I SA/Op 741/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak, po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. J. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 4 października 2013 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia zaległości w podatku od nieruchomości oraz w opłacie za gospodarowanie odpadami komunalnymi, p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Przedmiotem skargi S. J. jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 4 października 2013 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia zaległości w podatku od nieruchomości oraz w opłacie za gospodarowanie odpadami komunalnymi. W związku z tym na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skarżący zobowiązany jest - zgodnie z postanowieniami § 2, ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, 2193) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100 zł. Na dalsze koszty jakie mogą mieć miejsce w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej również w kwocie 100 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W dniu 28 listopada 2013 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu wpłynął wniosek skarżącego S. J., sporządzony na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j Dz. U. z 2012 r., poz.270) - zwanej dalej p.p.s.a., w którym zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Odnośnie sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej skarżący oświadczył, że od 2009 r. jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, że w gospodarstwie domowym pozostaje wspólnie z żoną, oraz że oboje nie posiadają żadnego majątku jak też nie uzyskują jakichkolwiek dochodów. Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył, co następuje: Stosownie do art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, które obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym m.in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków. Koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków (art. 211 p.p.s.a.). Opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna (art. 212 § 1 p.p.s.a.). Zatem wniosek skarżącego dotyczący częściowego prawa pomocy należy rozpatrywać w kontekście przesłanki zawartej w art. 246 § 1, pkt.2 p.p.s.a. Zgodnie z art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przede wszystkim dotyczyć to będzie osób charakteryzujących się ubóstwem w takim stopniu, że zapłata kosztów sądowych w określonej wysokości mogłaby spowodować utratę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencji tych osób oraz ich rodzin. Jednocześnie należy wskazać, że przy rozpatrywaniu wniosku o prawo pomocy winno się uwzględniać, z jednej strony wysokość obciążeń finansowych jakie strona jest zobowiązana ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony jej możliwości finansowe. Zatem instytucja prawa pomocy, na co wskazuje treść art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a,. może być zastosowana wobec wnioskodawcy jedynie w sytuacjach szczególnych. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego jest podnoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Każda osoba wszczynająca postępowanie powinna liczyć się więc z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów. Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z kolei w innym postanowieniu NSA (postanowienie z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8) stwierdził, iż ,, udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe ". Przy czym wymaga podkreślenia, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Analizując informacje przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy uznał, że były one niewystarczające do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej. W związku z czym, działając na podstawie art. 255 ustawy, pismem z 4 grudnia 2013 r. wezwano skarżącego do przekazania w terminie siedmiu dni od dnia otrzymania wezwania: - pisemnej (szczegółowej) informacji na temat kosztów ponoszonych przez skarżącego i jego żonę na bieżące utrzymanie (tj. kosztów z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje, w tym pozycje dotyczące kosztów utrzymania domu jednorodzinnego, zakupu wyżywienia i innych niezbędnych dla utrzymania wydatków) wraz dokumentami potwierdzającymi fakt i wysokość ich poniesienia, - pisemnej informacji odnośnie innych wydatków niż bieżące koszty utrzymania również z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi taki stan, - pisemnej (szczegółowej) informacji odnośnie źródeł finansowych umożliwiających skarżącemu i jego żonie pokrycie tych koszów wraz z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi prawdziwość informacji w tym zakresie, - informacji odnośnie pożytków uzyskiwanych z posiadanego majątku, - dowodów potwierdzających udzielenie skarżącemu i jego żonie pomocy społecznej, o której wspomniano w formularzu PPF, - wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych za ostatnie trzy miesiące, - pisemnego wyjaśnienia czy, jakie i z jakim skutkiem podejmowane są przez skarżącego i jego żonę działania w celu uzyskania pracy czy też pomocy finansowej z instytucji zajmującej się pomocą społeczną wraz z dowodami, że takie działania były bądź są przez nich podejmowane. W odpowiedzi na wezwanie skarżący przedłożył jedynie pismo (sporządzone 16 grudnia 2013 r.), w którym oświadczył, że obecnie wraz z żoną korzystają z pomocy społecznej, że nie posiadają żadnych innych źródeł dochodów, oraz że ponoszą koszty zakupu żywności i wody. Poza tym skarżący wskazał, iż nie posiada żadnych oszczędności (w tym lokat bankowych), zaś konto bankowe posiada jedynie żona, lecz obecnie - jak twierdzi - nie przeprowadza się na nim żadnych operacji bankowych. W ocenie referendarza, będącej wynikiem analizy informacji zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w przekazanym dodatkowo piśmie, skarżący nie wykazał w sposób wiarygodny, że nie jest w stanie ponieść wymaganych kosztów sądowych. Przede wszystkim należy wskazać, iż skarżący nie wykazał w pełni i tym samym nie udokumentował wydatków ponoszonych na bieżące utrzymanie, pomimo wyraźnego wezwania w tym zakresie. W przekazanym piśmie skarżący oświadczył jedynie, iż ponosi wydatki na zakup żywności i wody, nie wyjawiając jednak skali tych wydatków. Skarżący nie wyjawił również wydatków niewątpliwie ponoszonych na utrzymanie domu jednorodzinnego, takich jak podatek od nieruchomości, opłata za wywóz nieczystości, zakup opału i energii elektrycznej (ewentualnie gazu), a także innych kosztów związanych z utrzymaniem jego i żony ponoszonych m.in. na zakup środków czystości i higieny, obuwia, odzieży. Zatem brak wiarygodnych danych dotyczących bieżących wydatków oraz nieudokumentowanie ich sprawia, iż staje się niemożliwym ustalenie czy poniesienie przez skarżącego kosztów sądowych mogłoby się wiązać z uszczerbkiem utrzymania uzasadniającym przyznanie prawa pomocy. Jak wskazano w postanowieniu WSA w Warszawie z 4 października 2006 r. nawet jeżeli znany jest poziom osiąganych przez stronę dochodów to brak danych dotyczących bieżących wydatków uniemożliwia ustalenie, czy poniesienie przez stronę kosztów postępowania uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy ( przywołano: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LEX a Wolters Kluwer business, Warszawa 2011, s. 724). Niewyjaśniona została w pełni także kwestia źródeł utrzymania skarżącego. W formularzu PPF skarżący wykazał bowiem brak jakichkolwiek dochodów gospodarstwa domowego, wskazując jedynie, iż obecnie wraz z żoną utrzymują się ze środków pozyskiwanych z pomocy społecznej. Jednak informacja odnośnie pozyskiwania środków z pomocy społecznej nie została w żaden sposób potwierdzona jakimikolwiek dokumentami pochodzącymi z instytucji udzielającej takiej pomocy. Do udokumentowania tej informacji skarżący został bowiem wezwany w piśmie z 4 grudnia 2013 r. Jednocześnie kierując się zasadami logicznego rozumowania należy wskazać, iż skarżący i jego żona muszą dysponować określonymi zasobami finansowymi, bądź posiadać źródła dające możliwość pozyskania określonych środków finansowych, aby móc ponosić konieczne koszty własnego utrzymania (zakup żywności, wody, środków czystości, higieny, obuwia, odzieży) jak też niezbędne koszty związane z utrzymaniem domu. Powyższe oznaczać to może, iż skarżący bądź jego żona posiadają inne źródła dochodów lub korzystają z pomocy osób trzecich. Nie ujawnił i udokumentował jednak ani tych innych źródeł dochodów, ani rodzaju pomocy, ani też podmiotów udzielających tę pomoc. Brak jakichkolwiek danych w tym względzie nie pozwala na ustalenie rzeczywistych środków jakimi dysponuje. Do tego należy dodać fakt nieprzekazania wyciągów z posiadanego przez żonę skarżącego rachunku bankowego, nie pozwalając tym samym referendarzowi na wolną od wątpliwości ocenę rzeczywistych możliwości finansowych jego gospodarstwa domowego oraz wiarygodności oświadczenia złożonego na piśmie z 16 grudnia 2013 r. o braku jakichkolwiek operacji bezgotówkowych. W związku z powyższym nie sposób uznać za wiarygodne nieudokumentowane informacje odnośnie środków pozyskiwanych z instytucji zajmującej się udzielaniem pomocy społecznej oraz informacje braku jakichkolwiek innych źródeł dochodów. Zatem w sytuacji gdy skarżący nie przekazał dowodów mogących obrazować w pełni wiarygodną sytuację finansową jego i rodziny należało uznać, iż nie wykazał, że spełnia przesłanki określone w art. 246 § 1 p.p.s.a. W szczególności jeżeli podane informacje – tak jak to ma miejsce w niniejszej sprawie – są niepełne i niespójne (por. postanowienie NSA z 26 lutego 2009 r., sygn. akt I FZ 23/09 oraz postanowienie NSA z 11 czerwca 2010 r., sygn. akt I OZ 416/10, WWW.nsa.orzeczenia.gov.pl). W tym względzie szczególnie należałoby powołać stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w postanowieniu z dnia 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10, w którym podkreślił, iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy (dostępne na stronie internetowej http:// orzeczenia.nsa.gov.pl). Dlatego też niewypełnienie przez skarżącego treści wezwania z 4 grudnia 2013 r. wskazuje na brak współdziałania w zakresie ustalenia prawidłowego stanu faktycznego dotyczącego jego rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono o odmowie przyznania prawa pomocy.