I SA/Op 486/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu w dniu 18 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. G. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 31 stycznia 2013 r. Nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Przedmiotem skargi J. G. jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 31 stycznia 2013 r. Nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. W związku z tym na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skarżący zobowiązany jest - zgodnie z postanowieniami § 2, ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, 2193) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100 zł. Na dalsze koszty jakie mogą mieć miejsce w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej również w kwocie 100 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W dniu 4 lipca 2013 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu wpłynął wniosek skarżącego J. G., sporządzony na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j Dz. U. z 2012 r., poz.270) - zwanej dalej p.p.s.a., w którym zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Odnośnie swojej sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej skarżący oświadczył, że w gospodarstwie domowym pozostaje wspólnie z żoną i córką, że ani on ani pozostali członkowie rodziny nie posiadają żadnego majątku, oraz że jedynymi dochodami jego gospodarstwa domowego są dochody uzyskiwane przez jego żonę w wysokości 2.000 zł (brutto) miesięcznie, które obciążają koszty związane z zakupem żywności, środków higienicznych, odzieży, węgla na opał i usług telekomunikacyjnych, a także koszty dotyczące spłaty kredytu (194 zł miesięcznie), opłaty czynszowej i leczenia żony u chirurga naczyniowego. Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył , co następuje: Stosownie do art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, które obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym m.in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków. Koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków (art. 211 p.p.s.a.). Opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna (art. 212 § 1 p.p.s.a.). Zatem wniosek skarżącego dotyczący częściowego prawa pomocy należy rozpatrywać w kontekście przesłanki zawartej w art. 246 § 1, pkt.2 p.p.s.a. Zgodnie z art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przede wszystkim dotyczyć to będzie osób charakteryzujących się ubóstwem w takim stopniu, że zapłata kosztów sądowych w określonej wysokości mogłaby spowodować utratę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencji tych osób oraz ich rodzin. Jednocześnie należy wskazać, że przy rozpatrywaniu wniosku o prawo pomocy winno się uwzględniać, z jednej strony wysokość obciążeń finansowych jakie strona jest zobowiązana ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony jej możliwości finansowe. Zatem instytucja prawa pomocy, na co wskazuje treść art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a,. może być zastosowana wobec wnioskodawcy jedynie w sytuacjach szczególnych. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego jest podnoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Każda osoba wszczynająca postępowanie powinna liczyć się więc z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów. Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z kolei w innym postanowieniu NSA (postanowienie z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8) stwierdził, iż "udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe ". Przy czym wymaga podkreślenia, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Referendarz sądowy analizując informacje przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy uznał, iż były one niewystarczające do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej. W związku z czym pismem z 9 lipca 2013 r. skarżący, poprzez pełnomocnika, został wezwany do przekazania w terminie siedmiu dni od dnia otrzymania wezwania: - pisemnej informacji na temat ponoszonych przez niego i rodzinę kosztów na bieżące utrzymanie (tj. z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje, w tym pozycje dotyczące kosztów związanych z utrzymaniem lokalu mieszkalnego, zakupu wyżywienia i innych niezbędnych kosztów utrzymania) wraz dokumentami potwierdzającymi fakt i wysokość ich poniesienia, - pisemnej informacji dotyczącej obciążeń dochodów jego i żony innymi wydatkami niż bieżące koszty utrzymania, również z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi taki stan, - kserokopii zeznania o wysokości dochodów osiąganych przez jego żonę w latach 2011 i 2012, - kserokopii dokumentów dotyczących dochodów jego żony ze stosunku pracy wskazanych w formularzu PPF, - kserokopii wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych za ostatnie trzy miesiące. W odpowiedzi na powyższe wezwanie pełnomocnik skarżącego przekazał pismo, w którym wskazał, iż skarżący ponosi miesięcznie koszty opłat:: za lokal mieszkalny w wysokości 439,33 zł, za energię elektryczną w wysokości 43,44 zł, za telefon w wysokości 283,34 zł, za dostarczenie gazu w wysokości 84 zł. Do pisma załączono kserokopie: zawiadomienia o wysokości opłat za lokal mieszkalny, pokwitowania zapłaty faktury za gaz, pokwitowania zapłaty faktury dotyczącej nabycia usług telekomunikacyjnych, potwierdzenia wpłaty za czynsz i media lokalu mieszkalnego, potwierdzenia wpłaty za energię elektryczną, umowy pożyczki, zeznań podatkowych za 2011 r. (PIT-36) i za 2012 r. (PIT-37), zaświadczenia z 10 lipca 2013 r. o wysokości przychodów uzyskiwanych przez żonę skarżącego ze stosunku pracy za I i II kwartał 2013 r., zestawienia operacji bankowych (karty od 40 do 61). Uznając, iż informacje wynikające zarówno przekazanego pisma jak i dokumentów ni obrazuje w pełni sytuacji skarżącego pismem z 13 sierpnia 2013 r. wezwano skarżącego, za pośrednictwem pełnomocnika, o przekazanie: - pisemnej informacji, z której wynikałoby jednoznacznie w jakiej wysokości w skali miesiąca ponosi on wraz z rodziną wydatki na zakup żywności, środków higienicznych, odzieży, węgla na opał oraz wydatki na leczenie żony, - stosownych zaświadczeń z urzędu pracy, - wyjaśnienia czy i z jakim skutkiem podejmowane są przez niego i córkę działania w celu podjęcia pracy. W odpowiedzi pełnomocnik skarżącego przedłożył pismo, w którym m.in. stwierdził, że wysokość wydatków na zakup żywności, środków higienicznych, odzieży, węgla na opał i wydatków na leczenie żony została podana w formularzu PPF, oraz że córka skarżącego jest zarejestrowana w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna, zaś sam skarżący figuruje w rejestrze osób bezrobotnych. Wraz z pismem pełnomocnik skarżącego przekazał również kserokopie opinii Naczelnika Urzędu Skarbowego w Kędzierzynie-Koźlu o odbyciu przez I. G. stażu w okresie od 11 sierpnia 2009 r. do 12 lutego 2010 r. i zaświadczeń wystawionych przez Powiatowy Urząd Pracy w Kędzierzynie-Koźlu. W ocenie referendarza przekazanie opisanych wyżej pism i kserokopii dokumentów nie można uznać za wywiązanie się z obowiązku nakreślonego w wezwaniach z 9 lipca 2013 r. i 13 sierpnia 2013 r. Przede wszystkim należy wskazać, iż skarżący nie wykazał i tym samym nie udokumentował skali wszystkich wydatków ponoszonych w związku z utrzymaniem gospodarstwa domowego, pomimo wyraźnego wezwania w tym zakresie. W wezwaniu z 13 sierpnia 2013 r. w sposób wyraźny zażądano od skarżącego wykazania wysokości wydatków na zakup żywności, środków higienicznych, odzieży, węgla na opał oraz wydatków na leczenie żony. Referendarz oceniający sytuację skarżącego, nie posiadając pełnych danych odnośnie kosztów aktualnie obciążających dochody jego gospodarstwa domowego pozbawiony jest możliwości dokonania tej oceny w sposób wnikliwy i rzetelny. Brak danych dotyczących bieżących wydatków sprawia bowiem, iż staje się niemożliwym ustalenie czy poniesienie przez skarżącego kosztów sądowych mogłoby się wiązać z uszczerbkiem utrzymania uzasadniającym przyznanie prawa pomocy. Jak wskazano w postanowieniu WSA w Warszawie z 4 października 2006 r. nawet jeżeli znany jest poziom osiąganych przez stronę dochodów to brak danych dotyczących bieżących wydatków uniemożliwia ustalenie, czy poniesienie przez stronę kosztów postępowania uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy (przywołano: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LEX a Wolters Kluwer business, Warszawa 2011, s. 724). Poza tym w piśmie pełnomocnika nie wskazano jakie w chwili obecnej córka skarżącego podejmuje działania w celu podjęcia pracy zarobkowej. Przekazana opinia dotyczy bowiem sytuacji jaka miała miejsce ponad 3 lata temu. Zatem, w sytuacji gdy skarżący nie przekazał informacji mogących obrazować w pełni jego sytuację, należało uznać, iż nie wykazał, że spełnia przesłanki określone w art. 246 § 1 p.p.s.a. W szczególności jeżeli podane informacje – tak jak to ma miejsce w niniejszej sprawie – są niepełne (por. postanowienie NSA z 26.02.2009 r., sygn. akt I FZ 23/09 oraz postanowienie NSA z 11.06.2010 r., sygn. akt I OZ 416/10, WWW.nsa.orzeczenia.gov.pl). W tym względzie szczególnie należałoby powołać stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w postanowieniu z dnia 5.11.2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10, w którym podkreślił, iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy (dostępne na stronie internetowej http:// orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono o odmowie przyznania prawa pomocy.