I SA/Op 564/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Kuczyńska Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Gocki Sędzia WSA Marzena Łozowska (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Maria Żymańczyk po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 2 grudnia 2010 r. sprawy ze skargi B. S. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 2 sierpnia 2010 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranego świadczenia z tytułu emerytury w ramach ubezpieczenia społecznego rolników uchyla zaskarżoną decyzję. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzją z dnia 7 czerwca 2010r., odmówił na podstawie art. 41 a ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008r., Nr 50, poz. 291 z późn. zm.), umorzenia B. S. kwoty nienależnie pobranego świadczenia. U uzasadnieniu decyzji wskazano, iż decyzją z dnia 02.03.2004r. przyznano B.i S. wcześniejszą emeryturę rolniczą w oparciu o przepisy ustawy z dnia 20.12.1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Decyzją z dnia 27.04.2010r. B. S., w związku z tym, że nie zgłosił faktu zatrudnienia za granicą i pobierał niesłusznie emeryturę, został zobowiązany do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w kwocie 8.991,69 zł. W dniu 07.05.2010r. B. S. wniósł o umorzenie nienależnie pobranego świadczenia, uzasadniając wniosek swoją złą sytuacją finansową. Jak wynika z decyzji, organ dokonując ustaleń stanu faktycznego, oparł się na dokumentach zgromadzonych w aktach emerytalnych, a w szczególności na przeprowadzonym w dniu 25.05.2010r. wywiadzie społecznym oraz protokole z wizytacji. Zdaniem organu, zebrany w sprawie materiał dowodowy nie dawał podstaw do uwzględnienia wniosku o umorzenie. Z treści zebranej dokumentacji wynikało, że obecna sytuacja materialna wnioskodawcy nie uległa pogorszeniu. Posiada on stałe źródło dochodu tj. emeryturę rolniczą otrzymaną w zamian za darowane synowi gospodarstwo rolne. Podniesiono, że umową darowizny z dnia 09.03.2000r. została ustanowiona na rzecz wnioskodawcy dożywotnio i nieodpłatnie służebność mieszkania. W związku z tym nie jest on zmuszony do ponoszenia wydatków, takich jak czynsz czy energia elektryczna. Organ wskazał także, że synowie wnioskodawcy, zgodnie z Kodeksem Rodzinnym, są zobowiązani do alimentacji. Ponadto fakt iż, B. S. jest uprawniony do emerytury rolniczej daje możliwość spłaty długu poprzez potrącanie go w miesięcznych ratach. Zdaniem organu, skoro wnioskodawca nie jest osobą pozbawioną środków utrzymania, brak jest przesłanek do umorzenia należności. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzją z dnia 2 sierpnia 2010r., w związku z wnioskiem B. S. o ponowne rozpatrzenie sprawy, zakończonej decyzją z dnia 07.06.2010 r., na podstawie art. 138 § 1, w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) – zwanej dalej – k.p.a., i art. 41 a ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r., Nr 50, poz. 291 z późn. zm.), utrzymał w mocy decyzję z dnia 07.06.2010 r. odmawiającą umorzenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia. W uzasadnieniu podano, iż decyzją z dnia 07.06.2010 r. odmówiono umorzenia nienależnie pobranego świadczenia za okres od 01.01.2007 r. do 31.12.2008 r. Ustalenia dokonane w toku ponownie przeprowadzonego wywiadu społecznego w dniu 28.07.2010r. oraz przedstawiony prze stronę nowy dowód - rachunek za usługi kominiarskie na kwotę 36,00 zł - nie stanowią, w ocenie organu, okoliczności potwierdzających zasadność umorzenia należności. Ponieważ wnioskodawca nie jest osobą pozbawioną środków utrzymania, nadal pozostaje zobowiązany do zwrotu kwoty zadłużenia, która na dzień 01.08.2010r. wynosi 8.206,00 zł. Na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego B. S. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu wnosząc o jej uchylenie. Zaskarżonej decyzji zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wydanej decyzji poprzez: - nieuwzględnienie kwestii związanych z możliwościami zarobkowymi i źródłami utrzymania skarżącego; - błędne przyjęcie faktu pozostawania przez skarżącego we wspólnym gospodarstwie domowym z matką; - bezpodstawne przyjęcie możliwości pozostawania skarżącego na utrzymaniu syna; tym samym naruszenie przepisu art. 41 a ust. 1 pkt 2 ustawy o społecznym ubezpieczeniu rolników. W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł okoliczności związane z jego złym stanem zdrowia. Wskazał, że jedynym jego źródłem utrzymania jest renta z KRUS. Wskazał ponadto, iż nadal zamieszkuje w domu zmarłej matki, bo w domu syna jest za ciasno, bowiem syn ma czworo dzieci. Wskazał, że nie rozumie, dlaczego syn miałby nad nim sprawować opiekę, skoro ma swoją rodzinę. Syn ma na utrzymaniu żonę oraz czworo nieletnich dzieci w wieku od 4 miesięcy do 7 lat. Dodatkowo skarżący podniósł, iż dom w którym mieszka wchodzi w skład gospodarstwa syna, który z powodów finansowych, chciałby ten dom wyodrębnić i sprzedać. W odpowiedzi na skargę Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej p.p.s.a.) ogranicza się do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta polega, więc na zbadaniu, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy też wskazać, iż na podstawie art. 134 powyższej ustawy, w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Powyższe oznacza, iż Sąd kontrolując zaskarżoną decyzję nie jest związany zarzutami skargi i bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa. Sytuacja taka ma miejsce w niniejszej sprawie. Badając prawidłowość decyzji administracyjnych wydanych w sprawie Sąd zwrócił uwagę na to, że zarówno decyzja zaskarżona jak i decyzja wydana w dniu 07.06.2010r. zostały podpisane w imieniu uprawnionego organu przez tę samą osobę, to jest Dyrektora Oddziału Regionalnego Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w Opolu – J. K., co stanowi naruszenie art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. Stosownie do tego przepisu pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w sprawie, w której brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji. Postępowanie prowadzone w trybie art. 127 § 3 k.p.a nie jest wprawdzie klasycznym postępowaniem dwuinstancyjnym, ale mają do niego odpowiednie zastosowanie przepisy dotyczące odwołań. W tej sytuacji, w ocenie Sądu, pracownik organu wydający decyzje w pierwszej instancji podlega również wyłączeniu od udziału w postępowaniu prowadzonym na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Kwestia wyłączenia pracownika organu administracji publicznej (lub członka organu kolegialnego), orzekającego w postępowaniu z wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy w trybie art. 127 § 3 k.p.a., była przedmiotem wypowiedzi w orzecznictwie i doktrynie. Przeważa pogląd, że w takim postępowaniu podlega wyłączeniu zarówno pracownik organu administracji, jak również członek organu kolegialnego biorący udział w wydaniu decyzji po raz pierwszy (np. wyroki NSA z dnia 11 września 2002 r. sygn. akt V S A 2535/01, z dnia 15 stycznia 2003 r. sygn. akt V SA 1313/02, z dnia 28 lutego 2003 r., uchwała NSA z dnia 22 lutego 2007 r. sygn. akt II GPS 2/06, oraz M. Jaśkowska, A. Wróbel "Kodeks postępowania administracyjnego". Komentarz, Warszawa 2005, s. 222). W wyroku z dnia 20 marca 2008 r. sygn. akt II GSK 472/07 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż pogląd prezentowany w uchwale 7 sędziów NSA z 22 lutego 2007 r. sygn. akt II GPS 2/06/NSA i WSA 2007/3/61, że w przypadku postępowania wszczętego na wniosek złożony w trybie art. 127 § 3 k.p.a. zastosowanie znajduje art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. wyrażony w odniesieniu do samorządowego kolegium odwoławczego ma zastosowanie także do pracownika jednoosobowego organu administracji publicznej, w której wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy rozpoznaje ten sam organ. Sąd orzekający w niniejszej sprawie pogląd ten w całości podzielił. W związku z powyższym wskazana wada zaskarżonej decyzji, która może, stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a., stanowić podstawę wznowienia postępowania administracyjnego sprawia, iż przedwczesna byłaby wypowiedź Sądu, co do prawidłowości dokonanej przez organy rentowe oceny istnienia przesłanek umorzenia należności obciążających skarżącego oraz ocena zasadności zarzutów skargi w tym zakresie. Uchylenie decyzji nastąpiło z przyczyn proceduralnych i nie oznacza, że wniosek skarżącego o umorzenie należności uznano za zasadny bądź niezasadny. Kwestia ta stanie się przedmiotem ponownej kompleksowej oceny Prezesa Kasy. Dodatkowo wskazać należy, iż decyzje wydawane na podstawie art. art. 41 a ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r., Nr 50, poz. 291 z późn. zm.), zgodnie z którym Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może umorzyć należności Kasy z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub części, są decyzjami uznaniowymi, co oznacza, że organ podejmując decyzję w przypadku zaistnienia przesłanek do wydania rozstrzygnięcia o treści określonej przepisami prawa (w tym przypadku chodzi o umorzenie nienależnie pobranego świadczenia), może wydać takie rozstrzygnięcie, ale może również odmówić wydania takiego rozstrzygnięcia. O uznaniowym charakterze decyzji wydawanych na podstawie powołanego przepisu świadczy użycie przez ustawodawcę w tym przepisie zwrotu "Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik... może umorzyć należności...". Uznaniowy charakter decyzji nie zwalnia jednak organu od obowiązku przeprowadzenia prawidłowego postępowania oraz wydania decyzji spełniającej wymogi określone w przepisie art. 107 § 1 k.p.a. W przypadku decyzji uznaniowych, uzasadnienie decyzji stanowi tę jej część, która ma szczególne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Przy działaniu w ramach uznania administracyjnego przepis prawa materialnego przyznaje organowi prawo wyboru rozstrzygnięcia sprawy spośród przynajmniej dwóch możliwych rozstrzygnięć. Dlatego też w uzasadnieniu decyzji, organ ma obowiązek wskazać wszystkie dowody występujące w sprawie, zarówno te, na których się oparł, jak i te, którym odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, podając przy tym przyczyny ich nieuwzględnienia. Uzasadnienie winno zawierać pełną analizę i ocenę występujących w sprawie faktów, nawet wtedy, gdyby fakty te nie znalazły uznania u organu rozstrzygającego sprawę, a także wyjaśnienie podstawy prawnej z przytoczeniem przepisu prawa materialnego mającego w sprawie zastosowanie tak, aby strona nie miała wątpliwości, co do zasadności wydanego rozstrzygnięcia. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczność stwierdzić należy, iż zaskarżona decyzja nie spełnia wymogów określonych w 107 § 3 k.p.a. Takie kilkuzdaniowe, lakoniczne uzasadnienie decyzji uznaniowej nie powala na stwierdzenie, czy przy jej wydaniu organ nie dopuścił się dowolności oraz zaniechania przy dokładnym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy (por. wyroki NSA: z dnia 28 grudnia 1984 r., sygn. akt SA/Wr 728/84, ONSA 1984, nr 2, poz. 126, z dnia 10 czerwca 1994 r., sygn. akt II SA 237/94, ONSA 1995, nr 3, poz. 111, z dnia 8 września 1998 r., sygn. akt IV SA 893/97, LEX 45905). Z powyższych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) i lit.c) p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.