I SA/Op 688/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak, po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi P. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 9 lipca 2013 r. Nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności podatkowej byłego członka zarządu za zaległości spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z tytułu zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych za okres od marca do grudnia 2008 r., p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Przedmiotem skargi P. M. jest decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 9 lipca 2013 r. Nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności podatkowej byłego członka zarządu za zaległości spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z tytułu zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych za okres od marca do grudnia 2008 r. W związku z tym na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skarżący zobowiązany jest - zgodnie z postanowieniami § 2, ust. 3 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, 2193) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 500 zł. Na dalsze koszty jakie mogą mieć miejsce w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 250 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W dniu 23 października 2013 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu wpłynął wniosek skarżącego P. M., sporządzony na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j Dz. U. z 2012 r., poz.270) - zwanej dalej p.p.s.a., w którym zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata ora zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Odnośnie sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej skarżący oświadczył, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, że w gospodarstwie domowym pozostaje wspólnie z partnerką i niepełnoletnimi synem i córką, oraz że ani on ani osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają żadnego majątku jak też nie uzyskują jakichkolwiek dochodów. Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył, co następuje: Stosownie bowiem do art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, które obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym m.in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków. Koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków (art. 211 p.p.s.a.). Opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna (art. 212 § 1 p.p.s.a.). Zatem wniosek skarżącego dotyczący prawa pomocy w całości należy rozpatrywać w kontekście przesłanek zawartych w art. 246 § 1, pkt 1 i 2 p.p.s.a.. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym, zgodnie z art. 246 § 1, pkt 1 p.p.s.a., następuje gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Oznacza to, iż prawo pomocy w tym zakresie winno być stosowane do osób, które wykażą, że żyją w skrajnym ubóstwie (przykładowo do osób zaliczanych do bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osób ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Natomiast przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a., następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Będzie więc dotyczyć osób charakteryzujących się ubóstwem w takim stopniu, że zapłata kosztów sądowych w określonej wysokości mogłaby spowodować utratę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencji tych osób oraz ich rodzin. Powyższe oznacza jednocześnie, że przy rozpatrywaniu wniosku o prawo pomocy winno się uwzględniać, z jednej strony wysokość obciążeń finansowych jakie strona jest zobowiązana ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony jej możliwości finansowe. Zatem instytucja prawa pomocy może być zastosowana wobec wnioskodawcy jedynie w sytuacjach szczególnych. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego jest podnoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z kolei w innym postanowieniu NSA (postanowienie z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8) stwierdził, iż "udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe ". Przy czym wymaga podkreślenia, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienia pełnych kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z 30 lipca 2009 r., I FZ 171/09, LEX nr 552205). Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Analizując informacje przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy uznał, że były one niewystarczające do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej. W związku z czym, działając na podstawie art. 255 ustawy, pismem z 18 listopada 2013 r. wezwano skarżącego do przekazania w terminie siedmiu dni od dnia otrzymania wezwania: - pisemnej (szczegółowej) informacji na temat kosztów ponoszonych przez skarżącego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym na bieżące utrzymanie (tj. kosztów z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje, w tym pozycje dotyczące kosztów utrzymania lokalu mieszkalnego, zakupu wyżywienia i innych niezbędnych dla utrzymania wydatków) wraz dokumentami potwierdzającymi fakt i wysokość ich poniesienia, - pisemnej informacji odnośnie innych wydatków niż bieżące koszty utrzymania również z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi taki stan, - pisemnej (szczegółowej) informacji odnośnie