I SA/Op 63/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marta Wojciechowska po rozpoznaniu w dniu 30 maja 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 29 stycznia 2010 r. Nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej w związku z wnioskiem skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy W postępowaniu wszczętym ze skargi M. B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 29 stycznia 2010 r. w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, skarżący (na druku PPF) zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Uzasadniając wniosek skarżący wskazał, że w gospodarstwie domowym pozostaje wspólnie z żoną i dwiema córkami, że miesięczne dochody jego gospodarstwa domowego opiewają na kwotę 2.700 zł (skarżący z pozarolniczej działalności gospodarczej uzyskuje dochody w wysokości 1.200 zł miesięcznie, zaś jego żona z pracy najemnej w wysokości 1.500 zł) oraz, że na posiadany w gospodarstwie domowym majątek składają się: dom mieszkalny o powierzchni 110 m² i oszczędności w wysokości 50.000 zł. W wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego, skarżący, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270) – [dalej p.p.s.a.] został wezwany do uzupełnienia wniosku, poprzez przekazanie w terminie siedmiu dni od dnia otrzymania wezwania: szczegółowej informacji odnośnie kosztów na bieżące utrzymanie oraz innych obciążeń niż bieżące wydatki wraz dokumentami potwierdzającymi fakt i wysokość ich poniesienia, kserokopii zeznań o wysokości dochodów (bądź straty) osiąganych przez niego i żonę w 2010 r. i 2011 r., bądź kserokopii dokumentacji, na podstawie której sporządza to zeznanie, kserokopii deklaracji podatkowych jako osoby prowadzącej działalność gospodarczą, dla celów opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych (PIT) oraz opodatkowania podatkiem od towarów i usług (VAT-7) za listopad i grudzień 2011 r. oraz za styczeń, luty i marzec 2012 r. i innych dokumentów, z których wynikałaby wielkość przychodów uzyskiwanych we wskazanym okresie, wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych obojga małżonków za ostatnie trzy miesiące. W wezwaniu pouczono skarżącego, że niezastosowanie się w pełni do wezwania będzie skutkować uznaniem, iż nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania i tym samym odmową przyznania prawa pomocy. Powyższe wezwanie skarżący pozostawił bez odpowiedzi. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 11 maja 2012 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy, albowiem skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. We wniesionym sprzeciwie skarżący zarzucił, iż nie ubiegał się o przyznanie pomocy lecz domagał się zwolnienia od opłaty z tytułu wniesionej skargi w kwocie 100 zł, która dwukrotnie przewyższa wartość przedmiotu sporu w sprawie (50 zł). Podniósł, iż ewentualna opłata winna być dostosowana do wagi i rangi sprawy i na pewno nie powinna przekraczać jej wartości i podtrzymał wniosek o zwolnienie z opłat sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a. obejmującym m.in. zwolnienie od kosztów sądowych – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, że generalną zasadą postępowania sądowego jest podnoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Natomiast przyznanie prawa pomocy, o które - wbrew argumentacji podanej w sprzeciwie - ubiega się skarżący, wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych, jest wyjątkiem od zasady wynikającej z art. 199 p.p.s.a. Zwolnienie od kosztów sądowych stanowi instytucję wyjątkową, która ma zastosowanie do osób charakteryzujących się ubóstwem. Jest niewątpliwym, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest obiektywnie i rzeczywiście niemożliwe. Dlatego oceniając, czy w danej sytuacji zasadne jest zwolnienie strony od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, należy rozważyć realizację zasady prawa do sądu, ale również uwzględniać zasadę powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych. W tym celu należy zestawić wysokość kosztów obciążających stronę skarżącą w tym postępowaniu oraz szeroko rozumiane możliwości finansowe. Na obecnym etapie postępowania na wysokość opłat sądowych składa się wpis od skargi w kwocie 100 zł. Oprócz tej kwoty skarżący może zostać w przyszłości zobowiązany do uiszczenia wpisów należnych z tytułu