I SA/Op 616/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu w dniu 17 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego w sprawie ze skargi B. W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 2 lipca 2013 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wstrzymania wykonania ostatecznej decyzji w sprawie podatku od towarów i usług za marzec 2010 r., postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Przedmiotem skargi B. W. jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z 2 lipca 2013 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wstrzymania wykonania ostatecznej decyzji w sprawie podatku od towarów i usług za marzec 2010 r. W związku z tym na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skarżąca zobowiązana była - zgodnie z postanowieniami § 2 ust.1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, 2193) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100 zł. Na dalsze koszty jakie mogą mieć miejsce w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej również w kwocie 100 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W dniu 23 października 2013 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu wpłynął wniosek skarżącej B. W., sporządzony na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j Dz. U. z 2012 r., poz.270) - zwanej dalej p.p.s.a., w którym zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienia radcy doradcy podatkowego. Odnośnie swojej sytuacji rodzinnej, majątku i dochodach skarżąca oświadczyła, że obecnie jest osobą bezrobotną, nie posiadającą dochodów jak też żadnego majątku, oraz że sama pozostaje w gospodarstwie domowym, lecząc się przy tym na depresję i nerwicę. Ponadto wskazała, że posiada zadłużenie na kwotę 30.000 zł. Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył, co następuje: Stosownie bowiem do art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, które obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym m.in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków. Koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków (art. 211 p.p.s.a.). Opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna (art. 212 § 1 p.p.s.a.). Zatem wniosek skarżącej dotyczący prawa pomocy w całości należy rozpatrywać w kontekście przesłanek zawartych w art. 246 § 1, pkt 1 i 2 p.p.s.a.. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym, zgodnie z art. 246 § 1, pkt 1 p.p.s.a., następuje gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Oznacza to, iż prawo pomocy w tym zakresie winno być stosowane do osób, które wykażą, że żyją w skrajnym ubóstwie (przykładowo do osób zaliczanych do bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osób ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Natomiast przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a., następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Będzie więc dotyczyć osób charakteryzujących się ubóstwem w takim stopniu, że zapłata kosztów sądowych w określonej wysokości mogłaby spowodować utratę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencji tych osób oraz ich rodzin. Powyższe oznacza jednocześnie, że przy rozpatrywaniu wniosku o prawo pomocy winno się uwzględniać, z jednej strony wysokość obciążeń finansowych jakie strona jest zobowiązana ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony jej możliwości finansowe. Zatem instytucja prawa pomocy może być zastosowana wobec wnioskodawcy jedynie w sytuacjach szczególnych. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego jest podnoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z kolei w innym postanowieniu NSA (postanowienie z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8) stwierdził, iż ,,udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe". Przy czym wymaga podkreślenia, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienia pełnych kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z 30 lipca 2009 r., I FZ 171/09, LEX nr 552205). Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Analizując informacje przedstawione przez skarżącą we wniosku o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy uznał, że były one niewystarczające do oceny jej rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej. W związku z czym pismem z 28 października 2013 r. wezwano skarżącą do przekazania w terminie siedmiu dni od dnia otrzymania wezwania: - pisemnej informacji na temat kosztów ponoszonych przez nią na bieżące utrzymanie (z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje, w tym pozycje dotyczące kosztów utrzymania lokalu mieszkalnego, zakupu wyżywienia i innych kosztów niezbędnych dla utrzymania) wraz dokumentami potwierdzającymi fakt i wysokość ich poniesienia, - pisemnej informacji odnośnie innych wydatków ponoszonych w jej gospodarstwie domowym wraz z odpowiednimi dokumentami potwierdzającymi te informacje, - pisemnej informacji odnośnie źródeł finansowych umożliwiających pokrycie wykazanych koszów na bieżące utrzymanie wraz z dowodami potwierdzającymi prawdziwość informacji w tym zakresie, - kserokopii zeznania wysokości dochodów osiąganych przez nią w 2012 r., - wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych za ostatnie trzy miesiące, - stosownych zaświadczeń z urzędu pracy, z których wynikałoby, iż posiada ona status osoby bezrobotnej, - pisemnego wyjaśnienia czy, jakie i z jakim skutkiem podejmowane są przez nią działania w celu uzyskania pracy czy też pomocy finansowej z instytucji zajmującej się pomocą społeczną wraz z dowodami, że takie działania były bądź są przez nią podejmowane. W odpowiedzi skarżąca przekazała pismo (sporządzone w dniu 19 listopada 2013 r.), w którym oświadczyła, że nie ponosi żadnych kosztów utrzymania domu bądź lokalu mieszkalnego, gdyż zamieszkuje w pomieszczeniu piwnicznym udostępnionym jej grzecznościowo przez osobę, wynajmującą jej wcześniej lokal mieszkalny, że w celu pozyskania środków finansowych zajmuje się zbieraniem butelek i puszek aluminiowych, że na zakup wyżywienia przeznacza nieznaczne kwoty (jak twierdzi raz na tydzień dokonuje zakupu chleba w kwocie 4 zł, margaryny za 2 zł, rosołków za 2,69 zł, paczki ryżu za 1,69 zł i koncentratu pomidorowego za 1,99 zł), że obecnie prowadzona jest wobec niej egzekucja pieniężna na kwotę 24.000 zł, że nie posiada żadnych kont ani lokat bankowych, że nie uzyskuje żadnej pomocy z zewnątrz (w tym żadnych darowizn), że obecnie leczy się na nerwicę i depresję (jak twierdzi skarżąca wykryto u niej również wrzody i kamicę nerkową, których nie jest w stanie leczyć z uwagi na brak środków finansowych) i z uwagi na jej trudną sytuację otrzymuje za darmo lekarstwa od lekarza, u którego podejmuje leczenie, że od 4 października 2013 r. zarejestrowana jest w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna oraz, że nie wnosiła o pomoc do instytucji zajmującej się jej udzielaniem, gdyż – jak twierdzi "nie potrafi o nic prosić, ani błagać" Wraz z pismem skarżąca przedłożyła kserokopię decyzji z 4 października 2013 r. o uznaniu jej z tym dniem za osobę bezrobotną, a także kserokopię zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2012, z którego wynika, iż w tym okresie, prowadząc działalność gospodarczą, uzyskała przychody w wysokości 135.820 zł, ponosząc zarazem koszty w kwocie 121.642,10 zł. W celu weryfikacji opisanych wyżej informacji pismem z 12 grudnia 2013 r. skarżąca została wezwana do przedłożenia: - dowodów potwierdzających jej informacje o zamieszkiwaniu w piwnicy (tj. dowodów w postaci oświadczenia osoby, która udostępnia to pomieszczenie, w tym oświadczenia tej osoby czy poinformowała stosowne instytucje o tej okoliczności), - szczegółowej informacji wraz z dowodami na temat dochodów uzyskiwanych ze sprzedaży butelek i puszek po piwie (wskazano, że wśród dowodów skarżąca winna przedłożyć m.in. stosowne zaświadczenia wystawione przez osoby prowadzące punkty skupu, w których sprzedawane są butelki i puszki), - szczegółowej informacji na temat kosztów zakupu odzieży, obuwia, środków higienicznych i innych (poza w kosztami zakupu żywności) wydatków niezbędnych do utrzymania (w sytuacji gdyby otrzymywała wsparcie w ich zakupie zażądano przekazania oświadczenia osób wspierających ją w tym zakresie), - odpowiednich dowodów potwierdzających okoliczność prowadzenia wobec jej majątku egzekucji pieniężnej, - odpowiednich dowodów potwierdzających opisany przez nią stan chorobowy. W odpowiedzi skarżąca, nie przedkładając żądanych dowodów w jakikolwiek sposób mogących potwierdzających informację zawarte przez nią w piśmie sporządzonym 19 listopada 2013 r., przekazała kolejne pismo, w którym podniosła, iż nie jest w stanie uzyskać tak licznych dokumentów, gdyż nie posiada środków finansowych pozwalających na ich pobranie, które – jak wskazała - mogą opiewać na kwotę 2.000 zł. Poza tym nadmieniła, że nie jest w stanie uzyskać oświadczenia od osoby udostępniającej jej pomieszczenie mieszkalne, gdyż musiałaby ponieść koszty przejazdu (wraz z kosztami wyżywienia i noclegu) do Niemiec, stanowiące kwotę około 2.000 zł, zaś dowodów potwierdzających jej stan chorobowy nie dostarczy z uwagi na tajemnicę lekarską i jej "osobistą przestrzeń". Referendarz sądowy, analizując informacje zawarte zarówno w urzędowym formularzu PPF jak i wynikające z przekazanych pism oraz dokument, uznał, iż skarżąca nie wyjaśniła w sposób pełny i nie budzący wątpliwości swojej sytuacji finansowej i majątkowej. Przede wszystkim należy wskazać, iż skarżąca (za wyjątkiem oświadczenia w kwestii statusu osoby bezrobotnej) nie próbowała w żaden sposób potwierdzić przekazanych informacji (w ocenie referendarza małowiarygodnych) odnośnie dochodów oraz kosztów utrzymania, i to pomimo wezwania do uwiarygodnienia tych informacji odpowiednimi dowodami. W kwestii kosztów utrzymania skarżąca wskazała, że mieszka w piwnicy i nie ponosi kosztów zamieszkania (korzystając z uprzejmości właściciela), że chodzi w starym potarganym obuwiu zakupionym w czasach, gdy prowadziła firmę, oraz że jedynymi bieżącymi kosztami ponoszonym przez nią są tylko tygodniowe wydatki związane z zakupem chleba w kwocie 4 zł, margaryny za 2 zł, rosołków za 2,69 zł, paczki ryżu za 1,69 zł, koncentratu pomidorowego za 1,99 zł oraz z zakupem mydła i szamponu z biedronki za 4,49 zł. Z kolei w piśmie z 2 listopada 2013 r. złożonym m.in. przy sprawie o sygn. akt I SA/Op 446/12 oświadczyła, że chodzi w potarganej kurtce od 3 bądź 4 lat. W ocenie referendarza nie sposób uznać za wiarygodne, iż skarżąca przeznaczając na zakup żywności przez okres tygodnia kwotę około 13 zł (co wynika z podsumowania podanych przez nią kwot) jest w stanie przeżyć w tym czasie. Zresztą również w kwestii ubioru skarżącej wątpliwym jest aby prowadząc działalność gospodarczą jeszcze w 2013 r. i uzyskując z jej prowadzenia znaczne przychody (według dokumentów przekazanych w związku ze złożeniem przez skarżącą pierwszego wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie o sygn. akt I SA/Op 451/12, prowadząc pozarolniczą działalność gospodarczą, w styczniu 2013 r. dokonała sprzedaży towarów i usług na łączną kwotę 49.750 zł, natomiast w całym roku 2012 na kwotę 135.820 zł), a także mając potencjał pozwalający jej w lipcu 2013 r. do uiszczenia wpisu od skarg w szeregu sprawach zawisłych przed tut. Sądem w łącznej kwocie 771 zł nie miała środków na zakup odzieży i obuwia, będąc zarazem zmuszoną – jak twierdzi - do chodzenia przez kilka lat w podartej kurtce. Zatem brak wiarygodnych danych dotyczących bieżących wydatków, a także nieudokumentowanie ich sprawia, że staje się niemożliwym ustalenie czy poniesienie przez skarżącą kosztów sądowych mogłoby się wiązać z uszczerbkiem utrzymania uzasadniającym przyznanie prawa pomocy. Jak wskazano w postanowieniu WSA w Warszawie z 4 października 2006 r. nawet jeżeli znany jest poziom osiąganych przez stronę dochodów to brak danych dotyczących bieżących wydatków uniemożliwia ustalenie, czy poniesienie przez stronę kosztów postępowania uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy ( przywołano: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LEX a Wolters Kluwer business, Warszawa 2011, s. 724). Z kolei odnośnie pozyskiwania środków finansowych na własne utrzymanie skarżąca nie przekazała żadnej konkretnej informacji. Skarżąca, poza ogólnym stwierdzeniem, iż zajmuje się zbieranie butelek i puszek, nie wykazała wielkości uzyskiwanych z tego tytułu dochodów. Samo źródło uzyskania dochodów w postaci sprzedaży zebranych butelek i puszek aluminiowych również nie zostało potwierdzone jakimikolwiek dowodami. W tym względzie należy powtórzyć informacje wynikające z dokumentów przekazanych w związku z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym w sprawie o sygn. akt I SA/Op 451/12, że skarżąca, prowadząc pozarolniczą działalność gospodarczą, w styczniu 2013 r. dokonała sprzedaży towarów i usług na łączną kwotę 49.750 zł. Natomiast w całym roku 2012 (co potwierdza zeznanie złożone w niniejszej sprawie) sprzedaż towarów i usług opiewała na kwotę 135.820 zł. Dodatkowo należy wskazać, iż jeszcze w lipcu 2013 r. uiściła wpis od skarg w łącznej kwocie 771 zł. Oznaczać to może, iż skarżąca dysponuje znacznymi zasobami finansowymi. Jednakże skali tych zasobów skarżąca nie wyjawiła. Brak jakichkolwiek danych w tym względzie nie pozwala na ustalenie rzeczywistych środków jakimi dysponuje. W tym kontekście zrozumiałym wydaje się niepodejmowanie przez nią działań w celu uzyskania pomocy od instytucji zajmujących się jej udzielaniem. Poza tym skarżąca nie uwiarygodniła dowodami opisany przez siebie stan chorobowy, tłumacząc się tajemnicą lekarską i "przestrzenią osobistą". Skarżąca nie potwierdziła informacji odnośnie prowadzonej przeciwko niej egzekucji pieniężnej. Powyższe wskazuje na brak współdziałania skarżącej w zakresie ustalenia prawidłowego stanu faktycznego dotyczącego jej rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej. W szczególności jeżeli podane informacje – tak jak to ma miejsce w niniejszej sprawie – są niepełne, niespójne i małowiarygodne (por. postanowienie NSA z 26 lutego 2009 r., sygn. akt I FZ 23/09 oraz postanowienie NSA z 11 czerwca 2010 r., sygn. akt I OZ 416/10, WWW.nsa.orzeczenia.gov.pl). W tym względzie szczególnie należałoby powołać stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w postanowieniu z dnia 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10, w którym podkreślił, iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy (dostępne na stronie internetowej http:// orzeczenia.nsa.gov.pl). Dlatego też niewypełnienie przez skarżącą treści wezwań z 28 października i 12 grudnia 2013 r. wskazuje na brak współdziałania w zakresie ustalenia prawidłowego stanu faktycznego dotyczącego jej rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono o odmowie przyznania prawa pomocy.