I SA/Op 559/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu w dniu 12 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi H. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 7 czerwca 2013 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia podatku od nieruchomości za rok 2013, p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Przedmiotem skargi H. M. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 7 czerwca 2013 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia podatku od nieruchomości za rok 2013 w kwocie 240 zł. W związku z tym na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skarżący zobowiązany jest - zgodnie z postanowieniami § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, 2193) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100 zł. Na dalsze koszty jakie mogą mieć miejsce w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej również w kwocie 100 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W dniu 19 sierpnia 2013 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu wpłynął wniosek skarżącego H. M., sporządzony na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j Dz. U. z 2012 r., poz.270) - zwanej dalej p.p.s.a., w którym zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Odnośnie swojej sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej skarżący oświadczył, że sam pozostaje w gospodarstwie domowym, że uzyskuje miesięczne dochody (z tytułu emerytury) w wysokości 2.042,61 zł, oraz że posiada działkę budowlaną o powierzchni 1.200 m². Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył , co następuje: Stosownie do art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, które obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym m.in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków. Koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków (art. 211 p.p.s.a.). Opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna (art. 212 § 1 p.p.s.a.). Zatem wniosek skarżącego dotyczący częściowego prawa pomocy należy rozpatrywać w kontekście przesłanki zawartej w art. 246 § 1, pkt.2 p.p.s.a. Zgodnie z art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przede wszystkim dotyczyć to będzie osób charakteryzujących się ubóstwem w takim stopniu, że zapłata kosztów sądowych w określonej wysokości mogłaby spowodować utratę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencji tych osób oraz ich rodzin. Jednocześnie należy wskazać, że przy rozpatrywaniu wniosku o prawo pomocy winno się uwzględniać, z jednej strony wysokość obciążeń finansowych jakie strona jest zobowiązana ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony jej możliwości finansowe. Zatem instytucja prawa pomocy, na co wskazuje treść art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a,. może być zastosowana wobec wnioskodawcy jedynie w sytuacjach szczególnych. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego jest podnoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Każda osoba wszczynająca postępowanie powinna liczyć się więc z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów. Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z kolei w innym postanowieniu NSA (postanowienie z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8) stwierdził, iż ,, udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe ". Przy czym wymaga podkreślenia, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Referendarz sądowy analizując informacje przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy uznał, iż były one niewystarczające do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej. W związku z czym pismem z 27 sierpnia 2013 r. skarżący został wezwany do przekazania w terminie siedmiu dni od dnia otrzymania wezwania: - pisemnej informacji na temat ponoszonych przez niego kosztów na bieżące utrzymanie (tj. z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje, w tym pozycje dotyczące kosztów związanych z utrzymaniem miejsca zamieszkania, zakupu wyżywienia i innych niezbędnych kosztów utrzymania) wraz dokumentami potwierdzającymi fakt i wysokość ich poniesienia, - pisemnej informacji dotyczącej obciążeń jego dochodów innymi wydatkami niż bieżące koszty utrzymania, również z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi taki stan, - kserokopii dokumentów potwierdzających wysokość uzyskiwanej emerytury, - kserokopii wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych za ostatnie trzy miesiące. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący przekazał pismo zawierające zestawienie miesięcznych opłat związanych z bieżącym utrzymaniem (w tym utrzymaniem mieszkania) oraz innych obciążeń jego dochodów. W ramach odpowiedzi na wezwanie przedłożono również kserokopie decyzji ZUS z 14 marca 2013 r. o waloryzacji emerytury. Z przedłożonego zestawienia wydatków wynika, iż w gospodarstwie domowym skarżącego miesięcznie ponoszone są koszty związane: z opłatą mieszkaniową, centralnym ogrzewaniem, energią elektryczną, gazem w kwocie 450 zł, z zakupem odzieży, bielizny, obuwia w kwocie 50 zł, z opłatą za TV, kablówkę, internet i korzystanie z telefonu komórkowego w kwocie 150 zł, z zakupem środków czystości i higieny w kwocie 100 zł, z zakupem żywności w kwocie 792 zł, z zakupem leków w kwocie 400 zł, z utrzymaniem roweru, wydatkami na kulturę i innymi nieprzewidzianymi w łącznej kwocie 100 zł. Z kolei z decyzji o waloryzacji emerytury wynika, że świadczenie emerytalne skarżącego netto wynosi 2.042,61 zł (brutto - 2.472 zł). Przekazane przez skarżącego informacje odnośnie kosztów jego utrzymania oraz kserokopia decyzji rentowej jedynie w części można uznać za wywiązanie się z obowiązku nakreślonego w wezwaniu z 27 sierpnia 2013 r. Przede wszystkim należy wskazać, iż nie udokumentował wydatków, ponoszonych w związku z utrzymaniem gospodarstwa domowego, pomimo wyraźnego wezwania w tym zakresie. W szczególności wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania i zakupu leków. W tej sytuacji trudno uznać za wiarygodną wykazaną przez skarżącego skalę wydatków miesięcznych, w szczególności wykazaną skalę wydatków na zakup lekarstw. Skarżący nie przekazał również wyciągów z rachunku bankowego, nie pozwalając tym samym referendarzowi na wolną od wątpliwości ocenę jego rzeczywistych możliwości finansowych. Niewiadomym jest bowiem aktualny stan rachunku. W wezwaniu żądano bowiem od skarżącego nie tylko wyciągów z lokat (których, jak twierdzi skarżący, nie posiada), ale też wyciągów z rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące. Zatem, w sytuacji gdy skarżący nie przekazał dowodów mogących obrazować w pełni jego sytuację finansową, należało uznać, iż nie wykazał, że spełnia przesłanki określone w art. 246 § 1 p.p.s.a. W szczególności jeżeli podane informacje – tak jak to ma miejsce w niniejszej sprawie – są niepełne i niepotwierdzone (por. postanowienie NSA z 26.02.2009 r., sygn. akt I FZ 23/09 oraz postanowienie NSA z 11.06.2010 r., sygn. akt I OZ 416/10, WWW.nsa.orzeczenia.gov.pl). W tym względzie szczególnie należałoby powołać stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w postanowieniu z dnia 5.11.2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10, w którym podkreślił, iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy (dostępne na stronie internetowej http:// orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie mniej jednak rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy jedynie w oparciu o niepełne i niepewne informacje co do jego sytuacji finansowej i materialnej, a wynikające z formularza PPF, w/w pisma i decyzji rentowej, należało uznać, iż w przypadku skarżącego nie wyczerpane zostały znamiona przesłanki zawartej w art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a. W ocenie referendarza stałe dochody uzyskiwane przez skarżącego z tytułu emerytury w wysokości 2.042,61 zł ( netto ), pomniejszone o stałe wydatki, które należało uznać za konieczne do bieżącego utrzymania ( tj. koszty związane z utrzymaniem mieszkania -450 zł, zakupu żywności – 792 zł, leków – 400 zł, środków czystości i higieny – 100 zł oraz część usług telekomunikacyjnych, jak opłata TV -18,65 zł), pozwalają na wygenerowanie dodatkowych środków pieniężnych w celu pokrycia wpisu od skargi w kwocie 100 zł oraz kosztów występujących na dalszych etapach postępowania sądowego, które opisano na wstępie uzasadnienia. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono o odmowie przyznania prawa pomocy.