I SA/Op 505/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Sędkowska Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Gocki (spr.) Sędzia WSA Anna Komorowska-Kaczkowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 12 listopada 2025 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 kwietnia 2025 r., nr UP-272/2025 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję. Przedmiotem skargi wniesionej przez J. M. (dalej określanego jako: strona, skarżący, wnioskodawca) jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nr UP-272/2025 z 23 kwietnia 2025 r., którą organ ten działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572) [zwanej dalej "kpa"] w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (z 2024 r., poz. 497), [zwanej dalej "usus"] – uchylił własną decyzję z 12 lipca 2019 r. nr 1381/2019 i na podstawie: 1. art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 32 usus odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek, należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek oraz odsetek za zwłokę od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie 182.993,30 zł, w tym na: a) ubezpieczenia społeczne za okres 9/2006 - 9/2018 w łącznej kwocie 117.110,26 zł; w tym: składek 78.263,26 zł, odsetek za zwłokę 38.803 zł, kosztów upomnienia 44 zł, b) ubezpieczenie zdrowotne za okres 9/2006 - 9/2018 w łącznej kwocie 56.497,77 zł; w tym: składek 36.213,17 zł, odsetek za zwłokę 20.267 zł, kosztów upomnienia 17,60 zł; c) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 11/2006 - 2/2007, 6/2007 - 7/2007 i 3/2009 - 9/2018 w łącznej kwocie 9.385,27 zł, w tym: składek 6.440,27 zł, odsetek za zwłokę 2.945 zł, 2. art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a i art. 32 usus oraz § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365), zwanego dalej "rozporządzeniem", odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 176.390,73 zł, w tym na: a) ubezpieczenia społeczne za okres 9/2006 - 9/2018 w łącznej kwocie 111.770,69 zł, w tym: składek 76.597,69 zł, odsetek za zwłokę 35.129 zł, kosztów upomnienia 44 zł, b) ubezpieczenie zdrowotne za okres 9/2006 - 9/2018 w łącznej kwocie 55.524,77 zł, w tym: składek 36.213,17 zł, odsetek za zwłokę 19.294 zł, kosztów upomnienia 17,60 zł, c) Fundusz Pracy za okres 3/2009 - 9/2018 w łącznej kwocie 9.095,27 zł, w tym: składek 6.308,27 zł, odsetek za zwłokę 2.787 zł. Zaskarżone rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Wnioskiem z 12 kwietnia 2019 r. skarżący zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: też ZUS, Zakład) m.in. o umorzenie należności z tytułu składek z powodu trudnej sytuacji rodzinnej i finansowej. Decyzją z 12 lipca 2019 r. nr 1381/2019 ZUS odmówił umorzenia należności z tytułu składek, uznając, że w sprawie nie zachodzi stan całkowitej nieściągalności, o którym mowa w art. 28 ust. 3 usus, ani też nie wystąpiły szczególne okoliczności pozwalające na umorzenie zaległych składek mimo braku całkowitej nieściągalności. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Zakładu z 30 września 2019 r. nr [...]. Prawomocnym wyrokiem z 25 czerwca 2020 r. (sygn. akt I SA/Op 522/19), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, po rozpoznaniu skargi J. M., uchylił ww. decyzję ZUS z 30 września 2019 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. W ww. wyroku Sąd wskazał, że organ nie wyjaśnił dokładnie stanu faktycznego i nie przedstawił argumentacji przekonującej do podjęcia rozstrzygnięcia odmawiającego umorzenia wnioskowanej należności. Decyzją z 29 stycznia 2021 r. nr [...] ZUS, po ponownym przeanalizowaniu całości zebranego materiału dowodowego, uchylił decyzję organu I instancji z 12 lipca 2019 r. i odmówił umorzenia należności z tytułu składek, które nie uległy przedawnieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu wyrokiem z 6 października 2021 r., sygn. akt I SA/Op 180/21 uchylił ww. zaskarżoną decyzję organu. Ponownie rozpatrując sprawę ZUS decyzją z 9 maja 2022 r. po raz kolejny odmówił stronie umorzenia wnioskowanych składek. Powyższa decyzja również została uchylona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z 28 września 2022 r., sygn. akt I SA/Op 224/22. Także kolejne dwie decyzje organu rentowego, wydane w ponownie prowadzonym postępowaniu (nr [...] z 2 czerwca 2023 r. i [...] z 4 stycznia 2024 r., były następnie uchylane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, wyrokami z 27 września 2023 r. sygn. akt I SA/Op 240/23 i z 5 kwietnia 2024 r. sygn. akt I SA/Op 265/24. W tym ostatnim wyroku Sąd stwierdził, że Zakład nie zastosował się do wiążącej oceny wyrażonej w wyroku WSA w Opolu o sygn. I SA/Op 240/23, czym naruszył art. 153 ppsa. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd przypomniał, że uchylenie poprzednio wydanej decyzji wynikało z nieprawidłowego rozważenia przesłanek umorzenia z art. 28 usus i § 3 ust. 1 rozporządzenia. W tym względzie ZUS uznał, że w sprawie spełniona została przesłanka, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, jednak w oparciu o uznanie administracyjne odmówił udzielenia ulgi, przyjmując, że istnieją możliwości zaspokojenia zaległych należności składkowych. W ocenie Sądu, organ nadal nie zrealizował wytycznych zawartych w poprzednim wyroku w zakresie oceny, czy majątek zobowiązanego nadaje się w ogóle do egzekucji, jak również czy postępowanie egzekucyjne nie spowoduje ruiny finansowej i życiowej zobowiązanego i jego rodziny. Podkreślono przy tym, że sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje (lub z dużym prawdopodobieństwem może powodować) konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokajania swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa, nie jest zgodna z interesem tego obywatela, a jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym. Ze stanu faktycznego wynikało natomiast, że jedynym dochodem, jaki skarżący otrzymuje, jest niepodlegające egzekucji świadczenie pielęgnacyjne, zaś jedyny jego majątek stanowi nieruchomość, która stanowi jednocześnie jedyne miejsce zamieszkania skarżącego i jego żony. Sąd podniósł, że sam fakt posiadania przez stronę nieruchomości, nie przesądza o tym, że jest ona w stanie spłacić zaległość wobec ZUS bez utraty możliwości zaspokajania swoich podstawowych potrzeb życiowych i bytowych. W zaskarżonej decyzji zabrakło jednak jakiejkolwiek analizy i porównania ewentualnych kosztów postępowania egzekucyjnego i nadającego się do egzekucji majątku oraz skutków jakie owa egzekucja może wywołać dla skarżącego. Sąd zwrócił przy tym uwagę, że jak wynika z akt sprawy (oszacowania wartości nieruchomości) wartość nieruchomości zbliżona jest do wartości zadłużenia strony względem ZUS, co nakazuje rozważyć, czy pozbawienie skarżącego miejsca zamieszkania, w sytuacji gdy nie posiada on innych dochodów, utrzymuje się ze świadczenia finansowanego ze środków publicznych, a nadto w miejscu tym zamieszkuje jego niepełnosprawna żona, która pobiera świadczenia z pomocy społecznej (zasiłek stały), nie spowoduje powstania zagrożenia utraty możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych skarżącego i jego żony, a w konsekwencji spowoduje, czy też pogłębi konieczność sięgania przez niego, pozbawionego możliwości zaspokajania swoich podstawowych i niezbędnych potrzeb w zakresie miejsca zamieszkania, do środków pomocy państwa. Stan finansów ubezpieczeń społecznych nie może być bowiem reperowany kosztem ważnych interesów życiowych ubezpieczonych. Sąd stwierdził również, że w zaskarżonej decyzji organ, uzasadniając odmowę udzielenia ulgi, nadal wskazywał na okoliczności i argumenty, które nie znalazły akceptacji w poprzednich wyrokach. Za nieuprawnione Sąd uznał więc odwoływanie się organu do okoliczności sprzed kilku lat, jak i do faktu naruszenia przez skarżącego przepisów usus poprzez nieuiszczenie składek, składanych wcześniej przez niego wniosków o rozłożenie na raty spłaty zaległości, jego niskich zarobków uzyskiwanych w latach 2017 - 2022, przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem wszystkie te okoliczności zostały ocenione już wcześniej jako niewystarczające podstawy do wydania decyzji odmownej. Ponadto Sąd przypomniał, że w prawomocnym wyroku nakazano organowi uwzględnienie aktualnych i pełnych informacji dotyczących sytuacji życiowej i finansowej strony i odniesienie jej do ponoszonych wydatków i kwoty należności objętej wnioskiem o umorzenie (ponad 200.000 zł) z uwzględnieniem indywidualnych okoliczności sprawy. Tymczasem organ odniósł dochód skarżącego do minimum socjalnego i na tej podstawie uznał, że sytuacja finansowa nie stanowi podstawy do umorzenia. Organ nie uwzględnił przy tym oświadczenia skarżącego, że uzyskiwany dochód jest w całości wydatkowany i nie pozawala na gromadzenie oszczędności czy spłacenie zaległości z tytułu składek - co również jest sprzeczne z zaleceniami sądu. Sąd zaznaczył, że z okoliczności sprawy wynika, że brak umorzenia zaległości może spowodować u skarżącego znaczne pogorszenie sytuacji życiowej, czego organ nie uwzględnił. W konsekwencji WSA stwierdził, że organ nie zastosował się do zaleceń sądu wynikających z prawomocnego wyroku z 27 września 2023 r., sygn. akt I SA/Op 240/23, w którym zaakcentowano, że bez rzetelnie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego, bez odtworzenia prawdy obiektywnej, bez spójnego toku argumentacji poprowadzonego z uwzględnieniem reguł logiki i doświadczenia życiowego, organ nie był uprawniony do nieuwzględnienia wniosku skarżącego. WSA orzekł, że w ponownie prowadzonym postępowaniu organ uwzględni powyższe rozważania sądu, w szczególności organ nie ponowi błędów i uchybień wyżej wyszczególnionych, w tym zwłaszcza nie powieli zakwestionowanych przez sąd argumentów, co do oceny zasadności wniosku o umorzenie należności. Ponownie rozpatrując sprawę organ uzupełnił materiał dowodowy o informacje uzyskane od Naczelnika Urzędu Skarbowego w O. (pismo z 16 stycznia 2025 r.) oraz od I. (pismo z 18 grudnia 2024 r.). Ponadto, pismem z 28 czerwca 2024 r. zawiadomił skarżącego możliwości uzupełnienia wniosku o dodatkowe dokumenty obrazujące jego sytuację materialną i zdrowotną oraz inne dokumenty potwierdzające okoliczności podnoszone we wniosku o umorzenie. W odpowiedzi skarżący poinformował, że jego sytuacja życiowa, majątkowa, finansowa i zawodowa nie uległa zmianie. Dodał, że nadal sprawuje wyłączną opiekę nad żoną - M. M., która jest niezdolna do samodzielnej egzystencji. Stan zdrowia fizycznego i psychicznego żony jest bardzo zły, a jej kontakt ze światem zewnętrznym bardzo ograniczony, wskutek czego potrzebuje pomocy w codziennych, podstawowych sprawach życiowych. Jak wskazał skarżący, żona nie toleruje obecności osób obcych i z tego powodu nie może on korzystać ze wsparcia np. opiekunki osób niepełnosprawnych, jak również podejmować aktywności zawodowej. Podniósł dalej, że jedynym jego dochodem jest świadczenie pielęgnacyjne wypłacane przez Ośrodek Pomocy Społecznej w C. Natomiast żona, która prowadzi odrębne gospodarstwo domowe, otrzymuje świadczenia z OPS w C. oraz świadczenie wypłacane przez ZUS. Poinformował, że wszystkie środki, którymi dysponuje przeznacza na bieżące wydatki, tj. opłaty za wodę, prąd, gaz, usługi telekomunikacyjne, żywność, ubrania i środki czystości i nie ma zdolności do zebrania kapitału, który stanowiłby zabezpieczenie na przyszłość lub mógł zostać przeznaczony na nieprzewidziane wydatki, czy spłatę zadłużenia wobec ZUS. Na podstawie tak zebranego materiału dowodowego Zakład, zaskarżoną obecnie decyzją z 23 kwietnia 2025 r. po raz kolejny odmówił stronie umorzenia należności z tytułu składek opisanych na wstępie. W uzasadnieniu w pierwszej kolejności wyjaśnił, że wobec należności z tytułu składek za okres od maja 2008 r. do lutego 2009 r. upłynął termin przedawnienia, jednak nie uległy one przedawnieniu, gdyż zabezpieczono ich spłatę poprzez ustanowienie hipotek na nieruchomości należącej do skarżącego i nadal istnieje możliwość ich dochodzenia z przedmiotu hipoteki. Pozostałe należności są wymagalne i nie doszło do ich przedawnienia, a to z uwagi na postępowanie egzekucyjne, w toku którego podjęto czynności skutkujące zawieszeniem biegu terminu przedawnienia (zastosowano zajęcia egzekucyjne). Postanowieniem z 13 czerwca 2019 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w O. umorzył postępowanie egzekucyjne z wniosku ZUS prowadzone w oparciu o tytuły wykonawcze obejmujące należności na: ubezpieczenia społeczne za okres 1/2007 do 4/2008, na ubezpieczenie zdrowotne za okres 1/2007 - 4/2008 oraz Fundusz Pracy za okres 1/2007 - 5/2007 - za powyższe okresy nie zostało wszczęte ponowne postępowania egzekucyjnego. Z kolei 31 grudnia 2020 r. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w O. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych z 20 czerwca 2016 r. nr [...] - [...], jednak tytuły te pozostają w aktywnej egzekucji i zastosowano środek egzekucyjny w postaci zajęcia rachunku bankowego. Z tytułu umowy zlecenia Dyrektor Oddziału ZUS w O. prowadzi postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych nr [...][...] w oparciu o zajęcia [...] z 4 grudnia 2018 r. Przechodząc do istoty sprawy organ wskazał, że w oparciu o przedłożone oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym z 29 listopada 2023 r. ustalono, że skarżący: jest żonaty; nie pracuje zarobkowo; nie pobiera świadczeń emerytalno-rentowych; nie uzyskuje dochodów z innych źródeł; nie pobiera zasiłków z pomocy społecznej, świadczeń z Urzędu Pracy; pobiera świadczenie pielęgnacyjne w wysokości 2.458 zł miesięcznie; prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe; ponosi stałe miesięczne wydatki z tytułu opłat eksploatacyjnych 1.550 zł oraz kosztów związanych z leczeniem 200 zł; posiada zobowiązania finansowe z tytułu podatków za 2023 r. w wysokości 873 zł, które spłaca w miesięcznej kwocie 72,75 zł; jest właścicielem domu o powierzchni 127 m2 oraz gruntu o powierzchni 705 m2 w C. przy ul. [...] objętych księgą wieczystą numer [...]; jest właścicielem samochodu marki [...] z 2003 r.; nie posiada praw majątkowych, innych składników mienia ruchomego i wierzytelności; nie może obecnie podjąć jakiejkolwiek aktywności zawodowej lub czynności zarobkowych za względu na konieczność sprawowania całodobowej opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym żoną; całość środków, którymi dysponuje jest przeznaczana na bieżące utrzymanie; żona M. M. otrzymuje świadczenia z Ośrodka Pomocy Społecznej w wysokości: 560,16 zł + 215,84 zł + 200 zł oraz z ZUS 500 zł, prowadzi odrębne gospodarstwo domowe, z otrzymywanych zasiłków reguluje koszty leczenia i zakupu żywności. Z kolei z danych z systemu ZUS oraz rejestrów centralnych: CEDiG, CEP i Bazy Danych Ksiąg Wieczystych, wynikało, że skarżący: 12 listopada 2021 r. zaprzestał wykonywania działalności gospodarczej; od 1 października 2021 r. jest zgłoszony do ubezpieczeń przez OPS w C. i pobiera świadczenie pielęgnacyjne, które od 1 stycznia 2025 r. wynosi 3.287 zł miesięcznie; jest właścicielem samochodu osobowego marki [...] z 2003 r.; jest właścicielem nieruchomości zabudowanej o powierzchni 0,0410 ha w C., objętej księgą wieczystą nr [...], prowadzoną przez Sąd Rejonowy w O., w której ZUS dokonał wpisów hipotek przymusowych w łącznej wysokości 236.553,49 zł; przymusowe dochodzenie należności z tytułu składek prowadzi Dyrektor Oddziału ZUS w O. oraz Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w O. Ponadto Zakład pismem z 12 grudnia 2024 r. zwrócił się do I. z zapytaniem odnośnie kredytu zabezpieczonego na nieruchomości. 18 grudnia 2024 r. bank poinformował, że kredyt zabezpieczony wpisem w księdze wieczystej numer [...] został spłacony 2 września 2016 r. W wyniku oceny zebranego materiału dowodowego ZUS uznał, że w sprawie nie wystąpiła żadna z wymienionych enumeratywnie w art. 28 ust. 3 usus przesłanek umorzenia należności z uwagi na ich całkowitą nieściągalność. W tym względzie stwierdził: 1) przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 usus nie wystąpiła z przyczyn oczywistych; 2) przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c usus nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że w stosunku do strony toczyło się postępowanie upadłościowe czy likwidacyjne; 3) nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 usus - wprawdzie skarżący zaprzestał wykonywania działalności, jednak nie zostało spełnione kryterium braku majątku, ponieważ jest on właścicielem nieruchomości objętej księgą wieczystą numer [...], na której ZUS dokonał zabezpieczenia hipotecznego; 4) przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a usus nie zachodzi, ponieważ wysokość nieopłaconych składek przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym (16 zł), 5) przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 usus nie zachodzi - mimo, iż prowadzona wobec majątku skarżącego egzekucja okazała się bezskuteczna i została zakończona postanowieniami o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wydanymi przez Naczelnika [...] US w O. (postanowienie z 13 czerwca 2019 r.) oraz przez Komornika Sądowego (postanowieniem z 31 grudnia 2020 r.), to jednak skarżący posiada majątek nieruchomy podlegający egzekucji. Zdaniem organu, postanowienie o zakończeniu postępowania egzekucyjnego oprócz formalnego jego zakończenia, powinno stwierdzać całkowity brak majątku, z którego można prowadzić postępowanie egzekucyjne; co w sprawie nie miało miejsca (strona jest właścicielem nieruchomości, w której ZUS dokonał wpisów hipotek przymusowych); ponadto Dyrektor Oddziału ZUS w O. prowadzi postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] -[...] w oparciu o zajęcia z 4 grudnia 2018 r.; 6) przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 usus nie zachodzi - nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ Dyrektor Oddziału ZUS w O. oraz Naczelnik [...] US w O. prowadzą postępowanie egzekucyjne, w ramach którego dokonano zajęcia wierzytelności z należących do strony rachunków bankowych i nadpłaty/zwrotu podatku w [...] US w O.; powyższe czynności pozwalały na skuteczną windykację należności z tytułu składek do 17 marca 2021 r., kiedy wyegzekwowano ostatnią wpłatę w wysokości 92 zł; obecny brak efektu w egzekwowaniu należnych składek nie przesądza jednak jeszcze o całkowitej ich nieściągalności, ponieważ zaległości zostały objęte postępowaniem egzekucyjnym, które nie zostało zakończone, więc nie można uznać ich za całkowicie nieściągalne; postępowanie egzekucyjne nie zostało również ocenione przez organ egzekucyjny jako całkowicie nieskuteczne, tym bardziej, że posiadany majątek nieruchomy może stanowić przedmiot obrotu cywilnoprawnego, co skutkuje możliwością uznania go za źródło przychodu w celu spłaty zadłużenia. Rozpatrując, zgodnie z zaleceniami Sądu, skutki sprzedaży nieruchomości skarżącego w drodze przymusu, organ przedstawił ustalenia faktyczne poczynione w tym zakresie. Wskazał, że na nieruchomości gruntowej - placu z zabudowaniami o powierzchni 0,0410 ha, położonej w miejscowości C., dla której Sąd Rejonowy w O. prowadzi księgę wieczystą nr [...], ZUS dokonał wpisu do hipoteki na łączną kwotę 236.553,49 zł. W toku postępowania ustalono przy tym, że wierzytelność zabezpieczona przez I. S.A. na kwotę 134.425,76 zł, została przez skarżącego spłacona w 2016 r. Dalej organ wskazał, że według obwieszenia Naczelnika [...] US w O. z 17 lutego 2023 r., 3 kwietnia 2023 r. rozpoczął się opis i oszacowanie wartości w/w nieruchomości, z kolei 9 czerwca 2023 r. do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w O. wpłynęła prośba strony o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego. Według informacji Wójta Gminy C. z 5 listopada 2020 r. na kartotece podatkowej strony figurują budynki mieszkalne o powierzchni 127 m2, pozostałe budynki 73,50 m2 oraz grunty pozostałe 705 m2. Naczelnik [...] US w O. pismem z 25 listopada 2020 r. poinformował, że według wstępnej wyceny wartość nieruchomości położonej w C. przy ul. [...] wraz z przynależnymi zabudowaniami, objętej ww. księgą wieczystą wynosi 217.770 zł. Organ przyznał, że nie posiada aktualnej wyceny nieruchomości, zaznaczając jednocześnie, że w ostatnich 5 latach ceny nieruchomości znacząco wzrosły, co potwierdza ogłoszenie na stronie internetowej otodom.pl, w którym podano kwotę sprzedaży domu z 1950 r. (do remontu) w C. przy ul. [...] o powierzchni 150 m2, położonego na działce o powierzchni 720 m2, (czyli zbliżonej do wielkości domu należącego do strony), wynoszącą 329.000 zł. Według organu, chociaż dla wdrożenia postępowania egzekucyjnego z tego składnika majątku znaczenie ma niewątpliwie fakt, że jest to jedyne miejsce zamieszkania skarżącego i jego żony, to jednak powierzchnia budynku przekracza 150% powierzchni przyjętej dla definicji lokalu zamiennego (tj. na członka gospodarstwa domowego przypada powyżej 10 m2 powierzchni łącznej pokoi, a w przypadku gospodarstwa jednoosobowego 20 m2). Oznacza to, że istnieje możliwość przeprowadzenia egzekucji z tego składnika majątku, która pozwoli na pokrycie nieopłaconych składek, kosztów egzekucyjnych oraz zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych rodziny skarżącego. Przechodząc do oceny zasadności wniosku w oparciu o art. 28 ust. 3a usus w zw. z § 3 rozporządzenia, organ podkreślił, że o istnieniu ważnego interesu po stronie zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz zobiektywizowane kryteria. Zaznaczył też, że skarżący, decydując się na prowadzenie działalności gospodarczej, powinien być świadomy, że dodatkowo zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tego tytułu za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności, aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów, a nawet w przypadku poniesienia strat, czy pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności różnych problemów. W wyniku analizy zebranych dowodów organ wykluczył możliwość umorzenia należności na podstawie § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, wskazując, że skarżący zaprzestał wykonywania działalności gospodarczej. ZUS stwierdził natomiast wystąpienie przesłanki związanej z koniecznością sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny (§ 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia). Za wykazany uznał fakt istnienia przewlekłej choroby żony skarżącego, co potwierdzała przedłożona dokumentacja medyczna. Zgodnie z treścią włączonego do akt Orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w O. z 13 listopada 2018 r., M. M. jest niepełnosprawna od 22 listopada 2017 r. w stopniu znacznym i wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz zaopatrzenia w przedmioty [...], środki pomocnicze i pomoce techniczne ułatwiające funkcjonowanie. Lekarz Orzecznik ZUS 7 listopada 2019 r. i 7 maja 2020 r. stwierdził, że M. M. jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji oraz trwałe i całkowicie niezdolna do pracy. Pomimo wystąpienia ww. przesłanki, organ w ramach uznania administracyjnego odmówił umorzenia należności. Według organu, za takim stanowiskiem przemawiał fakt, że ZUS w trybie przymusowym ma możliwość dochodzenia należności z tytułu składek z należącej do strony nieruchomości oraz to, że do 2016 r. skarżący uregulował całość zadłużenia wobec banku z tytułu kredytu zupełnie pomijając zadłużenie wobec ZUS, a zaległości składkowe posiada on od 2006 r. Ponadto organ podkreślił, że umorzenie należności jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie trudnych, gdy opłacenie składek zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Badając sytuację materialną skarżącego ustalono natomiast, że jest on zgłoszony do ubezpieczeń społecznych w ZUS przez OPS w C. i pobiera świadczenie pielęgnacyjne, które od 1 stycznia 2025 r. wynosi 3.287 zł miesięcznie. Z okoliczności przedstawionych przez skarżącego wynikało, że posiada on z żoną ustrój rozdzielności majątkowej i prowadzą odrębne gospodarstwa domowe, co zostało potwierdzone przez pracownika socjalnego OPS w C. i zapisane w uzasadnieniu decyzji przyznającej żonie zasiłek stały. W oświadczeniu z 29 listopada 2023 r. Skarżący podał, że ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem w łącznej wysokości 1.750 zł, w tym z tytułu: opłat eksploatacyjnych - 1.550,00 zł i kosztów leczenia - 200 zł, zaś w piśmie z 22 października 2024 r. poinformował, że wszystkie środki ze świadczenia pielęgnacyjnego, którymi dysponuje przeznacza na bieżące wydatki, tj. opłaty za wodę, prąd, gaz, usługi telekomunikacyjne, żywność, ubrania i środki czystości. Według organu, w przypadku skarżącego brak jest podstaw do stwierdzenia, że żyje on w stanie ubóstwa. Uzyskiwane przez niego środki ze świadczenia pielęgnacyjnego kształtują się bowiem na poziomie wyższym od minimum socjalnego, ustalonego na podstawie danych z GUS przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w IV kwartale 2024 r. dla 1-osobowego gospodarstwa pracowniczego (1.849,98 zł). Tym samym nie występuje sytuacja, w której konieczne byłoby korzystanie przez stronę ze środków pomocowych państwa. Jednocześnie, mając na względzie okoliczności podnoszone przez skarżącego w toku postępowania, że jego żona prowadzi odrębne gospodarstwo domowe, otrzymuje zasiłki i świadczenia z OPS i ZUS, z których reguluje koszty leczenia i zakupu żywności - organ zwrócił uwagę, że skarżący nie ponosi szczególnych lub ponadprzeciętnych kosztów związanych z leczeniem żony. Dodatkowo podniósł, że od 1 stycznia 2024 r. osoby z orzeczoną niepełnosprawnością mają możliwość uzyskania pomocy w ramach świadczenia wspierającego. W rezultacie organ stwierdził, że słuszny interes gospodarstwa domowego skarżącego zabezpieczają dochody znacznie przekraczające poziom minimum socjalnego. Dlatego natychmiastowe umorzenie zaległości składkowych w okolicznościach niniejszej sprawy byłoby przedwczesne i sprzeczne z interesem publicznym oraz naruszałoby konstytucyjną zasadę powszechności ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych. Względy społeczne wymagają bowiem, by zobowiązanie publicznoprawne było realizowane, a płatnik nie był pochopnie z niego zwalniany. Akceptowanie zaś stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza określoną w art. 2a ust. 1 i 2 pkt 2 usus zasadę równego traktowania ubezpieczonych. Ponadto organ zaznaczył, że umorzenie należności stanowi wyraz definitywnej rezygnacji ZUS z możliwości ich dochodzenia. Natomiast zasada równości obywateli wobec prawa nie pozwala ZUS na wydanie korzystnego dla skarżącego rozstrzygnięcia. Nie godząc się z powyższą decyzją skarżący wniósł skargę, w której podniósł zarzuty naruszenia: 1) przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie art. 7. art. 8 § 1. art. 11. art. 77 § 1. art. 80. art. 107 § 3 kpa ze względu na: a) dokonanie wadliwej analizy stanu faktycznego sprawy i przedstawienie wniosków nieznajdujących oparcia w zebranych dowodach, co doprowadziło do błędnego stwierdzenia, że wniosek skarżącego o umorzenie należności, pomimo spełnienia przesłanki umorzenia należności ZUS z tytułu składek, nie zasługuje na uwzględnienie, b) wydanie decyzji z pominięciem niektórych dowodów znajdujących się w aktach sprawy, względnie wydanie na decyzji na podstawie zdekompletowanych akt sprawy; 2) prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie art. 28 ust. 3a usus w zw. § 3 ust. 1 rozporządzenia, poprzez dokonanie subsumpcji wadliwie ustalonego stanu faktycznego pod hipotezę normy prawnej, co doprowadziło do błędnego stwierdzenia, że - pomimo spełnienia ustawowej przesłanki umorzenia należności ZUS z tytułu składek - wniosek skarżącego o umorzenie należności nie zasługuje na uwzględnienie; 3) przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: ppsa), poprzez niewykonanie wiążących- zaleceń wynikających z prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z 5 kwietnia 2024 r., sygn. akt I SA/Op 265/24, zakresie przeprowadzenia rzetelnego postępowania wyjaśniającego, odtworzenia prawdy obiektywnej oraz spójnego toku argumentacji, poprowadzonego z uwzględnieniem reguł logiki i doświadczenia życiowego, pomimo wytyku Sądu, zapisanego w powyższym wyroku, z którego wynika, że organ nie wykonał zaleceń zawartych we wcześniejszym wyroku WSA w Opolu z 27 września 2023 r., sygn. akt I SA/Op 240/23 Podnosząc powyższe zarzuty, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania na swoją rzecz. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.) - dalej jako: "ppsa", zaskarżona do sądu administracyjnego decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), jak też w razie stwierdzenia okoliczności uzasadniających stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji (pkt 2). Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 ppsa, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (niemającym tu zastosowania). Kontroli Sądu poddana została decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 23 kwietnia 2025 r., którą odmówiono skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne i na Fundusz Pracy wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami upomnienia. Dokonując sądowej kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia podkreślić należy, że przedmiotowa sprawa była już przedmiotem wcześniejszego jej rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, który już pięciokrotnie uchylał decyzje ZUS, wydane w sprawie wniosku skarżącego z 12 kwietnia 2019 r. o umorzenie w/w należności (wyroki z: 25 czerwca 2020 r., I SA/Op 522/19; 6 października 2021 r., I SA/Op 180/21; 28 września 2022 r., I SA/Op 224/22; 27 września 2023 r., I SA/Op 240/23 i 5 kwietnia 2024 r. I SA/Op 265/24). W tych okolicznościach należy przypomnieć, że zgodnie z art. 153 ppsa, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. W orzecznictwie podkreśla się, że ustanowiona w w/w przepisie zasada związania oceną prawną powoduje, iż skutki prawomocnego wyroku sądu administracyjnego dotyczą każdego nowego postępowania prowadzonego w zakresie danej sprawy i obejmują zarówno postępowanie sądowoadministracyjne, w którym orzeczenie zostało wydane, postępowanie administracyjne, w którym zapadło zaskarżone rozstrzygnięcie administracyjne, jak i wszystkie przyszłe postępowania administracyjne i sądowoadministracyjne dotyczące danej sprawy administracyjnej. (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 października 2014 r., II FSK 2506/12, z 11 kwietnia 2018 r., I FSK 1101/16 - publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl – podobnie jak pozostałe orzeczenia przywołane w uzasadnieniu). Przepis art. 153 ppsa ma charakter bezwzględnie obowiązujący i wywiera skutki w dwóch płaszczyznach, mianowicie ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie nie mogą pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu. Zasadniczym kryterium legalności decyzji (postanowienia) wydanej w postępowaniu ponowionym wskutek wyroku sądu administracyjnego jest więc zastosowanie się do wyrażonej przez ten sąd oceny prawnej oraz podporządkowanie się wytycznym co do dalszego postępowania (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 lutego 2018 r., II FSK 353/16). Przez "ocenę prawną" rozumie się wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w rozpoznanej sprawie. Pojęcie to obejmuje zarówno krytykę sposobu zastosowania normy prawnej w zaskarżonym akcie, jak i wyjaśnienie, dlaczego stosowanie tej normy przez organ, który wydał dany akt, zostało uznane za błędne, bądź za prawidłowe. Natomiast "wskazania co do dalszego postępowania" dotyczą sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych (por. A. Kabat (w:) B. Dauter i in., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2018, uw. 3 i 5 do art. 153). Na tle art. 153 ppsa w orzecznictwie przyjmuje się, że ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany stanu prawnego, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy, ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenianych faktów i dowodów oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną (por. wyrok WSA w Łodzi z 19 marca 2019 r. sygn. akt II SA/Łd 1148/18). Dokonując oceny, czy organ w sposób należyty zrealizował wytyczne zawarte w poprzednio wydanym wyroku z 5 kwietnia 2025 r. I SA/Op 265/24 należy wskazać, że dotyczą one wykładni i zastosowania art. 28 ust. 3a usus, w którym ustawodawca przewidział instytucję umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a usus określone zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia. Zgodnie z powołanym przepisem, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Przytoczone powyżej regulacje wskazują, że decyzja Zakładu w przedmiocie umorzenia należności z tytułu należności składkowych ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ przy zaistnieniu choćby jednej z przesłanek może, ale nie musi umorzyć należności z tytułu składek. Rozstrzygnięcie nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 kpa, wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 kpa) oraz jego oceny (art. 80 kpa), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 kpa Dowolność tę wyklucza również brzmienie art. 6 kpa, w myśl którego organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. W świetle ukształtowanej w doktrynie i zaakceptowanej w orzecznictwie sądów administracyjnych koncepcji interpretacyjnej przepisów zbudowanych na zasadzie uznania administracyjnego, nawet stwierdzenie, że w sprawie występują okoliczności świadczące o spełnieniu określonych przepisami przesłanek może, lecz nie musi prowadzić do rozstrzygnięcia pozytywnego dla wnioskodawcy. Prawem do umorzenia należności dysponuje w tym przypadku organ, który może, ale nie musi, wydać rozstrzygnięcia pozytywnego dla zobowiązanego. Należy jednak podkreślić, że uznanie administracyjne nie wyraża się w swobodzie oceny w danym stanie faktycznym sprawy, okoliczności odpowiadających przesłankom umorzenia, ale w możliwości negatywnego dla zobowiązanego orzeczenia, nawet przy ustaleniu istnienia przesłanek umorzenia. Z tego też względu sama odmowa umorzenia wnioskowanych należności nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki ich umorzenia, jak i wtedy, gdy nie miały one miejsca. Sąd badając zaskarżoną decyzję bada zatem, czy nie nosi ona cech dowolności, a więc, czy organ rozstrzygający w sprawie zebrał dostatecznie materiał dowodowy w kontekście znajdujących zastosowanie przepisów prawa materialnego (tutaj: art. 28 usus i § 3 ust. 1 rozporządzenia) i dokonał wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy po wszechstronnym i dogłębnym rozważeniu wszystkich okoliczności faktycznych występujących w badanej sprawie, a także, czy właściwie uzasadnił swoje stanowisko. Przepis art. 107 § 3 kpa bowiem stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. W szczególności zaś rozstrzygnięcia odmowne (negatywne) dla wnioskodawcy powinny być przekonująco i jasno uzasadnione zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Z rozstrzygnięć takich musi zatem wynikać między innymi, że organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności wynikających ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego lub nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego. Odnosząc powyższe do zaskarżonej obecnie decyzji Sąd w składzie rozpoznającym przedmiotową skargę stwierdza, że organ nie wywiązał się ze wskazań i zaleceń zawartych w prawomocnym wyroku WSA w Opolu z 5 kwietnia 2024 r., sygn. akt I SA/Op 265/24, jak i poprzednio wydanych w tej samej sprawie w/w wyrokach, w których również nakazano poczynienie prawidłowych i nie budzących wątpliwości ustaleń faktycznych co do sytuacji skarżącego i stosowne odniesienie ich do przesłanek umorzenia należności, tak aby dokonana ocena nie nosiła znamion dowolności. Zaznaczyć przy tym należy, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy przez organ w tej sprawie nie nastąpiła zmiana stanu faktycznego ani stanu prawnego, która czyniłaby ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w prawomocnym wyroku WSA w Opolu z 5 kwietnia 2023 r. o sygn. akt I SA/Op 265/24 nieaktualnymi. Wobec tego na organie ciążył obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej i wskazaniom wyrażonym w tym wyroku. W zaskarżonej obecnie decyzji organ stwierdził wystąpienie przesłanki umorzenia z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, związanej z koniecznością sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającą zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Organ wskazał, że ze zgromadzonej dokumentacji medycznej wynika, iż żona skarżącego jest niepełnosprawna od 22 listopada 2017 r. w stopniu znacznym i wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz zaopatrzenia w przedmioty [...], środki pomocnicze i pomoce techniczne ułatwiające funkcjonowanie. Lekarz Orzecznik ZUS 7 listopada 2019 r. i 7 maja 2020 r. stwierdził jej trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji oraz trwałą i całkowitą niezdolność do pracy. Pomimo wystąpienia ww. przesłanki organ, działając w ramach uznania administracyjnego, odmówił umorzenia należności, uzasadniając swe stanowisko możliwością przymusowego dochodzenia tych należności z należącej do skarżącego nieruchomości oraz faktem dokonania przez skarżącego w 2016 r. spłaty całości zadłużenia wobec banku z tytułu kredytu, z całkowitym pominięciem zaległości wobec ZUS. W ocenie Sądu powyższa argumentacja organu jest sprzeczna ze wskazaniami i oceną prawną wyrażonymi w prawomocnym wyroku WSA w Opolu z 5 kwietnia 2024 r. sygn. akt I SA/Op 265/24. W uzasadnieniu tego wyroku wskazano, że dokonując samodzielnej oceny możliwości spłaty zadłużenia, organ winien mieć na uwadze, czy majątek zobowiązanego nadaje się w ogóle do egzekucji, jak również czy postępowanie egzekucyjne nie spowoduje ruiny finansowej i życiowej zobowiązanego i jego rodziny. Sąd podkreślił, że sam fakt posiadania nieruchomości nie przesądza o tym, że skarżący jest w stanie spłacić zaległość bez utraty możliwości zaspokajania swoich podstawowych potrzeb życiowych i bytowych, do których należy posiadanie miejsca zamieszkania. Sąd wytknął również, że pomimo jasno wyrażonych w poprzednio wydanym wyroku o sygn. I SA/Op 240/23 zaleceń, w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nadal brak jakiejkolwiek analizy i porównania ewentualnych kosztów postępowania egzekucyjnego i nadającego się do egzekucji majątku (jedyny dochód strony nie podlega egzekucji) oraz skutków jakie owa egzekucja może wywołać dla zobowiązanego (utrata miejsca zamieszkania w sytuacji ciężkiej choroby członka rodziny i wykluczenia skarżącego z aktywności zawodowej). Organ nie uwzględnił też stanowiska Sądu wskazującego na to, że w sprawie należy rozważyć, czy zagrożenie utraty możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych dłużnika i jego żony nie pogłębi konieczności sięgania przez zobowiązanego do środków pomocy państwa. Za niedopuszczalne Sąd uznał odgórne przyjęcie przez organ, że samo posiadanie nieruchomości stanowi o braku wystąpienia podstaw do umorzenia należności, zaznaczając przy tym, że w poprzednio wydanym w sprawie wyroku I SA/Op 240/23, wprost wskazano, że stwierdzenie takie nie koresponduje ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym w zakresie wartości posiadanej przez skarżącego nieruchomości, wysokości zaległości oraz szacowanej wartości nieruchomości oraz okoliczności, iż nieruchomość ta stanowi jedyne i wyłączne miejsce zamieszkania skarżącego oraz jego niepełnosprawnej żony. W podsumowaniu w/w wyroku Sąd stwierdził, że rozumienie przesłanki interesu publicznego wskazane w zaskarżonej decyzji jest sprzeczne ze stanowiskiem Sądu wyrażonym w wyroku I SA/Op 240/23. Organ nie uwzględnił bowiem stanowiska, że interes publiczny także w sprawach dotyczących umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne, nie powinien być rozumiany jako sprzeczny z interesem obywatela. Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje (lub z dużym prawdopodobieństwem może powodować) konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokajania swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa, nie jest zgodna z interesem tego obywatela, a jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym. Jeżeli z ustalonych okoliczności wynika, że opłacenie należności z tytułu składek pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności pozbawiłoby go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, brak jest podstaw do wydania decyzji o odmowie umorzenia składek (por. wyrok NSA z 26 stycznia 2010r., sygn. akt II GSK 349/09). Zatem w sprawach dotyczących umorzenia składek interes społeczny nie może być rozumiany wąsko, wyłącznie jako dbałość o finanse ubezpieczeń społecznych. W ocenie Sądu orzekającego obecnie w sprawie, organ - pomimo wiążących zaleceń zawartych w poprzednio wydanych wyrokach - nadal dostatecznie nie rozważył, czy celowe i w interesie publicznym jest dochodzenie od skarżącego należności składkowych, jeżeli możliwość przymusowego dochodzenia tych należności ograniczona jest wyłącznie do majątku nieruchomego, stanowiącego jedyne miejsce zamieszkania skarżącego i jego niepełnosprawnej żony. Wobec oceny prawnej i wskazań wyrażonych w wyrokach WSA w Opolu o sygn.: I SA/Op 265/24 i I SA/Op 240/23 obowiązkiem organu było dokonanie pogłębionej analizy co do wpływu prowadzenia egzekucji z nieruchomości na możliwość zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych przez skarżącego i jego rodzinę; z uwzględnieniem stanowiska, że nie jest zgodne z interesem zobowiązanego, ani z interesem publicznym, gdyby w wyniku takiej egzekucji zaistniała konieczność objęcia skarżącego i jego niepełnosprawnej żony pomocą społeczną. Lektura uzasadnienia zaskarżonej decyzji wskazuje, że organ nie wywiązał się należycie z tego obowiązku. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ, odnosząc się do powyższej kwestii, przyznał, że nie posiada aktualnej wyceny nieruchomości skarżącego, zaznaczając przy tym, że w ostatnich 5 latach ceny nieruchomości znacząco wzrosły, co potwierdza ogłoszenie na stronie internetowej otodom.pl, w którym podano kwotę sprzedaży podobnej nieruchomości wynoszącą 329.000 zł. Jednocześnie stwierdził, że skoro powierzchnia budynku przekracza 150% powierzchni przyjętej dla definicji lokalu zamiennego, to istnieje możliwość przeprowadzenia egzekucji z tego składnika majątku, która pozwoli na pokrycie nieopłaconych składek, kosztów egzekucyjnych oraz zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych rodziny skarżącego. Zauważyć przy tym należy, że okoliczności powyższe stały się dla organu podstawą do stwierdzenia, że w sprawie nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 6 usus, natomiast kwestia skutków egzekucji z tego składnika majątkowego w kontekście przesłanek z § 3 ust. 1 rozporządzenia pozostała już poza rozważaniami organu. Powyższe świadczy, że organ po raz kolejny nie wykonał zaleceń zawartych w prawomocnych wyrokach WSA w Opolu, nakazujących zbadanie, czy postępowanie egzekucyjne, prowadzone wobec nieruchomości stanowiącej jedynie miejsce zamieszkania skarżącego i jego niepełnosprawnej żony, nie spowoduje ruiny finansowej i życiowej skarżącego. Za niewystarczające w tym względzie należy uznać ogólnikowe wywody co do powierzchni budynku należącego do skarżącego (przekraczającej 150% powierzchni przyjętej dla definicji lokalu zamiennego), czy samo wskazanie na wartość budynku podobnego (329.000 zł). Przypomnieć trzeba, że już w wyroku I SA/Op 240/23 Sąd, mając na względzie realia faktyczne dotyczące wysokości zaległości, szacowanej wartości nieruchomości oraz tego, iż nieruchomość ta stanowi jedyne i wyłączne miejsce zamieszkania skarżącego i jego niepełnosprawnej żony - zakwestionował przyjęte przez organ a priori założenie, że skoro skarżący posiada nieruchomość to egzekucja pozwoli na zaspokojenie zaległości bez pozbawienia rodziny możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb. Brak uwzględnienia tego stanowiska zarzucono również organowi w kolejnym wyroku z 5 kwietnia 2024 r., I SA/Op 265/24. Ponownie rozpatrując sprawę organ zobowiązany był więc rozważyć, czy kwota jaka pozostanie dla skarżącego po zaspokojeniu wszystkich wierzytelności wobec ZUS pozwoli faktycznie np. na kupno innego, mniejszego lokalu mieszkalnego. Takiej analizy w skarżonej decyzji zabrakło, co jest o tyle istotne w niniejszej sprawie, że z uwagi na konieczność sprawowania ciągłej opieki nad żoną i brak możliwości zarobkowych trudno oczekiwać, by skarżący miał możliwość uzupełnienia brakującej kwoty niezbędnej do zakupienia innego lokalu mieszkalnego, czy otrzymać na ten cel kredyt, który mógłby spłacić. Ewentualnie organ powinien poczynić realne założenia w zakresie możliwości przyznania skarżącemu i jego żonie lokalu zastępczego, tj. z uwzględnieniem zasobów mieszkaniowych gminy, na terenie której on mieszka i czasu oczekiwania na taki lokal. Zauważyć również należy, że dokonując analizy przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia organ uchylił się od jednoznacznej oceny, czy poczynione ustalenia faktyczne wskazują według niego (bądź nie) na wystąpienie okoliczności wskazanych w tym przepisie (gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych). Jak wynika z zaskarżonej decyzji, rozpatrując przedmiotową przesłankę organ przedstawił zebrany materiał dowodowy, którego podstawę stanowiły okoliczności przytoczone przez skarżącego oraz przedłożone przez niego dokumenty, w tym oświadczenie o posiadanym majątku, aktualnych źródłach utrzymania, stanie rodzinnym i zdrowotnym, miesięcznych wydatkach związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Na podstawie tych dowodów organ stwierdził, że słuszny interes zobowiązanego zabezpieczają dochody znacznie przekraczające poziom minimum socjalnego, co powoduje że umorzenie zaległości byłoby przedwczesne i nieuzasadnione. Wnioski organu w tym zakresie stoją w sprzeczności ze stanowiskiem wyrażonym w uprzednio zapadłych wyrokach. Jak bowiem wskazano w wyroku z 27 września 2023 r., I SA/Op 240/23: "(...) zestawiając obecne dochody skarżącego i całokształt jego sytuacji materialnej i sytuacji zdrowotnej małżonki, nie sposób jest – wobec braku rzetelnej argumentacji organu - za logiczne i zgodne z doświadczeniem życiowym uznać, by mógł on dokonać spłaty zaległości bez istotnego uszczuplenia możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W ocenie Sądu, również w obecnie zaskarżonej decyzji organ nadal nie wykazał, by skarżący miał możliwości spłaty zadłużenia wobec ZUS, albowiem stanowisko o możliwości dochodzenia należności w trybie przymusowym z nieruchomości skarżącego nie zostało poparte wszechstronnym i dogłębnym rozważeniem konsekwencji tejże egzekucji dla skarżącego i jego rodziny w kontekście przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Ponadto, jak już wyżej wskazano, z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika, czy rozstrzygnięcie odmawiające umorzenia skarżącemu wnioskowanych należności jest wynikiem stwierdzenia braku tej przesłanki, czy też zastosowania uznania administracyjnego. Argumentacja organu w tym względzie nie mogła być więc uznana za wyczerpującą, co więcej, zawęża rozumienie przesłanki interesu publicznego. Wskazać w tym miejscu należy, że przyznana organom rentowym w sprawach dotyczących umorzenia należności składkowych możliwość wyboru rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego, powinna zostać zdeterminowana wyważeniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Co przy tym istotne, art. 7 kpa nie ustala hierarchii wskazanych interesów ani też nie określa zasad rozstrzygania konfliktów między nimi. Ustawodawca przyjmuje regułę, zgodnie z którą obydwa te interesy podlegają równorzędnej ochronie bez dominacji któregokolwiek z nich. Jak wskazuje się w doktrynie i judykaturze, w państwie prawa nie ma miejsca dla mechanicznie i sztywno pojmowanej nadrzędności interesu ogólnego nad interesem indywidualnym. Oznacza to, że w każdym przypadku działający organ ma obowiązek wskazać, o jaki interes ogólny (publiczny) chodzi i udowodnić, iż jest on na tyle ważny i znaczący, że bezwzględnie wymaga ograniczenia uprawnień indywidualnych obywateli. Rozpatrując ponownie sprawę organ pominął wiążącą go ocenę prawną wyrażoną przez Sąd w wyroku I SA/Op 265/24, że sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje (lub z dużym prawdopodobieństwem może powodować) konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokajania swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa nie jest zgodna z interesem tego obywatela, a jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym. Z okoliczności sprawy wynika, że brak umorzenia zaległości może spowodować po stronie skarżącego znaczne pogorszenie sytuacji życiowej, w szczególności doprowadzić do eksmisji z obecnego miejsca zamieszkania. Trudno zatem uznać, że ewentualna sprzedaż nieruchomości skarżącego byłaby społecznie uzasadniona, jeśli pociągnęłaby za sobą konieczność zapewnienia lokalu zastępczego, jak również konieczność wsparcia rodziny skarżącego ze strony budżetu państwa. Organ, podejmując