I SA/Op 736/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak, po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. Z. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 29 sierpnia 2013 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji w sprawie podatku od towarów i usług za lipiec 2010 r., p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Przedmiotem skargi W. Z. jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 29 sierpnia 2013 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji w sprawie podatku od towarów i usług za lipiec 2010 r., W związku z tym na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skarżący zobowiązany jest - zgodnie z postanowieniami § 2, ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, 2193) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100 zł. Na dalsze koszty jakie mogą mieć miejsce w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W dniu 20 listopada 2013 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu wpłynął wniosek skarżącego W. Z., sporządzony na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j Dz. U. z 2012 r., poz.270) - zwanej dalej p.p.s.a., w którym zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Odnośnie sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej skarżący oświadczył, że sam pozostaje w gospodarstwie domowym, że uzyskuje dochody ze stosunku pracy (¼ etatu) w wysokości 400 zł brutto, oraz że na posiadany przez niego majątek składa się lokal mieszkalny o powierzchni 60 m². W załączeniu do wniosku skarżący przedłożył zaświadczenie o zatrudnieniu i zarobkach z 18 listopada 2013 r. oraz postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego z 8 listopada 2013 r. Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył, co następuje: Stosownie do art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, które obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym m.in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków. Koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków (art. 211 p.p.s.a.). Opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna (art. 212 § 1 p.p.s.a.). Zatem wniosek skarżącego dotyczący częściowego prawa pomocy należy rozpatrywać w kontekście przesłanki zawartej w art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przede wszystkim dotyczyć to będzie osób charakteryzujących się ubóstwem w takim stopniu, że zapłata kosztów sądowych w określonej wysokości mogłaby spowodować utratę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencji tych osób oraz ich rodzin. Jednocześnie należy wskazać, że przy rozpatrywaniu wniosku o prawo pomocy winno się uwzględniać, z jednej strony wysokość obciążeń finansowych jakie strona jest zobowiązana ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony jej możliwości finansowe. Zatem instytucja prawa pomocy, na co wskazuje treść art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a,. może być zastosowana wobec wnioskodawcy jedynie w sytuacjach szczególnych. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego jest podnoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Każda osoba wszczynająca postępowanie powinna liczyć się więc z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów. Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z kolei w innym postanowieniu NSA (postanowienie z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8) stwierdził, iż ,, udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe ". Przy czym wymaga podkreślenia, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Analizując informacje przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy uznał, że były one niewystarczające do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej. W związku z czym, działając na podstawie art. 255 ustawy, pismem z 25 listopada 2013 r. wezwano skarżącego do przekazania w terminie siedmiu dni od dnia otrzymania wezwania: - pisemnej (szczegółowej) informacji na temat kosztów ponoszonych przez skarżącego na bieżące utrzymanie (tj. kosztów z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje, w tym pozycje dotyczące kosztów utrzymania lokalu mieszkalnego, zakupu wyżywienia i innych niezbędnych dla utrzymania wydatków) wraz dokumentami potwierdzającymi fakt i wysokość ich poniesienia, - pisemnej informacji odnośnie innych wydatków niż bieżące koszty utrzymania również z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi taki stan, - pisemnej (szczegółowej) informacji odnośnie źródeł finansowych umożliwiających skarżącemu pokrycie tych koszów wraz z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi prawdziwość informacji w tym zakresie, - kserokopii zeznania o wysokości dochodów osiąganych za 2012 r., - wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych za ostatnie trzy miesiące. W odpowiedzi na wezwanie skarżący przedłożył pismo sporządzone 4 grudnia 2013 r., w którym wskazał, że miesięcznie w związku z utrzymaniem lokalu mieszkalnego, zakupem żywności i energii elektrycznej ponosi koszty w łącznej wysokości około 1.095 zł (opłaty mieszkaniowe -196,52 zł, koszt zakupu żywności – 600 zł, energia elektryczna – 298 zł), że obecnie spłaca kredyt hipoteczny w wysokości 609,78 zł, że uzyskuje dochody w wysokości 325 zł netto (¼ etatu), oraz że na pokrycie kosztów utrzymania i spłatę kredytu zmuszony był sprzedać w 2013 r. 2 samochody za kwotę 14.700 zł, a także meble za kwotę 1.200 zł. Poza tym skarżący przedłożył wyciągi z rachunku bankowego, a także kserokopie: zeznania o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym 2012 (PIT-37), informacji o wysokości opłat mieszkaniowych, porozumienia w sprawie spłaty zadłużenia, umów sprzedaży mebli oraz samochodów osobowych marki Volkswagen i Polonez, faktur dotyczących zakupu energii elektrycznej, zaświadczenia o zatrudnieniu i zarobkach. W ocenie referendarza, będącej wynikiem analizy informacji zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, w przekazanych dodatkowo piśmie i dokumentach, skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść wymaganych kosztów sądowych. Przede wszystkim należy wskazać, iż skarżący nie wyjaśnił w sposób pełny i nie budzący wątpliwości sytuacji finansowej swojego gospodarstwa domowego. W formularzu PPF skarżący oświadczył bowiem, iż obecnie jedynym źródłem jego utrzymania są dochody w wysokości 400 zł brutto (325 zł netto). Z kolei w piśmie sporządzonym 4 grudnia 2013 r. wskazał, że skala miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania, zakupem żywności i energii elektrycznej oraz obsługą kredytu hipotecznego opiewa na kwotę około 1.705 zł. Zatem samo porównanie stałych miesięcznych kosztów ponoszonych w gospodarstwie domowym skarżącego (1.705 zł) z oświadczonymi dochodami (325 zł) daje podstawę do stwierdzenia, iż jego oświadczenie w zakresie wielkości miesięcznych dochodów budzi uzasadnione wątpliwości. Wątpliwości te mogą przybrać na sile gdyby wziąć pod uwagę jeszcze inne koszty niezbędne dla utrzymania skarżącego, takie jak chociażby koszty zakupu odzieży, obuwia, środków higienicznych i czystości. Wprawdzie skarżący oświadczył, iż na spłatę wydatków bieżącego utrzymania wraz z kosztami obsługi spłaty kredytu zmuszony był sprzedać samochody osobowe i meble na łączną kwotę 15.900 zł. Jednak w ocenie referendarza nie wyjaśnia to w pełni kwestii pokrycia kosztów utrzymania w wysokości znacznie przekraczającej wielkość uzyskiwanych w gospodarstwie domowym dochodów. Po wyczerpaniu tych zasobów na pokrycie różnicy między dochodami a ponoszonymi kosztami (znaczną część tej kwoty tj. 14.000 zł skarżący uzyskał bowiem w lutym 2013 r. ze sprzedaży samochodu osobowego marki Volkswagen) na chwilę obecną wykazane przez skarżącego dochody nie bilansują się z ponoszonymi przez niego stałymi kosztami. Również taki niewyjaśniony brak zbilansowania wykazanych dochodów z wykazanymi kosztami miał miejsce w 2012 r. Z przekazanego zeznania podatkowego wynika bowiem, iż skarżący w całym 2012 uzyskał dochody w wysokości 1.962,25 zł (średnio miesięcznie stanowi kwotę około 163,50 zł). Opisana powyżej okoliczność oznaczać może, iż skarżący posiada inne źródła dochodów lub korzysta z pomocy osób trzecich. Nie udokumentował jednakże ani rodzaju pomocy, ani podmiotów jej udzielających. Brak jakichkolwiek danych w tym względzie nie pozwala na ustalenie rzeczywistych środków jakimi dysponuje. Zatem w sytuacji gdy skarżący nie przekazał informacji i dowodów mogących obrazować w pełni wiarygodną jego sytuację finansową należało uznać, iż nie wykazał, że spełnia przesłanki określone w art. 246 § 1 p.p.s.a. W szczególności jeżeli podane informacje – tak jak to ma miejsce w niniejszej sprawie – są niepełne i niespójne (por. postanowienie NSA z 26 lutego 2009 r., sygn. akt I FZ 23/09 oraz postanowienie NSA z 11 czerwca 2010 r., sygn. akt I OZ 416/10, WWW.nsa.orzeczenia.gov.pl). W tym względzie szczególnie należałoby powołać stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w postanowieniu z dnia 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10, w którym podkreślił, iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy (dostępne na stronie internetowej http:// orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono o odmowie przyznania prawa pomocy.