I SA/Op 582/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Anna Wójcik po rozpoznaniu w dniu 17 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu skarżącego P. Z. od postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu z dnia 28 stycznia 2016 r. sygn. akt I SA/Op 582/15 w sprawie ze skargi P. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 27 sierpnia 2015 r., Nr [...] w przedmiocie ustalenia zobowiązania w podatku rolnym za 2015 r. postanawia: odrzucić sprzeciw. W dniu 23 listopada 2015 r. do tut. Sądu wpłynęła skarga P. Z. (dalej określany jako skarżący lub strona) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 27 sierpnia 2015 r. w przedmiocie ustalenia zobowiązania w podatku rolnym na 2015 r. W następstwie wezwania do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100 zł w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi, skarżący złożył na urzędowym druku PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Po rozpoznaniu tego wniosku referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu postanowieniem z dnia 28 stycznia 2016 r. odmówił mu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, albowiem mimo wezwania do uzupełnienia danych dotyczących stanu majątkowego, wysokości wydatków, niezbędnych kosztów utrzymania i innych informacji (zgodnie z art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) – dalej jako: p.p.s.a., skarżący danych tych nie uzupełnił w zakresie wystarczającym do podjęcia rozstrzygnięcia. Na powyższe postanowienie skarżący, pocztą elektroniczną (e-mail skierowany bezpośrednio do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie w dniu 8 lutego 2016 r.), wniósł sprzeciw określając, że dotyczy on sprawy sygn. akt I SA/Op 582/15 i dołączył 5 załączników. Po przekazaniu wydruku tego e-maila (z załącznikami) przez Naczelny Sąd Administracyjny pismem z dnia 11 lutego 2016 r., które do tut. Sądu wpłynęło w dniu 17 lutego 2016 r., Przewodniczący Wydziału I, po uznaniu go za sprzeciw od postanowienia referendarza z dnia 28 stycznia 2016 r., zarządzeniem z dnia 18 lutego 2016 r. wezwał skarżącego do uzupełnienia braków formalnych sprzeciwu w terminie 7 dni, pod rygorem jego odrzucenia, poprzez podpisanie sprzeciwu (art. 259 § 2 p.p.s.a.). Wezwanie powyższe skarżący odebrał osobiście w dniu 22 lutego 2016 r. (k. 42 akt sądowych), odpowiadając na nie pocztą elektroniczną skierowaną bezpośrednio do Naczelnego Sądu Administracyjnego (e-mail z dnia 26 luty 2016 r.), który pismem z dnia 1 marca 2016 r. przekazał je, zgodnie z właściwością, do tut. Sądu. Pismo to wpłynęło w dniu 4 marca 2016 r. Skarżący we wskazanym e-mailu z dnia 26 lutego 2016 r., odnosząc się do wezwania Sądu o podpisanie sprzeciwu stwierdził, że: "otrzymałem z Sądu z Opola pismo, które podpisuję zgodnie z życzeniem własnoręcznym podpisem mogę użyć certyfikatu pani M. jak to zrobił przewodniczący rady miasta [...] podać link do certyfikatu". Dołączony do tego e-maila załącznik (w formie dokumentu elektronicznego) stanowił zeskanowany podpis strony, złożony na piśmie Sądu z dnia 19 lutego 2016 r., stanowiącym wezwanie do uzupełnienia braków formalnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 259 § 1 p.p.s.a. zdanie pierwsze, od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 (a zatem m.in. od postanowień o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy), strona, adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie 7 dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W myśl paragrafu 2 tego przepisu, sprzeciw wniesiony po terminie oraz sprzeciw, którego braki formalne nie zostały uzupełnione, a także sprzeciw wniesiony przez adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego, niezawierający uzasadnienia, sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym. Jeśli nie wniesiono sprzeciwu albo wniesiony sprzeciw został prawomocnie odrzucony, zarządzenia i postanowienia, o których mowa w § 1, mają skutki prawomocnego orzeczenia sądu. W stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy takie postanowienie, odmawiające stronie przyznania prawa pomocy, zostało przez referendarza sądowego wydane w dniu 28 stycznia 2016 r. i doręczono je skarżącemu w dniu 2 lutego 2016 r. W terminie siedmiu dni od daty doręczenia, który upływał w dniu 9 lutego 2016 r., skarżący mógł wnieść sprzeciw do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, o czym został prawidłowo pouczony. Przed rozważeniem, czy sprzeciw został wniesiony w terminie, należało ocenić, czy spełnia on wymagane przepisami prawa wymogi formalne. Sprzeciw, jak każde inne pismo strony, musi zawierać podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika (art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a.). Dlatego skarżący został wezwany