rozstrzygnięcie w ramach uznania administracyjnego, zobowiązany był dokonać ważenia skutków społecznych egzekucji należności oraz ocenić jej konsekwencje po stronie skarżącego i jego rodziny. Przy czym, jak to wielokrotnie podkreślano w poprzednio wydanych w sprawie wyrokach, w sprawach dotyczących umorzenia składek interes społeczny nie może być rozumiany wąsko, wyłącznie jako dbałość o finanse ubezpieczeń społecznych. W ocenie Sądu, organ w zaskarżonej decyzji nadal nie przedstawił dostatecznie ważkich argumentów, mogących uzasadnić odmowę udzielenia wnioskowanej ulgi. Podkreślana przez organ okoliczność dotycząca możliwości dochodzenia należności w trybie przymusowym z nieruchomości skarżącego, zabezpieczonej hipoteką stoi bowiem w sprzeczności z wyrażonym przez Sąd poprzednio wyrokujący stanowiskiem, iż intencją ustawodawcy wyrażoną w przepisach ustawy o ulgach w spłacie należności, nie jest doprowadzanie dłużników do bezdomności i dopuszczanie do sytuacji, gdy w celu spłacenia jednych należności publicznoprawnych (wobec ZUS), zobowiązany będzie musiał być objęty pomocą z innych funduszy publicznych, w dodatku jako osoba bezdomna. Niewystarczające w realiach tej sprawy jest także argumentowanie decyzji odmownej postawą skarżącego, który priorytetowo traktował swe zobowiązania cywilne względem należności wobec ZUS. Dokonanie bowiem spłaty przez skarżącego kredytu miało miejsce w 2016 r., czyli dziewięć lat temu, przed nasileniem choroby żony skarżącego i nie może mieć decydującego wpływu na ocenę skutków społecznych egzekucji należności z perspektywy obecnej sytuacji skarżącego. W ocenie Sądu, rozpatrując skutki sprzedaży domu skarżącego organ winien mieć również na względzie stan zdrowia żony skarżącego i ocenić, czy ewentualna eksmisja nie wywoła zbyt ciężkich skutków w tym zakresie, czego nie uczynił. W okolicznościach tej sprawy wymagane jest bowiem rozważenie, czy akceptowalna społecznie jest egzekucja nieruchomości, prowadząca również do eksmisji ciężko schorowanej żony skarżącego, skoro to nie ona jest obciążona zobowiązaniami wobec ZUS. Sąd rozpoznający sprawę niniejszą, nie negując uprawnienia organu do swobodnego wyboru rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego, ponownie jednak podkreśla, że interes publiczny także w sprawach dotyczących umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne, nie powinien być rozumiany jako sprzeczny z interesem obywatela. Przesłanki interesu publicznego i ważnego interesu obywatela, nie są wobec siebie konkurencyjne, ani też żadna z nich nie może w państwie prawnym być uznana z definicji za ważniejszą. Stąd wniosek, że uwzględnienie wniosku zobowiązanego nie będzie żadnym "aktem łaski", ale efektem rzetelnej oceny, co w ustalonych realiach stanu faktycznego będzie z punktu widzenia społecznego korzystniejsze: zastosowanie ulgi, czy też odmowa uwzględnienia żądania strony. Jeżeli więc z ustalonych okoliczności wynika, że opłacenie należności z tytułu składek pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności pozbawiłoby go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, brak jest podstaw do wydania decyzji o odmowie umorzenia składek (por. wyrok NSA z 26 stycznia 2010 r., sygn. akt II GSK 349/09). Sąd zaznacza, że podziela stanowisko, zgodnie z którym z umorzenia nie można czynić powszechnie stosowanego środka prowadzącego do zwolnienia z regulowania zaległych składek oraz, że za ryzyko związane z prowadzeniem działalności odpowiada podmiot prowadzący działalność. Zaznaczyć jednak należy, że ustawodawca przewidział możliwość umorzenia zadłużenia podmiotów, które prowadząc działalność gospodarczą nie regulowały składek ZUS i że nie można czynić reguły z odmowy umorzenia zadłużenia. Zatem przywołane przez organ argumenty wskazujące na szczególną ochronę należności pracowniczych i brak swobody dysponowania przez ZUS należnością publicznoprawną nie stanowią dostatecznej podstawy odmowy uwzględnienia wniosku o umorzenie. Przeciwne stanowisko skutkowałoby bowiem tym, że norma prawna, która dopuszcza umorzenie należności w przypadku ich całkowitej nieściągalności, nie mogłaby znaleźć w praktyce żadnego zastosowania, co byłoby sprzeczne ze społeczną funkcją omawianej instytucji prawnej. W konsekwencji ocena organu co do możliwości zaspokojenia należności składkowych, skutkująca odmową umorzenia należności, w świetle podniesionych przez Sąd okoliczności, musi być uznana za ocenę dowolną. Sąd nie neguje, iż instytucja umorzenia powinna być stosowana wyjątkowo, jednakże okoliczność ta nie może prowadzić do praktycznego wyeliminowania stosowania tej instytucji, uczynienia jej instytucją martwą, poprzez ogólnikowe powoływanie się tylko na określone kategorie prawne, bez dokonywania rzetelnej oceny ich występowania w konkretnej sprawie (por. wyrok WSA w Gorzowie z 28 maja 2020 r., sygn. akt II SA/Go 80/20). Wobec niewątpliwie trudnej sytuacji finansowej i osobistej skarżącego należy również przy ponownej analizie sprawy uwzględnić istotę (cel) ubezpieczenia społecznego, a mianowicie, że system ubezpieczeń społecznych jest to system ustawowo zagwarantowanych świadczeń związanych z pracą, służących zaspokojeniu potrzeb wywołanych przez zdarzenia losowe i finansowanych przez ubezpieczonych na zasadzie rozłożenia ich ciężaru na osoby do nich następnie uprawnione. Mieszcząca się w tym systemie również funkcja ochronna ubezpieczenia społecznego, nie pozwala na egzekwowanie niespłaconych składek w każdej sytuacji bez względu na konsekwencje dla zobowiązanego i jego rodziny. Podkreślić przy tym należy, że samo umorzenie składek, wiąże się także z pewnymi negatywnymi konsekwencjami dla osoby zobowiązanej, bowiem okres, za jaki zostały umorzone należności wobec ZUS nie zostanie zaliczony ani do okresu składkowego ani do nieskładkowego, przy ustalaniu prawa do emerytury nie zostanie on więc w ogóle uwzględniony (por. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 12 czerwca 2025 r., sygn. akt II SA/Go 182/25). Powyższe rozważania prowadzą zatem do konstatacji, że kontrolowana decyzja została wydana z istotnym naruszeniem art. 153 ppsa, które może istotnie wpływać na wynik sprawy. Organ nadal bowiem nie zastosował się do zaleceń Sądu wynikających z prawomocnego wyroku, w którym zaakcentowano, że interes społeczny nie może być rozumiany wąsko, wyłącznie jako dbałość o stan finansów publicznych i że nie leży w interesie publicznym sytuacja, w której egzekucja należności składkowych doprowadzi do ruiny finansowej i życiowej strony. W ponownie prowadzonym postępowaniu organ zobowiązany będzie do uwzględnienia powyższej oceny prawnej i wyeliminowania wskazanych nieprawidłowości. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c ppsa, sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji. Sąd nie orzekł w przedmiocie kosztów sądowych, gdyż niniejsza sprawa z zakresu ubezpieczeń społecznych jest zwolniona z kosztów sądowych na podstawie art. 239 § 1 pkt 1e ppsa, zaś strona skarżąca nie była reprezentowana przez pełnomocnika.