źródeł finansowych umożliwiających skarżącemu i osobom pozostającym z nim we wspólnym gospodarstwie domowym pokrycie tych koszów wraz z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi prawdziwość informacji w tym zakresie, - wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych za ostatnie trzy miesiące, - stosownych zaświadczeń z urzędu pracy, z których wynikałoby, iż skarżący i jego partnerka posiadają status osoby bezrobotnej, - pisemnego wyjaśnienia czy, jakie i z jakim skutkiem podejmowane są przez skarżącego i jego partnerkę działania w celu uzyskania pracy czy też pomocy finansowej z instytucji zajmującej się pomocą społeczną wraz z dowodami, że takie działania były bądź są przez nich podejmowane. W odpowiedzi na wezwanie skarżący przedłożył pismo sporządzone 28 listopada 2013 r., w którym wskazał, że miesięcznie, z tytułu najmu lokalu mieszkalnego, zakupu żywności, wody, energii elektrycznej, w jego gospodarstwie domowym ponoszone są koszty w łącznej wysokości około 2.950 zł, że razem z partnerką wykonuje prace dorywcze za wynagrodzeniem od 600 do 800 zł miesięcznie, że aktualnie zalegają z czynszem za 3 miesiące, oraz że posiadane przez niego konto osobiste nie jest aktywne z powodu braku środków, które mogłyby wpływać na konto. Nadto skarżący oświadczył, iż obecnie jest na zasiłku ZUS w wysokości 1.940 zł, oraz że ponosi koszty spłaty kredytu w wysokości 900 zł. Poza tym skarżący przedłożył kserokopie faktur dotyczących zakupu gazu, wody i energii elektrycznej oraz kserokopię umowy najmu lokalu mieszkalnego. W ocenie referendarza, będącej wynikiem analizy informacji zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, w przekazanych dodatkowo piśmie i dokumentach, skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść wymaganych kosztów sądowych. Przede wszystkim należy wskazać, iż skarżący nie wyjaśnił w sposób pełny i nie budzący wątpliwości sytuacji finansowej i majątkowej swojego gospodarstwa domowego. W formularzu PPF skarżący wykazał bowiem brak jakichkolwiek dochodów gospodarstwa domowego. Z kolei w przekazanym, w związku z wezwaniem Sądu, piśmie oświadczył, iż uzyskuje wraz z partnerką dochody z prac dorywczych w wysokości od 600 do 800 zł miesięcznie, pobierając jednocześnie świadczenie z ZUS w wysokości 1.940 zł. Przy czym należy wskazać, że nowe oświadczenie skarżącego w kwestii dochodów, które zawarł w/w piśmie nie zostało potwierdzone jakimikolwiek dowodami. Z kolei wiarygodność drugiego oświadczenia co do dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i jego partnerkę podważać mogą informacje odnośnie skali kosztów ponoszonych miesięcznie w ich gospodarstwie domowym. Na podstawie informacji zawartych w przekazanym piśmie ustalono, że w ramach ich gospodarstwa domowego ponoszone są koszty z tytułu najmu lokalu mieszkalnego, zakupu żywności, wody, energii elektrycznej i spłaty kredytu w wysokości około 3.850 zł. Zatem samo porównanie stałych miesięcznych kosztów ponoszonych w gospodarstwie domowym skarżącego (3.850 zł) z wykazanymi w piśmie dochodami (2.740 zł) daje podstawę do stwierdzenia, iż oświadczenie skarżącego w zakresie wielkości miesięcznych dochodów budzi uzasadnione wątpliwości. Wątpliwości te mogą przybrać na sile gdyby wziąć pod uwagę jeszcze inne koszty niezbędne dla utrzymania skarżącego i osób pozostających z nim w gospodarstwie domowym, takie jak chociażby koszty zakupu odzieży, obuwia, środków higienicznych i czystości. Kwestia wydatków bieżącego utrzymania skarżącego i osób pozostających z nim w gospodarstwie domowym wraz z kosztami obsługi spłaty kredytu w kwocie znacznie przekraczającej wielkość uzyskiwanych w gospodarstwie domowym dochodów nie została wyjaśniona przez skarżącego. Oznaczać to może, iż skarżący bądź też osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają inne źródła dochodów lub korzystają z pomocy osób trzecich. Nie udokumentował jednakże ani rodzaju pomocy, ani podmiotów jej udzielających. Brak jakichkolwiek danych w tym względzie nie pozwala na ustalenie rzeczywistych środków jakimi dysponuje. Do tego należy dodać fakt nieprzekazania wyciągów z posiadanego przez skarżącego rachunku bankowego, nie pozwalając tym samym referendarzowi na wolną od wątpliwości ocenę rzeczywistych możliwości finansowych jego gospodarstwa domowego oraz wiarygodności oświadczenia złożonego na piśmie z 28 listopada 2013 r. o braku jakichkolwiek operacji bezgotówkowych. Zatem w sytuacji gdy skarżący nie przekazał dowodów mogących obrazować w pełni wiarygodną sytuację finansową jego i rodziny należało uznać, iż nie wykazał, że spełnia przesłanki określone w art. 246 § 1 p.p.s.a. W szczególności jeżeli podane informacje – tak jak to ma miejsce w niniejszej sprawie – są niepełne i niespójne (por. postanowienie NSA z 26 lutego 2009 r., sygn. akt I FZ 23/09 oraz postanowienie NSA z 11 czerwca 2010 r., sygn. akt I OZ 416/10, WWW.nsa.orzeczenia.gov.pl). W tym względzie szczególnie należałoby powołać stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w postanowieniu z dnia 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10, w którym podkreślił, iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy (dostępne na stronie internetowej http:// orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono o odmowie przyznania prawa pomocy.