I SA/Op 956/24
WyrokWSA w Opolu2025-02-13
Skład orzekający: Elżbieta Kmiecik, Tomasz Judecki, Beata Kozicka
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy nałożenie kary pieniężnej za urządzanie gier hazardowych bez koncesji na automacie do gier jest prawidłowe, mimo zarzutów dotyczących przedawnienia, braku możliwości wypowiedzenia się co do materiału dowodowego oraz niewłaściwego ustalenia stanu faktycznego?Ratio decidendi
Sąd uznał, że skarżący był urządzającym gry hazardowe na automacie bez wymaganej koncesji, co potwierdza prawomocny wyrok sądu karnego skazującego. Przedawnienie nie nastąpiło z uwagi na zawieszenie biegu terminu przedawnienia w okresie stanu zagrożenia epidemicznego COVID-19. Organ prawidłowo przeprowadził postępowanie dowodowe, a odmowa przeprowadzenia dodatkowych dowodów była uzasadniona. Kara pieniężna została nałożona zgodnie z przepisami ustawy o grach hazardowych i nie podlegała miarkowaniu.Stan faktyczny
W dniu 11 lipca 2019 r. funkcjonariusze przeprowadzili kontrolę w lokalu prowadzonym przez skarżącego, gdzie ujawniono automat do gier bez numeru rejestracyjnego, podłączony do zasilania i gotowy do uruchomienia. Skarżący został ukarany karą pieniężną 100 000 zł za urządzanie gier hazardowych bez koncesji na tym automacie. W toku postępowania organ ustalił, że skarżący zapewniał warunki do prowadzenia gier, mimo że nie prowadził działalności gospodarczej w lokalu od 2017 r. Skarżący kwestionował decyzję, podnosząc m.in. zarzuty dotyczące przedawnienia, braku możliwości wypowiedzenia się co do dowodów oraz niewłaściwego ustalenia stanu faktycznego.Rozstrzygnięcie
Oddalił skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Judecki Sędzia WSA Beata Kozicka (spr.) Protokolant St. referent Marta Gajowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lutego 2025 r. sprawy ze skargi A. F. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 22 sierpnia 2024 r., nr 1601-IOA.4246.6.2024 w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier hazardowych bez koncesji na automacie do gier oddala skargę.
Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu przez A. F. (dalej zwanego także: stroną, skarżącym), reprezentowanego przez profesjonalnego pełnomocnika, jest decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu (dalej także: DIAS) z dnia 22 sierpnia 2024 r., nr 1601-IOA.4246.6.2024, utrzymująca w mocy decyzję Naczelnika Opolskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Opolu z dnia 31 maja 2024 r., nr 388000-COP.4246.29.2024, nakładającą na skarżącego karę pieniężną w kwocie 100.000 zł, z tytułu urządzania gier hazardowych bez koncesji na automacie do gier [...] (bez numeru).
Skarga została wniesiona w następującym stanie faktycznym i prawnym:
W dniu 11 lipca 2019 r. funkcjonariusze Opolskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Opolu przeprowadzili kontrolę w zakresie przestrzegania przepisów ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. z 2019 r., poz. 847; aktualnie: Dz. U. z 2023 r., poz. 227 ze zm.), zwanej dalej: u.g.h. lub ustawą, w Kawiarni "[...]", zlokalizowanej w O. przy ul. [...], w którym działalność gospodarczą pod nazwą S. prowadziła strona. W trakcie czynności kontrolnych, które zostały udokumentowane w postaci notatki służbowej i utrwalone przy pomocy kamery cyfrowej oraz aparatu fotograficznego, w lokalu strony ujawniono automat do gier o nazwie [...] (bez numeru poświadczającego jego rejestrację), podłączony do źródła zasilania. W czasie kontroli w lokalu obecna była strona, będąca właścicielem lokalu. Na prośbę funkcjonariuszy strona włączyła automat, który po włączeniu uruchomił się i zalogował się do stanu gotowości do prowadzenie gier. W ścianie automatu umieszczony był klucz serwisowy służący wg oświadczenia skarżącego do kasowania punktów. W toku kontroli dokonano oględzin przedmiotowego automatu (zwanego też: "Urządzeniem"), przeprowadzono eksperyment polegający na odtworzeniu możliwości prowadzenia gier na tym urządzeniu oraz dokonano zatrzymania automatu, które to czynności zostały udokumentowane w stosownych protokołach.
