I SA/Op 705/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kozicka Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Judecki Asesor sądowy WSA Remigiusz Mazur (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 19 marca 2026 r. sprawy ze skargi K. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 18 sierpnia 2025 r., nr 506219040, znak [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 4 grudnia 2024 r., nr 450031738, znak [...]. Przedmiotem skargi K. B. [dalej: skarżąca, strona] jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [dalej: Prezes, organ] z 18 sierpnia 2025 r. odmawiająca przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko W. B. za okres od 1 czerwca 2024 r. do 31 października 2024 r. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Strona złożyła 5 lutego 2024 r. wniosek o świadczenie wychowawcze na dziecko "W.1" B. na okres świadczeniowy od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r. Według danych zapisanych w rejestrze PESEL imię i nazwisko dziecka to W. B. Zatem w związku z niepoprawnymi danymi identyfikacyjnymi dziecka, tj. imieniem dziecka, ZUS wezwał skarżącą do ponownego złożenia wniosku w terminie 14 dni z prawidłowo uzupełnionymi danymi dziecka. Wezwanie zostało doręczone wraz z końcem dnia 22 lutego 2024 r. i skarżąca miała 14 dni na złożenie poprawnie wypełnionego wniosku. W treści wezwania strona została poinformowana, że jeśli nie złoży nowego wniosku z poprawnymi danymi dziecka, pierwszy wniosek będzie pozostawiony bez rozpatrzenia. Na powyższe wezwanie ZUS skarżąca nie odpowiedziała w wyznaczonym terminie. Poprawiony wniosek o świadczenie wychowawcze na dziecko W. B. wpłynął do ZUS 13 listopada 2024 r. Następnie dnia 27 listopada 2024 r. ZUS powiadomił skarżącą o przyznaniu prawa do wnioskowanego świadczenia od miesiąca wpływu wniosku do ZUS, tj. od listopada 2024 r. Decyzją z 4 grudnia 2024 r. ZUS odmówił przyznania stronie prawa do świadczenia wychowawczego na ww. dziecko za okres od 1 czerwca 2024 r. do 31 października 2024 r. Od ww. decyzji strona wniosła odwołanie do Prezesa ZUS. Po przeprowadzeniu postępowania odwoławczego organ stwierdził, że odwołanie nie może zostać uwzględnione i decyzją z 18 sierpnia 2025 r. utrzymał w mocy decyzję wydaną w I instancji. W uzasadnieniu organ powołał powyższy stan faktyczny, a w podstawie prawnej wydanej decyzji powołał art. 13, art. 18, art. 19, art. 21 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2024 r. poz. 1576 ze zm.) [dalej: ustawa]. Na decyzję Prezesa strona wniosła, samodzielnie sporządzoną, skargę do Sądu, omyłkowo nazwaną "odwołaniem". Skarżąca argumentowała, że w pierwotnym wniosku wszystkie dane zostały zapisane prawidłowo, tj. PESEL, nazwisko, adres oraz imię, jednak w imieniu, zamiast napisać "W.", strona napisała "W.1". Powołując się na bardzo zły stan swojego zdrowia, strona podniosła, że ZUS przesłał do niej informację drogą elektroniczną, żądając poprawienia imienia dziecka, jednak z przyczyn zdrowotnych nie była w stanie tego uczynić, o czym później poinformowałam ZUS. Zaznaczyła, że podstawowe dane dziecka były prawidłowe, a tylko imię zostało zapisane w formie zdrobniałej. W ocenie skarżącej, jej sprawa ze względu na czas procedowania przez organ, powinna być uznana za załatwioną milcząco. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje. Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Jak stanowi art. 1 ust. 1–2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na zasadzie art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.) [dalej: ppsa] sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 2 pkt 1 ppsa). Zgodnie z art. 145 § 1 ppsa, sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ppsa). Sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czyli weryfikuje czy jest on zgodny z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd administracyjny nie rozstrzyga sprawy merytorycznie, lecz ocenia zgodność z