do uzupełnienia braków formalnych sprzeciwu poprzez jego podpisanie, w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia. Wyjaśnić w tym miejscu należy, że w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w chwili obecnej nie obowiązuje regulacja przewidująca możliwość skutecznego wnoszenia drogą elektroniczną pism procesowych opatrzonych bezpiecznym podpisem elektronicznym. Określony w art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a. wymóg umieszczenia pod każdym pismem strony jej własnego podpisu albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika jest bowiem rozumiany jako znak ręczny określonej osoby, noszący indywidualne i powtarzalne cechy, pozwalające odróżnić go od innych i umożliwiające identyfikację osoby podpisującego oraz zbadanie autentyczności podpisu (H. Knysiak-Molczyk [w:] T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 342). We wskazanym przepisie jest więc mowa o podpisie własnoręcznym, z wyjątkiem przypadków niemożności podpisania pisma przez stronę, o których mowa w art. 46 § 4 p.p.s.a. Dodać trzeba, że z treści art. 5 ust. 2 ustawy o podpisie elektronicznym nie można wywodzić, iż w postępowaniu przed sądami administracyjnymi dopuszczalne jest wniesienie pisma procesowego drogą elektroniczną, opatrzonego bezpiecznym podpisem elektronicznym. Niedochowanie warunku własnoręcznie podpisanego pisma, mimo wezwania o uzupełnienie tego braku formalnego, wiąże się natomiast z odrzuceniem (lub zwrotem) pisma. Przywołane stanowisko, poparte szerokim uzasadnieniem, zostało zaprezentowane w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 maja 2014 r., sygn. akt I OPS 10/13 (dostępna, podobnie jak inne przywołane w uzasadnieniu orzeczenia, na stronie internetowej NSA www.orzecznictwo.nsa.gov.pl), i stanowi wiążącą interpretację przepisów procedury sądowoadministracyjnej. Powołana uchwała NSA ma - na podstawie art. 269 § 1 p.p.s.a. - moc wiążącej zasady ogólnej, do której sądy administracyjne muszą się stosować przy rozpoznawaniu przed nimi spraw. Natomiast uchwalona w dniu 10 stycznia 2014 r. ustawa o zmianie ustawy o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2014 r., poz. 183) wprowadzająca zmiany w p.p.s.a. dotyczące informatyzacji postępowania sądowoadministracyjnego (dodano art. 46 § 2a pozwalający na wnoszenie przez stronę pisma w formie dokumentu elektronicznego, pod ściśle określonymi warunkami) wchodzi w życie z dniem 11 lutego 2017 r. W świetle przywołanych przepisów prawa i poglądów NSA nie budzi wątpliwości, że w obecnym stanie prawnym nie ma możliwości skutecznego wnoszenia pisma w formie elektronicznej, bowiem jednym z jego wymogów formalnych jest m.in. własnoręczne podpisanie go przez autora. Dlatego aktualnie nie można przyjąć, że pismo procesowe sporządzone w formie elektronicznej, nawet gdyby było opatrzone bezpiecznym podpisem elektronicznym, spełnia warunek formalny pisma procesowego wymieniony w art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a.. W orzecznictwie NSA jednolicie przyjmuje się, że pismo takie, po jego wydrukowaniu, jest dotknięte brakiem formalnym, który może być uzupełniony przez autora pisma poprzez złożenie podpisu własnoręcznego na jego wydruku (por. postanowienia NSA z dnia: 18.12.2013 r., I OZ 1188-1191/13; 22.10.2013 r., II OZ 890/13; 17.10.2013 r., I OSK 2391/13; 21.12.2011 r., II FZ 447/11). W analizowanej sprawie skarżący zarządzeniem z dnia 18 lutego 2016 r., doręczonym mu skutecznie w dniu 22 lutego 2016 r., został wezwany do uzupełnienia w terminie 7 dni braku formalnego takiego pisma, czyli sprzeciwu, poprzez jego podpisanie. W piśmie tym zastrzeżono rygor w postaci odrzucenia sprzeciwu w przypadku nieuzupełnienia tego braku w terminie. Skarżący w ustawowym siedmiodniowym terminie braków tych nie uzupełnił, gdyż nie złożył własnoręcznego podpisu na wniesionym sprzeciwie. Przy czym chodzi tu o "własnoręczny podpis" w rozumieniu wyżej podanym. Takiego wymogu nie spełnia przesłanie, drogą elektroniczną, zeskanowanego podpisu skarżącego, złożonego nie na sprzeciwie, lecz na piśmie Sądu z dnia 19 lutego 2016 r. wzywającym do uzupełnienia braków formalnych sprzeciwu (co wynika z wydruku załącznika do e-maila z dnia 26 lutego 2016 r. skierowanego bezpośrednio do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie – k. 47 akt sądowych). W związku z nieuzupełnieniem braków formalnych sprzeciwu w wyznaczonym ustawowym terminie sprzeciw należało odrzucić na podstawie art. 259 § 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprzeciw wniesiony po terminie oraz sprzeciw, którego braki formalne nie zostały uzupełnione (...) sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym. Z przedstawionych powyżej przyczyn faktycznych i prawnych należało postanowić jak na wstępie.