Postanowieniem z dnia 8 lutego 2024 r. organ I instancji wszczął z urzędu postępowanie w sprawie nałożenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier hazardowych bez koncesji w kontrolowanym lokalu, a postanowieniem z dnia 27 lutego 2024 r. włączył do akt postępowania następujące dokumenty: notatkę z kontroli z dnia 11 lipca 20219 z zał.; protokół oględzin z dnia 11 lipca 2019 r. z zał.; protokół zatrzymania rzeczy z dnia 11 lipca 2019 r.; protokół z eksperymentu przeprowadzonego 6 września 2019 r. z płytą DVD; opinię biegłego sądowego z zakresu informatyki, telekomunikacji i automatów do gier Sądu Okręgowego w C. – R. R. z dnia 31 sierpnia 2019 r. która została sporządzona w związku z prowadzonym postępowaniem karnoskarbowym o sygn. [...], która potwierdziła, że gry prowadzone na badanym urządzeniu spełniają kryteria gier na automatach w rozumieniu ustawy; protokół przesłuchania świadka - funkcjonariusza przeprowadzającego czynności kontrolne w lokalu, z dnia 3 września 2019 r., nr [...]; pismo pełnomocnika strony z dnia 30 września 2019 r. wyjaśniające, że nie posiada innych dokumentów dotyczących przedmiotowego automatu, a wszelka dokumentacja jest w posiadaniu firmy "N." wraz z załącznikiem w postaci umowy dzierżawy powierzchni użytkowej zawartej pomiędzy nią a wskazaną firmą w dniu 5 października 2015 r. na okres 30 dni, protokół z przesłuchania strony jako świadka z dnia 6 listopada 2019 r., nr [...]; protokół przesłuchania podejrzanego z dnia 2 grudnia 2019 r., nr [...]; a także wyrok Sądu Rejonowego w O. [...] Wydział Karny z dnia 31 stycznia 2020 r., sygn. akt [...], orzekającego w pkt I o uznaniu skarżącego za winnego popełnienia czynu polegającego na urządzaniu w okresie od 16 sierpnia 2018 r. do 11 lipca 2019 r., w lokalu objętym kontrolą i na przedmiotowym urządzeniu, gier określonych w art. 2 ust. 3 ustawy wbrew art. 6 ust. 1 i art. 14 ust. ustawy, co stanowi występek z art. 107 § 1 k.k.s. i wymierzający mu za to karę grzywny.
Postanowieniem z dnia 29 lutego 2024 r. organ pierwszej instancji wyznaczył stronie siedmiodniowy termin na wypowiedzenie się w sprawie zebranego materiału dowodowego. W dniu 28 marca 2024 r. strona zapoznała się z materiałem dowodowym, co utrwalono w sporządzonym na tę okoliczność protokole. Następnie na wniosek strony złożony pismem z dnia 5 kwietnia 2024 r., w dniu 10 maja 2024 r. przeprowadzony został dowód z jej przesłuchania, a postanowieniami z dnia 24 i 27 maja 2024 r. organ pierwszej instancji odmówił przeprowadzenia dowodów, odpowiednio w postaci przesłuchania P. M. oraz zobowiązania należącej do niego firmy N. do określenia jakie osoby były zatrudnione do obsługi automatu do gier i przeprowadzania dowodu z dodatkowej opinii biegłego.
Decyzją z dnia 31 maja 2024 r., nr 388000-COP.4246.29.2024, działając na podstawie art. 207 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2023 r. poz. 2383 ze zm.), dalej też o.p. oraz art. 1 ust. 2, art. 2 ust. 3 i 4, art. 3, art. 6 ust. 1, art. 89 ust. 1 pkt 1 i ust. 4 pkt 1 lit. a, art. 90 ust. 1 pkt 1, art. 91 ustawy, organ I instancji nałożył na stronę karę pieniężną w kwocie 100.000 zł z tytułu urządzania gier hazardowych bez koncesji na automacie do gier [...]. W obszernym uzasadnieniu organ przedstawił wykładnię pojęcia "gry na automacie" w rozumieniu art. 2 ust. 3 ustawy oraz dokonał wykładni pojęcia "urządzającego gry na automatach", jako podmiotu podlegającego karze pieniężnej na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 1 ustawy. Przedstawił przebieg przeprowadzonego eksperymentu odtworzenia możliwości prowadzenie gier na automacie i powołując się na opinię biegłego sądowego uznał, że dowody te są zbieżne. Oceniając przy tym dopuszczone w sprawie zeznania skarżącego i świadka uznał, że gry udostępnione na poddanym ekspertyzie urządzeniu spełniają kryteria gier na automatach w rozumieniu ustawy. Przedstawił sposób działania urządzenia i stwierdził, że gry wypełniają przesłanki określone w art. 2 ust. 3 ustawy. Dalej dokonując ustaleń w zakresie podmiotu urządzającego gry na przedmiotowym automacie ocenił przedłożoną przez skarżącego umowę dzierżawy lokalu i uwzględniając zeznania skarżącego wskazał, że przedłożona umowa zawarta pomiędzy skarżącym, a dzierżawcą: N. dotyczyła dzierżawy 6m2 powierzchni w lokalu użytkowym z przeznaczeniem na zainstalowanie zarobkowych bezobsługowych urządzeń. Skarżący zeznał, że w lokalu od 2011 r. do 2017 r. prowadził działalność gospodarczą, polegającą na produkcji i sprzedaży lodów. Potwierdził też okoliczności dotyczące zaangażowania się w proces urządzania gier na automacie [...]