przepisami prawa decyzji, postanowień i innych aktów podejmowanych przez organy administracji publicznej. Badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowania wykładni tych przepisów. Sąd administracyjny nie rozstrzyga o uprawnieniach, czy też obowiązkach, a jedynie może uchylić zaskarżony akt lub czynność, lub stwierdzić ich nieważność w przypadkach wskazanych w ustawie. W konsekwencji sąd administracyjny nie ocenia rozstrzygnięcia organu pod kątem jego słuszności, czy też celowości, jak również nie rozpatruje sprawy kierując się zasadami współżycia społecznego, zasadami ekonomiki obrotu gospodarczego, czy uznawanymi społecznie normami pozaprawnymi, ale w zakresie dokonywanej kontroli zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji – orzekając w sprawie – nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu w sprawie nie wystąpiły okoliczności uzasadniające stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji albo wznowienie postępowania administracyjnego zakończonego zaskarżoną decyzją. Nie wnosiła też o to strona. Zgodnie z art. 13 ust. 1-2 ustawy ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego oraz jego wypłata następują odpowiednio na wniosek matki [...]. Wniosek składa się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Według art. 13 ust. 3 ustawy wniosek zawiera: 1) dane dotyczące osoby występującej o przyznanie świadczenia wychowawczego [...], 2) dane dotyczące dzieci, na które osoba, o której mowa w art. 13 ust. 1 ustawy, ubiega się o przyznanie świadczenia wychowawczego, w tym: imię, nazwisko, datę urodzenia, stan cywilny, obywatelstwo, numer PESEL [...]. Prawo do świadczenia wychowawczego ustalane jest na okres od dnia 1 czerwca do dnia 31 maja roku następnego (art. 18 ust. 1 ustawy). Prawo do świadczenia wychowawczego ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek, do końca okresu, o którym mowa w art. 18 ust. 1 ustawy [...] (art. 18 ust. 2 ustawy). Stosownie do art. 19 ust. 1 ustawy w przypadku złożenia nieprawidłowo wypełnionego wniosku, ZUS wzywa pisemnie osobę ubiegającą się o świadczenie do poprawienia lub uzupełnienia wniosku w terminie 14 dni od dnia otrzymania wezwania. Niezastosowanie się do wezwania skutkuje pozostawieniem wniosku bez rozpatrzenia. W sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2025 r. poz. 1691) [dalej: kpa] [...] z zastrzeżeniem, że organem wyższego stopnia w stosunku do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (art. 29 ust. 1 ustawy). Z uwagi na okoliczność, że wnioskodawca może uchybić obowiązkowi złożenia prawidłowo wypełnionego wniosku, w art. 19 ust. 1 ustawy (w rozwinięciu określonej w art. 9 kpa zasady udzielania informacji) przewidziano obowiązek wezwania wnioskodawcy przez organ do poprawienia, bądź uzupełnienia wniosku. Przepis ten stanowi odpowiednik art. 64 § 2 kpa, chociaż odmiennie (jako lex specialis) wskazuje termin – 14 dni od dnia otrzymania wezwania – do poprawienia bądź zmiany wniosku. Wezwanie do uzupełnienia braku formalnego wniosku dokonywane jest w drodze pisemnej informacji, mającej charakter czynności materialno-prawnej. Niezastosowanie się do pisemnego wezwania organu, tj. niepoprawienie lub uzupełnienie wniosku w zakreślonym przez ten organ terminie, uprawnia ten ostatni do pozostawienia "wadliwego" wniosku bez rozpatrzenia, a postępowanie w sprawie świadczenia wychowawczego traktuje się jako niewszczęte, ponieważ "wadliwy" wniosek nie wywołuje skutku prawnego. Mając na względzie wynikającą z art. 14 § 1 kpa w związku z art. 28 ustawy zasadę pisemności, ZUS – po bezskutecznym upływie terminu do poprawienia bądź uzupełnienia wniosku – pozostawia go bez rozpatrzenia i powinien o tym fakcie poinformować wnioskodawcę. Pozostawienie wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego bez rozpoznania możliwe jest tylko wówczas, gdy w pisemnym wezwaniu organu, doręczonym wnioskodawcy jednoznacznie wskazano elementy wniosku wymagające poprawienia