I SA/Op 72/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu w dniu 29 marca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi L. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 3 grudnia 2010 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia zryczałtowanego podatku dochodowego od przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów za 2004 r., p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Przedmiotem skargi L. J. jest decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 3 grudnia 2010 r. Nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w Opolu z dnia 17 grudnia 2009 r. Nr UKS [...] ustalającą zryczałtowany podatek dochodowy od przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów za 2004 r. w kwocie 90.297 zł. Kwota ta stanowi jednocześnie wartość przedmiotu sporu. W związku z tym skarżąca na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązana jest - zgodnie z postanowieniami § 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 221, 2193 ) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 1.806 zł. Na dalsze koszty jakie mogą mieć miejsce w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych ( Dz. U. Nr 221, poz. 2192 ) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 903 zł ( § 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi ). Skarżąca, na sporządzonym w dniu 18 lutego 2011 r., urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 257 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz.1270 ) - zwanej dalej p.p.s.a., zwróciła się, poprzez pełnomocnika, o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Odnośnie swojej sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej skarżąca oświadczyła, że sama prowadzi gospodarstwo domowe, jest właścicielką domu mieszkalnego o powierzchni 200 m², oraz że uzyskuje dochody z emerytury krajowej w wysokości 1.100,77 zł, emerytury zagranicznej po mężu w wysokości 391,08 euro i renty wdowiej w wysokości 131,56 euro. Ponadto w uzasadnieniu wniosku wskazała, iż emerytura została zajęta przez poborcę skarbowego. Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył , co następuje: Stosownie do art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, które obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym m.in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków. Koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków ( art. 211 p.p.s.a. ). Opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna ( art. 212 § 1 p.p.s.a. ). Zatem wniosek skarżącego dotyczący częściowego prawa pomocy należy rozpatrywać w kontekście przesłanki zawartej w art. 246 § 1, pkt.2 p.p.s.a. Zgodnie z art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że prawo pomocy w tym zakresie stanowi instytucję wyjątkową i dlatego udzielenie tego prawa może nastąpić jedynie w sytuacjach szczególnych i dotyczyć będzie osób charakteryzujących się ubóstwem w takim stopniu, że zapłata kosztów sądowych w określonej wysokości mogłaby spowodować utratę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencji tych osób oraz ich rodzin. Przepis ten również wskazuje, że przy rozpatrywaniu wniosku o prawo pomocy winno się uwzględniać, z jednej strony wysokość obciążeń finansowych jakie strona jest zobowiązana ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony jej możliwości finansowe. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego jest podnoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Każda osoba wszczynająca postępowanie powinna liczyć się więc z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów. Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z kolei w innym postanowieniu NSA (postanowienie z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8) stwierdził, iż "udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe". Przy czym wymaga podkreślenia, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W ocenie referendarza informacje przedstawione przez skarżącą we wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające do oceny jej rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej, w związku z czym, działając na podstawie art. 255 ustawy, pismem z 2 marca 2011 r. wezwano ją do przekazania w terminie siedmiu dni od dnia otrzymania wezwania: - szczegółowej informacji na temat wielkości ponoszonych w jej w gospodarstwie domowym kosztów na bieżące utrzymanie ( tj. z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje, w tym pozycje dotyczące kosztów utrzymania domu mieszkalnego ) wraz dokumentami potwierdzającymi fakt i wysokość ich poniesienia, - odpowiednich dowodów potwierdzających prawdziwość informacji zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy zajęcia przez poborcę podatkowego jej dochodów z tytułu emerytury, - stosownych dokumentów potwierdzających wysokość wykazanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy dochodów, - wyciągów i odpisów z jej kont i lokat bankowych za ostatnie trzy miesiące. Przedłożone przez pełnomocnika dokumenty dotyczące wysokości pobieranej w latach 2000-2005 emerytury zagranicznej i renty wdowiej ( karty 45-61 ) w żadnym razie nie można uznać za wywiązanie się z obowiązku nałożonego w/w wezwaniem. Informacje w nich zawarte nie dotyczą bowiem aktualnych danych odnośnie wielkości emerytury i renty wdowiej, lecz odległego okresu, tj. lat 2000-2005. Przy tym należy wskazać, iż dane zawarte przez skarżącą we wniosku o przyznanie prawa pomocy odnośnie wysokości pobieranej emerytury zagranicznej i renty wdowiej znacznie odbiegają o danych wynikających z przekazanych dokumentów ( we wniosku PPF skarżąca oświadczyła, że emerytura zagraniczna i renta wdowią stanowią łącznie kwotę 522,64 euro brutto, zaś z przekładu wierzytelnego [ k. 45 ] wynika, iż od 1.07.2005 r. wypłacano skarżącej z tych tytułów łącznie 744,19 euro netto ). Ponadto nie przekazano dokumentów potwierdzających wysokość wykazanej we wniosku PPF emerytury krajowej, dowodów potwierdzających oświadczenie zawarte w tym wniosku co do zajęcia przez poborcę podatkowego dochodów skarżącej, wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych skarżącej za ostatnie trzy miesiące a także jakiejkolwiek informacji na temat wielkości ponoszonych w jej gospodarstwie domowym kosztów na bieżące utrzymanie jak też dokumentów z nimi związanych. Nie przedkładając żądanych dowodów skarżąca bowiem nie uwiarygodniła informacji odnośnie wielkości wykazanych dochodów, egzekucji pieniężnej czy też braku zasobów pieniężnych. Natomiast nie przekazując szczegółowej informacji odnośnie kosztów bieżącego utrzymania ( pomimo wezwania w tym zakresie ) skarżąca sprawiła, iż obraz jej sytuacji finansowej ( szczególnie w kontekście oświadczenia o dochodach ) jest niepełny, podważając dodatkowo zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skoro skarżąca nie uzupełniła danych i dokumentacji pod kątem, który został jej nakreślony w wezwaniu do uzupełniania danych wniosku PPF referendarz nie mógł bazować na przypuszczeniach. Jak bowiem zaznaczono wyżej ryzyko wykazania przesłanek określonych w art. 246 § 1 p.p.s.a. spoczywa na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Zatem w sytuacji gdy skarżąca nie przedłożyła dowodów mogących obrazować w pełną i wiarygodną jej sytuację finansową i majątkową należało uznać, iż nie wykazała, że spełnia przesłanki określone w art. 246 § 1 p.p.s.a. W tym względzie dodatkowo należałoby powołać stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w postanowieniu z dnia 18.06.2004 r., w którym podkreślił, iż ciężar dowodu co do okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na składającym wniosek, albowiem do uwzględnienia wniosku nie wystarczy ogólnikowa informacja o trudnej sytuacji tej osoby ( FZ 165/04, niepubl. ). Poza tym należy nadmienić, że o ile nie przeprowadzenie, w oparciu o przepis art. 255 p.p.s.a., postępowania uzupełniającego co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, w sytuacji, gdy okoliczności przedstawione we wniosku PPF budzą wątpliwości, jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie informacji wskazanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy ( por. postanowienie NSA z 5.09.2005 r., II FZ 414/05; postanowienie NSA z 14.09.2005 r., II FZ 575/05; postanowienie NSA z 10.01.2008 r., II FZ 540/07 niepubl. ). Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.