. Wyjaśnił ponadto, że po zamknięciu działalności gospodarczej nadal płacił za wodę, co umożliwiało korzystanie z lokalu. Cały czas opłacał też rachunki za prąd, który był niezbędny do funkcjonowania automatu oraz zajmował się sprzątaniem wydzielonego miejsca, w którym stał automat. Powyższe okoliczności w ocenie organu świadczą o ciągłości urządzonych i realizowanych gier na tym urządzeniu od chwili podpisania umowy dzierżawy w dniu 5 października 2015 r. do dnia kontroli, tj. do dnia 11 lipca 2019 r. Istotne jest przy tym to, że po zakończeniu prowadzenia działalności gospodarczej w lokalu, jedyną rzeczą, która nadal w nim funkcjonowała był właśnie automat do gier, który był aktywny i gotowy do prowadzenia gier. Organ wskazał, że o wykonywaniu nadal gier na urządzeniu świadczy "skasowanie punktów" w dniu 16 sierpnia 2018 r. Ponadto w okresie od 16 sierpnia 2018 r. do 11 lipca 2019 r. kwota wpłat wyniosła 1.466.360 zł, a kwota wypłat 1.097.226,10 zł, co uwzględniając liczbę dni, która upłynęła od ostatniego kasowania punktów do dnia kontroli (328 dni), świadczy o dużej częstotliwości gier w tym okresie oraz o tym, że nie tylko skarżący był ich uczestnikiem. W tych okolicznościach organ uznał skarżącego za urządzającego gry na przedmiotowym automacie nie tylko w okresie prowadzenia działalności gospodarczej, ale także w okresie od dnia ostatniego skasowania punktów do dnia kontroli. Jak zaznaczył okoliczność tę potwierdza wyrok Sądu Rejonowy w O. z dnia 31 stycznia 2020 r., sygn. akt [...], uznający skarżącego za winnego urządzania gier w okresie od 16 sierpnia 2018 r. do 11 lipca 2019 r. Stosownie do dokonanej oceny organ wskazał, że skarżący urządzał gry hazardowe bezprawnie, ponieważ Minister właściwy do spraw finansów publicznych nie udzielił koncesji na prowadzenie kasyna gry w skontrolowanym lokalu, co wynika z danych zawartych w wykazie wydanych i obowiązujących koncesji na prowadzenie kasyna gry, powszechnie dostępnym na stronie internetowej, według stanu na 2 marca 2020 r. Ponadto w skontrolowanym lokalu nie stwierdzono poświadczenia rejestracji automatów do gier, które powinno być przechowywanych w miejscu ich eksploatacji oraz umieszczenie na urządzeniach numerów rejestracji. W dalszej części uzasadnienia, odnosząc się do postanowień Działu IVa ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572), dalej zwanej k.p.a., organ wyjaśnił, że przepisy ustawy o grach hazardowych, regulujące zasady wymierzania kar pieniężnych za urządzanie gier hazardowych, są przepisami szczególnymi względem tych uregulowań i wobec tego mają pierwszeństwo w ich stosowaniu w postępowaniach w sprawie wymierzania tych kar. Katalog podmiotów podlegających karze pieniężnej wynikającej z ustawy o grach hazardowych oraz przesłanki jej wymierzenia, zostały enumeratywnie określone w przepisach art. 89 ustawy i jako lex specialis stanowią podstawę do wymierzenia kary. Zgodnie z art. 89 ust. 1 pkt 1 u.g.h., karze pieniężnej podlega urządzający gry hazardowe bez koncesji, bez zezwolenia lub bez dokonania wymaganego zgłoszenia. Wysokość tej kary - zgodnie z art. 89 ust. 4 pkt 1 lit. a ustawy wynosi 100.000 zł od każdego automatu. Co istotne, w przypadku stwierdzenia naruszenia prawa, cytowane powyżej przepisy ustawy obligatoryjnie nakazują wymierzenie kary pieniężnej i nałożenie jej w określonej ustawowo wysokości i nie pozwalają na zastosowanie przez organ podatkowy żadnej uznaniowości w tym zakresie. Zważywszy jednak, że przepisy ustawy o grach hazardowych w ogóle nie regulują kwestii możliwości odstąpienia od wymierzania kary w określonych sytuacjach organ poddał ocenie możliwość zastosowywania art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. W tym zakresie uznał jednak, że w rozpatrywanej sprawie brak jest przesłanek