bądź zmiany oraz wskazano termin, w jakim działanie wnioskodawcy jest konieczne, a także pouczono wnioskodawcę o skutkach braku jego działania (wyrok WSA w Poznaniu z 17 kwietnia 2024 r., sygn. akt IV SA/Po 193/24). Pozostawienie wniosku bez rozpatrzenia dotyczy wyłącznie takich wad wniosku, których nieusunięcie nie pozwala na nadanie mu biegu. Treść tego przepisu nie może też być wykładana szeroko. Zastosowanie art. 19 ust. 1 ustawy powinno służyć wyłącznie usunięciu nieprawidłowości wynikających ze ściśle określonych przepisów (por. wyrok NSA z 9 października 2018 r., sygn. akt I OSK 2695/18, wydany na tle art. 24a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, któremu prawodawca nadał treść analogiczną do treści art. 19 ust. 1 ustawy). Porównanie treści pierwszego ze złożonych przez skarżącą wniosków z wnioskiem drugim już – w ocenie ZUS – prawidłowo wypełnionym i rozpatrzonym merytorycznie ujawnia, że wniosek z lutego 2024 r. zawiera zmienioną formę imienia dziecka, przy czym skarżąca zapisała w nim zdrobniałą formę imienia "W.", natomiast kluczowe w sprawie dane, takie jak PESEL, nazwisko, data urodzenia są takie same jak we wniosku z listopada 2024 r. Z tego powodu, w ocenie Sądu, dane identyfikujące dziecko były wystarczająco niewątpliwe i jednoznaczne do tego, by wnioskowi nadać bieg i rozpoznać go merytorycznie. W konsekwencji przyjąć należy, że w rozpoznanej sprawie zapisanie we wniosku imienia "W.1" zamiast "W." nie może być uznane za nieprawidłowe wypełnienie formularza, które czyni niemożliwym merytoryczne rozpoznanie złożonego wniosku. Wobec takiej oceny stanu sprawy Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja ZUS zostały wydane z naruszeniem art. 18 ust. 1-2 ustawy, ponieważ prawo skarżącej do wnioskowanego świadczenia powinno jej przysługiwać, z uwzględnieniem wniosku z lutego 2024 r., to jest od 1 czerwca 2024 r. do dnia 31 maja 2025 r. W stanie sprawy, w ocenie Sądu, rozpatrzeniu powinien podlegać wniosek strony złożony 5 lutego 2024 r., ponieważ pozostawienie wniosku skarżącej bez rozpoznania na podstawie art. 19 ust. 1 ustawy nie znajduje uzasadnienia. W konsekwencji powyższego Prezes niesłusznie stwierdził, że prawo do świadczenia przysługuje skarżącej od 1 listopada 2024 r. Zatem sprawa administracyjna powinna podlegać ponownemu rozpoznaniu z uwzględnieniem opisanego wyżej stanowiska Sądu (art. 153 ppsa). Ponieważ stwierdzona wadliwość tkwi w decyzjach wydanych w obu instancjach, uchyleniu podlegała również decyzja ZUS (art. 135 ppsa). Końcowo Sąd wyjaśnia, że zgodnie z art. 122a § 1-2 kpa sprawa może być załatwiona milcząco, jeżeli przepis szczególny tak stanowi. Sprawę uznaje się za załatwioną milcząco w sposób w całości uwzględniający żądanie strony, jeżeli w terminie miesiąca od dnia doręczenia żądania strony właściwemu organowi administracji publicznej albo innym terminie określonym w przepisie szczególnym organ ten: 1) nie wyda decyzji lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie (milczące zakończenie postępowania) albo 2) nie wniesie sprzeciwu w drodze decyzji (milcząca zgoda). Określenie "jeżeli przepis szczególny tak stanowi" należy rozumieć w ten sposób, że musi istnieć regulacja szczególna, która organowi administracji publicznej przyznaje kompetencję do milczącego załatwienia sprawy, wiążąc z milczeniem określone skutki prawne (wyrok WSA w Białymstoku z 26 listopada 2024 r., sygn. akt II SA/Bk 545/24). W stanie prawnym istotnym w sprawie niniejszej brak jest przepisu dopuszczającego milczącej jej załatwienie przez Prezesa lub ZUS. Zatem argumenty strony odnoszące się do możliwości milczącego załatwienia jej sprawy nie znajdują podstawy prawnej. Z tych przyczyn Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz lit. c w związku z art. 135 ppsa orzekł jak w sentencji wyroku. Na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 ppsa skarżąca była zwolniona z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych.