA podkreśla się, iż na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wykazania trudnej sytuacji (Sygn. akt: II FZ 470/05, II FZ 834/05, II FZ 875/05, II OZ 348/05, II OZ 412/05). Przy tym należy podkreślić, iż to, że skarżący nie wykazał przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie jest konsekwencją jego działania. Nie dopełnił on bowiem w sposób należyty ciążącego na nim obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej, a także udokumentowania powołanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności, szczególnie gdy pismem z 8 marca 2011 r. został do tego wezwany. Przeprowadzenie, w oparciu o przepis art. 255 p.p.s.a., postępowania uzupełniającego co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, nie dało podstaw do przyjęcia, że znajduje się on w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Również argumenty podniesione w złożonym sprzeciwie, wskazujące na konieczność poniesienia kosztów związanych z opłaceniem innych wpisów od skarg wniesionych do WSA w Opolu oraz obowiązek odprowadzenia podatku od spadku nie stanowią dostatecznej okoliczności uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Wskazana w zarządzeniu z dnia 7 lutego 2011 r. kwota wpisu sądowego od skargi tj. 320 zł, jest zgodna z § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ). Mając na względzie powyższe Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.