do odstąpienia od wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gier hazardowych bez koncesji. Wyjaśnił, że nielegalne gry na automatach są formą hazardu uznaną powszechnie za najbardziej uzależniającą i niebezpieczną społecznie, a problem uzależnienia od hazardu dotyczy w takim samym stopniu dorosłych, jak i nastolatków. Koszty społeczne i ekonomiczne tego uzależnienia ponoszą przy tym nie tylko rodziny hazardzistów, ale całe społeczeństwo. Stąd też nie sposób uznać takie naruszenia prawa za znikome. W sprawie nie wystąpiła również druga z przesłanek, warunkującą odstąpienie od wymierzenia kary pieniężnej określona w art. 189f § 1 pkt 2 k.p.a., albowiem skarżącemu do tej pory nie wymierzono kary administracyjnej za omawiane naruszenie przepisów ustawy o grach hazardowych. Odnosząc się z kolei do kwestii nieuwzględnienia wniosków dowodowych skarżącego organ wskazał, że stronie nie przysługuje bezwzględne roszczenie procesowe o przeprowadzenie określonego dowodu, a organ powinien każdorazowo rozważyć żądanie przeprowadzenia dowodu z uwagi na celowość i konieczność zapewnienia szybkości postępowania, zwłaszcza w sytuacji, gdy nie ma dostatecznych argumentów przemawiających za zakwestionowaniem dotychczasowych ustaleń. Stosownie do tego organ uznał, że nie było konieczne przeprowadzenie dowodu w postaci przesłuchania P. M. na okoliczność ustalenia, czy w lokalu były urządzane gry hazardowe i czy osoba ta posiadała stosowną koncesję jak również zobowiązanie dzierżawcy do określenia jakie osoby były zatrudnione w zakresie obsługi urządzenia. Stroną postępowania jest bowiem skarżący, który to powinien wykazać się stosowną licencją, niezależnie od tego, czy posiadał ją inny podmiot, a fakt zaangażowania skarżącego w proceder urządzania gier został w postępowaniu ustalony. Ponadto, nie było konieczne przeprowadzanie dowodu z kolejnej opinii biegłego skoro charakter gier, w tym fakt realizowania przez urządzenie wygranych rzeczowych i pieniężnych oraz rola skarżącego w procesie urządzania gier na automacie dowiedziona została wieloma spójnymi ze sobą dowodami. Stwierdzając, że zgromadzony w sprawie materiał jest zupełnie wystarczający, pełny i jednoznaczny aby na jego podstawie podjąć ostateczną decyzję rozstrzygającą prowadzoną sprawę organ uznał, że jednoznacznie wskazuje on, iż gry na urządzeniu [...] (bez numeru), wypełniają definicję gier hazardowych w rozumieniu art, 2 ust. 3 ustawy i urządzane były przez skarżącego, co uzasadniało nałożenie kary pieniężnej, na podstawie art. 89 ust. 4 pkt 1 lit. a) ustawy.
Skarżący, działając przez pełnomocnika, wniósł odwołanie od powyższej decyzji, w którym domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji w całości i umorzenia postępowania zarzucił naruszenie:
1) art. 123 § 1 w związku z 200 § 1 Ordynacji podatkowej poprzez niewyznaczenie stronie siedmiodniowego terminu do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego, czym pozbawił ją w sposób rażący prawa do obrony, w tym prawa do odniesienia się do najistotniejszej kwestii, a to zebranych dowodów;
2) art. 192 Ordynacji podatkowej poprzez uznanie za udowodnione okoliczności faktycznych wskazanych w decyzji i stojących u podstaw rozstrzygnięcia, pomimo, że strona nie miała możliwość wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów;
3) art. 121 § 1 oraz art. 191 Ordynacji podatkowej poprzez:
a) przyjęcie za udowodnione okoliczności faktycznych wskazanych w decyzji i stojących u podstaw rozstrzygnięcia, które nie wynikają z zeznań strony i są z nimi sprzeczne, przy jednoczesnym pominięciu faktycznych zdarzeń i ich kontekstu,
b) przyjęcie jako podstawy rozstrzygnięcia zdarzeń z lat 2015 - 2017 pomimo, że postępowanie dotyczyło okresu od 15 maja do 11 lipca 2019 r.,
c) przyjęcie, że urządzaniem gier hazardowych było korzystanie przez stronę z automatu do gier, pomimo że w okresie od 15 maja do 11 lipca 2019 r. strona była wyłącznym korzystającym z automatu, inne osoby nie miały do niego dostępu, a strona nie miała możliwości na tym automacie ani wygrać ani przegrać;
4) art. 189f § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, a w konsekwencji poprzez nie odstąpienie od nałożenia kary pieniężnej.