wniesienia zażalenia, skargi kasacyjnej czy opłaty kancelaryjnej z tytułu sporządzenia uzasadnienia do wyroku sądu. Dokonując oceny przedstawionych przez skarżącego w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności dotyczących jego aktualnej sytuacji finansowej i majątkowej, Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku. W przedmiotowej sprawie oświadczenie zawarte we wniosku skarżącego było niewystarczające do oceny czy strona spełnia przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.. Dlatego też niezbędne okazało się wezwanie skarżącego do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na rzetelną ocenę jego sytuacji majątkowej. Niewykonanie przez skarżącego tego wezwania uniemożliwiło Sądowi dokonanie oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej, finansowej i rodzinnej. Skarżący przede wszystkim nie przedłożył kserokopii wyciągów z posiadanych rachunków i lokat bankowych za ostatnie trzy miesiące oraz kserokopii zeznań o wysokości dochodów osiąganych przez niego i żonę w latach 2010-2011, ani nie przedłożył dokumentów obrazujących rzeczywiste rozmiary prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, uniemożliwiając dokonanie ustaleń w zakresie środków finansowych jakimi skarżący może realnie dysponować w ramach prowadzonego z żoną gospodarstwa domowego. Wskazać w tym miejscu należy, iż rozstrzygnięcie złożonego wniosku zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Użyte w art. 246 określenie "gdy wykaże" oznacza bowiem, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. W związku z tym strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. W ustaleniu rzeczywistego stanu rzeczy pomocne dla strony i Sądu jest wezwanie kierowane w trybie art. 255 P.p.s.a. w celu uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku. Natomiast w sytuacji, gdy strona w jakikolwiek sposób uchyla się od złożenia wyjaśnień, oświadczeń lub dokumentów służących ocenie jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, to musi się liczyć z tym, że sąd nie będzie miał podstaw do przyjęcia jej wniosku za uzasadniony (por. postanowienie NSA z 23 kwietnia 2009 r. I FZ 71/09, z 23 lipca 2009 r. II FZ 260/09). Nadto, rozpatrując wniosek skarżącego jedynie w oparciu o informacje w nim zawarte, stwierdzić należy, iż brak jest podstaw do uznania, że skarżący nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego od skargi bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z oświadczenia złożonego na urzędowym formularzu wynika bowiem, że skarżący posiada oszczędności wielokrotnie przekraczające wysokość należnego wpisu od skargi. Odnosząc się natomiast do zarzutów sprzeciwu, iż ewentualna opłata winna być dostosowana do wagi i rangi sprawy i nie powinna przekraczać wartości przedmiotu sporu wskazać należy, że wysokość wpisu w rozpatrywanej sprawie została określona na podstawie § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 roku w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Ustalony wpis jest wpisem stałym pobieranym w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, egzekucyjnym i zabezpieczającym i na jego wysokość nie ma wpływu wartość przedmiotu sporu. Oznacza to, iż w przypadku tego rodzaju spraw ustawodawca wyłączył możliwość dostosowania wysokości należnego wpisu do wartości przedmiotu sporu. Nadto zauważyć należy, iż również w przypadku wpisów stosunkowych, których wysokość jest uzależniona od zależy od wysokości należności pieniężnej objętej zaskarżonym aktem, kwota 100 zł stanowi minimalną wartość ustalanych w ten sposób wpisów sądowych. Na marginesie Sąd zwraca jedynie uwagę, iż zgodnie z art. 200 p.p.s.a. w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Reasumując, zdaniem Sądu, sytuacja majątkowa wnioskodawcy, opisana we wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie poparta rzetelnymi dowodami, czy też wyczerpującym wyjaśnieniem, do czego bezskutecznie wnioskodawca został wezwany, uniemożliwia Sądowi ustalenie w sposób pełny jego aktualnej sytuacji materialnej, a co za tym idzie nie daje podstaw do uznania, że skarżący wykazał bezsprzecznie, iż nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego. W tym stanie rzeczy, działając w oparciu o art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 260 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji