I SA/Op 629/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Kuczyńska po rozpoznaniu w dniu 21 kwietnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 8 września 2010 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za miesiąc marzec 2006 r. postanawia 1. przyznać prawo pomocy w części dotyczącej zwolnienia od obowiązku uiszczenia wpisu należnego od skargi w zakresie przekraczającym kwotę 100 (sto) złotych; 2. w pozostałej części odmówić przyznania prawa pomocy W postępowaniu wszczętym ze skargi K. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 8 września 2010 r.. w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za marzec 2006 r. Skarżący, na druku PPF, zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości Odnośnie swojej sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej skarżący oświadczył, iż gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z matką, uzyskuje dochody ze stosunku pracy w wysokości 1.317 zł brutto (984,15 zł netto) oraz posiada lokal mieszkalny o powierzchni 37 m². W uzupełnieniu wniosku skarżący przedłożył zaświadczenie o wynagrodzeniu uzyskiwanym przez niego w okresie od 1 września do 30 listopada 2010r. Ponadto skarżący przedłożył zaświadczenia o wysokości, świadczenia emerytalnego swej matki w kwocie 889,52 zł, a także faktury VAT z 1 lutego 2011 r. wystawionej na kwotę 149,21 zł a dotyczącej czynszu za lokal mieszkalny, wywozu śmieci, dostarczania zimnej wody i odprowadzania ścieków. Postanowieniem z dnia 3 marca 2011r referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy, z tym uzasadnieniem, prawo pomocy stanowi instytucję wyjątkową i może być udzielone w sytuacjach szczególnych, skarżący zaś nie uwiarygodnił, by się w takiej sytuacji znajdował. W ocenie referendarza informacje przekazane przez skarżącego nie wskazują na to, że przy ograniczeniu się do niezbędnych wydatków na bieżące utrzymanie zapłata kosztów sądowych, wymaganych zarówno na etapie skargi do WSA w Opolu w wysokości 280 zł jak i mogących mieć miejsce na kolejnych etapach postępowania sądowego (jak wskazał w uzasadnieniu odpowiednio w wysokości 100 zł i 140 zł), przekracza możliwości finansowe jego gospodarstwa domowego. Orzeczenie to zostało zaskarżone sprzeciwem w trybie art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. –Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ) - /dalej p.p.s.a/., w ramach którego skarżący zwrócił się ponownie o przyznanie mu zwolnienia od kosztów sądowych, wskazując na swoja trudną sytuacje życiową. W sprzeciwie podniósł, iż nie można uwzględnić, że jedynymi wydatkami jego oraz zamieszkującej z nim matki są jedynie koszty wiązane z utrzymaniem mieszkania tj. 149,21 zł, w sytuacji gdy koszty związane z leczeniem i utrzymaniem jego matki pochłaniają całą jej rentę tj. 889,52 zł. Skarżący wskazał, że z jego dochodów tj. 984 zł miesięcznie, oprócz siebie pokrywa także koszty związane z obowiązkiem alimentacyjnym wobec swojego syna. Skarżący do sprzeciwu nie dołączył żadnych dodatkowych dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje Wniosek tylko częściowo zasługuje na uwzględnienie. Przesłanki przyznania prawa pomocy osobie fizycznej określa przepis art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) - /dalej p.p.s.a/. W świetle unormowania zawartego w punkcie 1 tego przepisu zasadność wniosku o przyznanie całkowitego zwolnienia z kosztów sądowych winna być rozpatrywana w aspekcie braku możliwości finansowych strony do poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania w sprawie. Natomiast, zgodnie z regulacją art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, że generalną zasadą postępowania sądowego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Natomiast przyznanie prawa pomocy jest wyjątkiem od zasady wynikającej z art. 199 p.p.s.a. Zwolnienie od kosztów sądowych stanowi instytucję wyjątkową, która ma zastosowanie do osób charakteryzujących się ubóstwem. Jest niewątpliwym, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest obiektywnie i rzeczywiście niemożliwe. Dlatego oceniając, czy w danej sytuacji zasadne jest zwolnienie strony od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, należy rozważyć realizację zasady prawa do sądu, ale również uwzględniać zasadę powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych. W tym celu należy zestawić wysokość kosztów obciążających stronę skarżącą w tym postępowaniu oraz szeroko rozumiane możliwości finansowe. Na obecnym etapie postępowania na wysokość opłat sądowych składa się wpis od skargi w kwocie 280 zł. Oprócz tej kwoty Skarżący może zostać w przyszłości zobowiązany do uiszczenia wpisów należnych z tytułu wniesienia zażalenia, skargi kasacyjnej czy opłaty kancelaryjnej z tytułu sporządzenia uzasadnienia do wyroku WSA. Podkreślenia wymaga również, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym stanie rzeczy rozstrzygniecie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Oceniając sytuację materialną skarżącego, Sąd uznał, iż w obecnej sytuacji osobistej i finansowej Skarżącego uiszczenie pełnych kosztów sądowych związanych z zawisłym postępowaniem sądowym w sprawie, stanowi dla skarżącego nadmierne obciążenie. W ocenie Sądu strona wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, co daje podstawę do częściowego od nich zwolnienia w zakresie wpisu od skargi przekraczającego kwotę 100 zł. Skarżący niewątpliwie znajduje się obecnie w trudnej sytuacji finansowej. Uzyskuje relatywne niskie dochody, które w wartości netto nie przekraczają 1000,00 zł. Z dochodów tych pokrywa swoje bieżące koszty utrzymania. Z akt sprawy nie wynikają wprawdzie dokładne dane dotyczące ponoszonych przez stronę bieżących kosztów, jednakże biorąc pod uwagę zasady doświadczenia życiowego uznać należało, że nie stanowią ich tylko i wyłącznie koszty związane z udokumentowanym utrzymaniem mieszkania (ok. 150 zł) i obejmują inne wydatki związane np. z zakupem żywności i środków czystości. Przedstawione argumenty, zdaniem Sądu nie były natomiast wystarczające do uznania, że wnioskodawca wykazał, że jest osobą na tyle ubogą, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów zainicjowanego przez siebie postępowania sądowego. Skarżący wskazując wysokość ponoszonych kosztów leczenia matki, mających zgodnie z oświadczeniem obejmować prawie całą wysokość jej emerytury, nie przedstawił jakichkolwiek dowodów potwierdzających stan zdrowia matki i wysokość ponoszonych na leczenie kosztów. Nie pozwala to na ocenę rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącego i argumenty te nie mogą mieć wpływu na ocenę jego stanu majątkowego. Nadto, wskazując na wydatki związane z wykonywaniem obowiązku alimentacyjnego wobec swojego syna, Skarżący nie podał nawet ich wysokości. To zaś na wnioskującym spoczywa bowiem obowiązek udokumentowania i wykazania braku możliwości pokrycia kosztów postępowania. Dlatego mając na względzie generalną zasadę wyrażoną w art. 214 § 1 p.p.s.a określającą, iż do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, oraz uznając wyjątkowy charakter instytucji pomocy prawnej, sąd uznał, że strona przy obecnie osiąganych dochodach będzie w stanie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny pokryć częściowo koszty związane z uiszczeniem wpisu od skargi tj. w kwocie 100,00 zł. Mając ma uwadze także to, że strona, a także jego matka osiągają dochody regularnie oraz podzielając pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, iż strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2004 r., OZ 862/04,), będzie w stanie poczynić niezbędne przygotowania do pokrycia ewentualnych przyszłych kosztów związanych z toczącym się postępowaniem. Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji.