I SA/Op 80/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak, po rozpoznaniu w dniu 29 marca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. F. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 27 grudnia 2011 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Przedmiotem skargi R. F. jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z 27 grudnia 2011 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. W związku z tym na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skarżący zobowiązany jest - zgodnie z postanowieniami § 2 ust.1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, 2193) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100 zł. Na dalsze koszty jakie mogą mieć miejsce w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej również w kwocie 100 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W dniu 29 lutego 2012 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu wpłynął wniosek skarżącego R. F., sporządzony na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j Dz. U. z 2012 r., poz.270) - zwanej dalej p.p.s.a., w którym zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, że wydatki na bieżące utrzymanie jego i rodziny oscylują na poziomie około 2.000 zł miesięcznie. Wskazał jednocześnie, iż środki finansowe na bieżące utrzymanie otrzymują jako darowizna od rodziny (tj. od ojczyma, matki, brata żony). Natomiast w części wniosku dotyczącej sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej skarżący oświadczył, że w skali miesiąca uzyskuje dochody w wysokości 300 zł brutto, posiada lokal mieszkalny o powierzchni 44 m², zaległości podatkowe wraz z odsetkami stanowiące kwotę około 60.000 zł oraz że w gospodarstwie domowym pozostaje wspólnie z żoną, z którą jest w rozdzielności majątkowej, a także z pasierbem (14 lat) i pasierbicą (19 lat). Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył , co następuje: Stosownie do art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, które obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym m.in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków. Koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków (art. 211 p.p.s.a.). Opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna (art. 212 § 1 p.p.s.a.). Zatem wniosek skarżącego dotyczący częściowego prawa pomocy należy rozpatrywać w kontekście przesłanki zawartej w art. 246 § 1, pkt.2 p.p.s.a. Zgodnie z art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że prawo pomocy w tym zakresie stanowi instytucję wyjątkową i dlatego udzielenie tego prawa może nastąpić jedynie w sytuacjach szczególnych i dotyczyć będzie osób charakteryzujących się ubóstwem w takim stopniu, że zapłata kosztów sądowych w określonej wysokości mogłaby spowodować utratę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencji tych osób oraz ich rodzin. Przepis ten również wskazuje, że przy rozpatrywaniu wniosku o prawo pomocy winno się uwzględniać, z jednej strony wysokość obciążeń finansowych jakie strona jest zobowiązana ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony jej możliwości finansowe. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego jest podnoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Każda osoba wszczynająca postępowanie powinna liczyć się więc z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów. Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z kolei w innym postanowieniu NSA ( postanowienie z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8 ) stwierdził, iż "udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe ". Przy czym wymaga podkreślenia, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Analizując informacje przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy należało stwierdzić, że były one niewystarczające do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej, w związku z czym, działając na podstawie art. 255 ustawy, pismem z 9 marca 2012 r. wezwano go, poprzez pełnomocnika, do przekazania w terminie siedmiu dni od dnia otrzymania wezwania: - szczegółowej informacji na temat kosztów na bieżące utrzymanie ponoszonych przez skarżącego oraz wykazane w formularzu PPF jako pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym osoby (tj. z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje, w tym pozycje dotyczące kosztów utrzymania mieszkania) wraz dokumentami potwierdzającymi fakt i wysokość ich poniesienia, - szczegółowej informacji odnośnie obciążeń jego dochodów innych niż bieżące wydatki wraz z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi te obciążenia, a także informacji czy te obciążenia są pokrywane i z jakich źródeł, - szczegółowej informacji odnośnie darowizn przekazywanych jemu i jego rodzinie przez osoby wymienione w formularzu PPF (wezwano o podanie m.in. wielkości przekazywanych kwot, częstotliwości ich przekazywania oraz czy zostały zgłoszone w urzędzie skarbowym), - odpowiednich dowodów potwierdzających okoliczność przekazywania środków pieniężnych w drodze darowizny (m.in. umowy, oświadczenia osób przekazujących darowiznę), - kserokopie zeznań o wysokości dochodów ( bądź straty ) osiąganych przez niego i jego żonę w 2010 r. i 2011 r., bądź kserokopię dokumentacji, na podstawie której sporządza to zeznanie, - szczegółowej informacji na temat aktualnych źródeł dochodów jego żony wraz z odpowiednimi dowodami, - kserokopii deklaracji podatkowych jego żony dla celów opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych ( PIT ) oraz opodatkowania podatkiem od towarów i usług ( VAT-7 ) za październik, listopad i grudzień 2011 r. oraz za styczeń i luty 2012 r., jeżeli prowadzi działalność gospodarczą, - wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych za ostatnie trzy miesiące. Skarżący jednak w żaden sposób nie ustosunkował się do wezwania wyznaczonym terminie jak też do dnia wydania niniejszego postanowienia. Zatem w sytuacji gdy skarżący nie przekazał dowodów mogących obrazować w pełni wiarygodną sytuację finansową i majątkową jego i rodziny należało uznać, iż nie wykazał, że spełnia przesłanki określone w art. 246 § 1 p.p.s.a. Skarżący nie przedkładając żądanych zeznań i deklaracji podatkowych oraz wyciągów z kont bankowych nie udokumentował i tym samym nie uwiarygodnił informacji na temat wielkości jego dochodów i braku tych dochodów po stronie jego żony oraz braku zasobów pieniężnych. Skarżący nie przekazując szczegółowych informacji odnośnie przekazywanych mu darowizn wraz z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi te informacje, o co był wezwany, nie uwiarygodnił również oświadczenia zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy, że różnicę między stałymi kosztami bieżącego utrzymania skarżącego i jego rodziny w wysokości 2.000 zł a dochodami w wysokości 300 zł permanentnie pokrywają wymienione w tym wniosku osoby (nie prowadzące wspólnie z nim gospodarstwa domowego) poprzez przekazywanie darowizn. Oznaczać to może, iż skarżący bądź też osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają inne źródła dochodów. Brak jakichkolwiek udokumentowanych danych w tym względzie nie pozwala na ustalenie rzeczywistych środków jakimi skarżący i jego rodzina dysponują. Nie przedstawiono także, pomimo wezwania, odpowiednich dowodów odnośnie wykazanych w wezwaniu zaległości podatkowych oraz szczegółowej informacji odnośnie kosztów utrzymania wraz z odpowiednimi dokumentami potwierdzającymi te informacje. Zatem skoro skarżący nie uzupełnił danych i dokumentacji pod kątem, który został mu nakreślony w wezwaniu do uzupełniania danych wniosku PPF referendarz nie mógł bazować na przypuszczeniach. Jak bowiem zaznaczono wyżej ryzyko wykazania przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. spoczywa na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Skarżący warunków uzyskania tego prawa nie wykazał. W tym względzie dodatkowo należałoby powołać stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w postanowieniu z dnia 18.06.2004 r., w którym podkreślił, iż ciężar dowodu co do okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na składającym wniosek, albowiem do uwzględnienia wniosku nie wystarczy ogólnikowa informacja o trudnej sytuacji tej osoby ( FZ 165/04, niepubl. ). W szczególności jeżeli, jak to ma miejsce w niniejszej sprawie, podane informacje są mało wiarygodne i przeczą zasadą logicznego rozumowania. Poza tym należy nadmienić, że o ile nie przeprowadzenie, w oparciu o przepis art. 255 p.p.s.a., postępowania uzupełniającego co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, w sytuacji, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą wątpliwości, jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie informacji wskazanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy ( por. postanowienie NSA z 5.09.2005 r., II FZ 414/05; postanowienie NSA z 14.09.2005 r., II FZ 575/05; postanowienie NSA z 10.01.2008 r., II FZ 540/07 niepubl. ). Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.