Jednocześnie, działając na podstawie art. 237 Ordynacji podatkowej, skarżący zaskarżył też postanowienia organu pierwszej instancji z dnia 24 i 27 maja 2024 r. odmawiające przeprowadzenia wnioskowanych przez niego dowodów, zarzucając im naruszenie art. 188 w zw. z art. 122 Ordynacji podatkowej.
Uzasadniając zarzuty skarżący wywodził m.in., że umożliwienie mu wypowiedzenia się co do zebranych dowodów mogłoby skutkować przedawnieniem i inną treścią rozstrzygnięcia, a ustalenia organu dotyczą okresu kiedy prowadził działalność, tj. okresu do jesieni 2017 r. i nie mają znaczenia dla sprawy, jak również zakwestionował ocenę, że był podmiotem urządzającym gry i podniósł, że zaistniała przesłanka odstąpienia od nałożenia kary skoro uprzednio był obciążony karą grzywny za przestępstwo skarbowe z tego samego tytułu.
Wskazaną na wstępie decyzją z dnia 22 sierpnia 2024 r., nr 1601-IOA.4246.6.2024., DIAS w Opolu utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Uzasadniając rozstrzygnięcie w pierwszej kolejności wyjaśnił kwestię dotyczącą przedawnienia prawa do wymierzenia skarżącemu kary pieniężnej w drodze decyzji administracyjnej (poruszoną w piśmie z 14 sierpnia 2024 r.). W drugiej, powołując się na poglądy orzecznictwa sądowego wskazał, że zastosowanie mają w tym zakresie przepisy k.p.a., w tym art. 189g § 1 k.p.a. oraz art. 15zzr ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2024 r., poz. 340 ze zm.), zwanej ustawą covidową.
Na tej podstawie – jak podniósł – należy przyjąć, że pięcioletni termin przedawnienia prawa do wymierzenia kary pieniężnej, który zgodnie z art. 189 g § 1 k.p.a. upływał w tej sprawie 11 lipca 2024 r., został wstrzymany na okres 71 dni i upłynie dopiero 21 września 2024 r., skutkiem czego nie doszło do przedawnienia prawa do wymierzenia kary pieniężnej. Następnie, dokonując oceny merytorycznej DIAS powołał regulacje art. 1 ust. 2, art. 3, art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a, art. 5 ust. 1, art. 6 ust. 1, art. 23a ust. 1 u.g.h. i wskazał, że naruszenie tych przepisów naraża dopuszczający się tego podmiot m.in. na karę pieniężną, a podstawę prawną jej nałożenia w rozpoznawanej sprawie stanowił art. 89 ust. 1 pkt 1 i ust. 4 pkt 1 lit. a u.g.h, Dokonując oceny, czy gry oferowane na automacie do gier [...] (bez numeru), który 11 lipca 2019 r. znajdował się w kawiarni "[...]" w O. spełniały definicje zawarte w art. 2 ust. 3-5 u.g.h. organ odwoławczy stwierdził, że ze zgromadzonego materiału dowodowego w postaci protokołu oględzin automatu, zdjęć, nagrania eksperymentu procesowego, zeznań skarżącego i opinii biegłego sądowego bezspornie wynika, że gry rozgrywane były na urządzeniu elektronicznym o wygrane pieniężne lub rzeczowe (zdobyte przez grającego wygrane punktowe pozwalały na przedłużenie gry bez konieczności wpłaty stawki za udział w grze, jak również dawały możliwość rozpoczęcia nowej gry). Wyjaśnił również, na podstawie poglądów orzecznictwa pojęcie "losowości" użyte w kontekście gier hazardowych wskazując, że "gra ma charakter losowy" jeśli jej wynik jest nieprzewidywalny dla grającego, przy czym nieprzewidywalność taką należy oceniać według warunków standardowych, w jakich znajduje się grający, nie zaś przez pryzmat warunków szczególnych (atypowych). Podał dalej DIAS, że odnosi się ono nie tylko do sytuacji, w której wynik gry zależy od przypadku, ale także do sytuacji, w której wynik gry jest nieprzewidywalny dla gracza, choć nie jest obiektywnie przypadkowy, gdyż powstał jako pochodna zaprogramowania urządzenia w określony sposób.
W dalszych motywach organ odwoławczy wyjaśnił, że z grą losową mamy do czynienia wówczas, gdy na jej wynik wpływa, poza różnymi innymi możliwymi czynnikami, przypadek jako szczególny i typowy wyróżnik gry losowej, bez względu na to, na jakim etapie gry ta przypadkowość ma miejsce i jaka była waga tego przypadku, W grach na automatach nie chodzi zatem wyłącznie o gry w pełni losowe, czyli całkowicie zależne od przypadku, lecz do nich zbliżone, więc z elementem losowości lub o charakterze losowym. Klasyfikacja gry jako "gry na automatach" w rozumieniu art. 2 ust. 3 u.g.h. nie wymaga zatem wyjaśnienia relacji pomiędzy występowaniem w grze elementu losowości a wynikiem gry. Skoro więc z ustaleń stanu faktycznego rozpatrywanej sprawy wynika, że sporny automat służył urządzaniu gier zawierających element losowości, to z perspektywy art. 2 ust. 3 u.g.h. bez znaczenia pozostaje okoliczność, w jakim stopniu wskazany element wpływał na wynik gry.
W odniesieniu do powyższego DIAS uznał, że ustalony na podstawie eksperymentu procesowego i opinii biegłego przebieg gier możliwych do rozegrania na spornym automacie, został oceniony zgodnie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego i wyklucza uznanie go za urządzenie niehazardowe, w którym wynik gier zależy jedynie od zręczności, zdolności, umiejętności czy wiedzy gracza. Analizując materiał filmowy z przeprowadzonego eksperymentu procesowego na automacie oraz sporządzony na jego podstawie protokołu z 6 września 2019 r. jako trafne wskazał stanowisko organu pierwszej instancji, że gry na przedmiotowym automacie wypełniły definicję gier na automatach w rozumieniu u.g.h. Zaznaczył przy tym, że również opinia biegłego sądowego z dnia 31 sierpnia 2019 r. sygn. akt [...] potwierdziła, że ww. gry zainstalowane na ujawnionym automacie, mają charakter losowy. W ocenie DIAS stanowi ona dowód czytelny i jasny w swojej formie, jest pełna, logiczna i wyczerpująca. Wyciągnięte na jej podstawie wnioski są przekonujące i wystarczające do oceny rzeczywistego charakteru ww. urządzenia. Przebieg przeprowadzonego przez biegłego eksperymentu procesowego pozwolił natomiast na sformułowanie wniosków, że badane urządzenie oferuje gry o charakterze losowym, gdyż ich wynik nie zależy od umiejętności (zręczności) grającego. Ponadto, jak zaznaczył organ odwoławczy z zeznań złożonych przez skarżącego w toku postępowania karnego skarbowego (6 listopada 2019 r. i 2 grudnia 2019 r.) oraz w toku postępowania administracyjnego (10 maja 2024 r., 15 maja 2024 r. i 20 maja 2024 r.) wynika, że z automatu korzystali klienci lodziarni oraz osoby, które przychodziły do lokalu tylko po to, żeby zagrać na automacie. Skarżący zeznał też, że automat wypłacał wygrane pieniężne, a w przypadku braku pieniędzy w urządzeniu informował właściciela automatu, który na drugi dzień przywoził pieniądze i wypłacał je graczom. Jako niemające znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy DIAS uznał argumenty odwołania, że ujawniony automat w momencie rozpoczęcia czynności procesowych dnia 11 lipca 2019 r. nie był podłączony do źródła zasilania. Zauważył, że lokal skarżącego stanowi jedno pomieszczenie, w którym znajdował się zainstalowany automat, a skarżący miał swobodny i nieskrępowany dostęp do automatu, posiadał do niego klucz i w każdej chwili mógł je udostępnić zainteresowanym klientom, jak również w każdej chwili mógł włączyć sporne urządzenie, aby umożliwić klientom udział w grach hazardowych. Zgodnie z art. 89 ust. 1 pkt. 1 u.g.h., dokonując ustaleń dotyczących podmiotu urządzającego gry na spornym automacie, powołując się na poglądy orzecznictwa sądowego organ odwoławczy wyjaśnił, że urządzającym grę jest ten podmiot, który zapewnia (stwarza, organizuje) warunki umożliwiające udział w grze na automatach prowadzonej bez koncesji. Uznanie danego podmiotu za "urządzającego gry", każdorazowo wymaga zatem uwzględnienia okoliczności faktycznych konkretnej sprawy, w tym ustalenia, czy osoba taka lub podmiot podejmował czynności, polegające m.in. na opisanych powyżej aktywnych działaniach, wskazujących na istotny udział w procesie urządzania nielegalnych gier hazardowych. Stosownie do tego DIAS wskazał, że z dowodów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, że 5 października 2015 r. skarżący podpisał umowę dzierżawy części powierzchni lokalu z firmą N. w celu zainstalowania zarobkowych bezobsługowych urządzeń (umowa ta nigdy nie została zerwana). Przypomniał nadto DIAS, że skarżący zeznał, iż przedmiotowy automat wstawił do lokalu, aby przyciągnąć klientów, uatrakcyjnić lokal i zwiększyć obroty. To on otwierał i zmykał lokal, włączał i wyłączał zasilanie elektryczne w lokalu, decydując tym samym o dostępności automatu do gier dla potencjalnych graczy. Opłacał również energię elektryczną, niezbędną do funkcjonowania tego urządzenia. Do obowiązków skarżącego należało pilnowanie, żeby klienci nie zepsuli automatu i sprzątanie całego lokalu. Zeznał też, na co także zwrócił uwagę DIAS, że w przypadku braku pieniędzy w urządzeniu informował właściciela automatu, który na drugi dzień przywoził pieniądze i wypłacał je graczom. Podkreślił, że strona także wyjaśniła, że właściciel automatu raz zostawił jej pieniądze, aby przekazał je graczowi. Skarżący zgłaszał również awarie automatu. Z kolei po zakończeniu prowadzenia działalności w kawiarni (październik 2017 r.) nadal przychodził do lokalu codziennie, m.in. po to, żeby posprzątać. Zeznał wprawdzie, że po zamknięciu lokalu na automacie grał tylko on, jednak jednocześnie nie był w stanie wyjaśnić dlaczego skasował licznik automatu 16 sierpnia 2018 r. ani w jaki sposób wpłaty do automatu w okresie od 16 sierpnia 2018 r. do 13 sierpnia 2019 r. wyniosły łącznie 1.466.360 zł, a kwota wypłat -1.097.226,10 zł. Mając na względnie przedstawione okoliczności faktyczne oraz powołując się na logikę i doświadczenie życiowe, organ odwoławczy nie uznał za wiarogodne stwierdzenia skarżącego, jakoby w kawiarni "[...]" w okresie od 15 maja do 11 lipca 2019 r. na spornym urządzeniu grał wyłącznie on. Jako istotną dla oceny wskazał natomiast okoliczność uznania skarżącego, przez Sąd Rejonowy w O., za winnego tego, że w okresie od 16 sierpnia 2018 r. do 11 lipca 2019 r. w Kawiarni "[...]" w O., na automacie do gry [...], urządzał gry określone w art. 2 ust. 3 u.g.n. wbrew art. 6 ust. 1 i art. 14 ust. 1 u.g.n. Podsumowując ocenę DIAS stwierdził, że dowody jednoznacznie wskazują, iż skarżący urządzał gry hazardowe na automacie do gier [...] (bez numeru) w rozumieniu art. 2 ust. 3 u.g.h. bez wymaganej koncesji na prowadzenie kasyna gry. Dalej jako bezzasadny uznał zarzut odwołania dotyczący naruszenia art. 121 § 1 i art. 191 O.p., poprzez przyjęcie jako podstawy zaskarżonego rozstrzygnięcia zdarzeń z lat 2015-2017, pomimo że postępowanie dotyczyło okresu od 15 maja 2019 r. do 11 lipca 2019 r. Odnosząc się do tego wyjaśnił, że ustalenie okoliczności faktycznych z lat 2015-2017 służyło jedynie odtworzeniu historii działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego w przedmiotowym lokalu. W dniu przeprowadzenia czynności procesowych w kawiarni skarżący nie posiadał natomiast koncesji na prowadzenie takiej działalności i urządzał na niezarejestrowanym automacie [...] (bez numeru), gry hazardowe odpowiadające cechom wskazanym w art. ust. 3 i 4 u.g.h. Spełniona została zatem dyspozycja art. 89 ust. 1 pkt 1 u.g.h., w związku z czym skarżący podlega karze pieniężnej w kwocie 100.000 zł, zgodnie z art. 89 ust. 4 pkt 1 u.g.h. DIAS podzielił ocenę organu pierwszej instancji co do braku zaistnienia w tej sprawie przesłanek do odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej, o których mowa w art. 189f § 1 k.p.a. Przyjmując możliwość odpowiedniego stosowania przepisu art. 189f k.p.a. także w odniesieniu do kar administracyjnych wynikających z u.g.h. uznał, że nie zaistniały okoliczności w nim wskazane. Zaznaczył, że w przypadku podmiotów, na które nakładana jest kara pieniężna na podstawie art. 89 u.g.h., nie można mówić ani o znikomej wadze naruszenia prawa, ani tym bardziej, że podmioty te zaprzestały naruszenia prawa.
Zdaniem DIAS zauważyć także należy, że podmioty te same nie zaprzestają nielegalnej działalności, lecz to organ w wyniku przeprowadzonych czynności (zajęcie automatów do gier) uniemożliwia im dalsze kontynuowanie procederu. Co się zaś tyczy wagi naruszenia prawa w przypadku nielegalnego urządzania gier hazardowych, to zarówno Trybunał Konstytucyjny, Trybunał Sprawiedliwości UE, jak i sądy administracyjne w swoich orzeczeniach podkreślają specyfikę rynku gier hazardowych oraz obowiązek państwa do ochrony obywateli, w tym w szczególności ochrony osób nieletnich przed negatywnymi skutkami gier hazardowych. Powołując w tym zakresie poglądy orzecznictwa DIAS stwierdził, że restrykcyjne ograniczenia w urządzeniu gier hazardowych mają istotne znaczenie dla społeczeństwa i uzasadnione są nadrzędnymi względami interesu ogólnego. W tej sytuacji nie sposób, w ocenie organu odwoławczego, uznać naruszania przepisów u.g.h. za naruszenie prawa znikomej wagi, gdyż godzą one w dobra szczególnie chronione. Następnie wskazał, że w rozpatrywanej sprawie nie wystąpiła też druga z przesłanek, warunkująca odstąpienie od wymierzenia kary pieniężnej określona w art. 189f § 1 pkt 2 k.p.a. O ile bowiem, w obiegu prawnym znajduje się prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w O. z 31 stycznia 2020 r., sygn. akt [...], w którym uznano skarżącego za winnego popełnienia czynu polegającego na urządzaniu gier hazardowych na automacie [...] (bez nazwy) w okresie od 16 sierpnia 2018 r. do 11 lipca 2019 r. w Kawiarni "[...]" w O., stanowiącego przestępstwo skarbowe z art. 107 § 1 k.k.s., za co wymierzono skarżącemu karę grzywny, to jednak charakter i cel kary pieniężnej wynikającej z art. 89 u.g.h. jest różny od kary grzywny z Kodeksu karnego skarbowego lub Kodeksu karnego. W tej materii nie występuje tożsamość celów obu kar (kary z k.k.s. i kary administracyjnej), warunkująca odstąpienie od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej. Jak stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2015 roku, sygn. akt P 32/12, w przypadku zbiegu pieniężnej kary administracyjnej z art. 89 u.g.h. z sankcją karną z art. 107 k.k.s. występuje ten sam sprawca, natomiast czynem zagrożonym sankcją państwa jest, z jednej strony naruszenie porządku prawnego podlegające odpowiedzialności administracyjnej, z drugiej strony, w wyniku tego naruszenia, następuje naruszenie określonych dóbr prawnie chronionych podlegające odpowiedzialności karnej. Z tego względu dany czyn (urządzanie gier hazardowych bez koncesji na automatach do gier) zagrożony jest karą grzywny o charakterze odwetowym, opartą na zasadzie winy, oraz administracyjną karą pieniężną o charakterze prewencyjnym opartą na zasadzie odpowiedzialności obiektywnej. Jako bezzasadne organ odwoławczy uznał również zarzuty odwołania dotyczące braku wyznaczenia siedmiodniowego terminu do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego i pozbawienia skarżącego w ten sposób prawa do obrony. Wskazując na art. 200 o.p. oraz stanowisko NSA wyrażone w uchwale z dnia 25 kwietnia 2005 r., FPS 6/04, wyjaśnił, że naruszenie obowiązku nałożonego art. 200 § 1 o.p. na organy podatkowe powoduje uchylenie decyzji, ale tylko wówczas, gdy uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o którym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Oznacza to, że w każdej sprawie organ zobowiązany jest zbadać, czy naruszenie art. 200 § 1 o.p. mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Odnosząc to do realiów niniejszej sprawy DIAS podkreślił, że postanowieniem z dnia 29 lutego 2024 r. organ pierwszej instancji poinformował skarżącego o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym sprawy oraz wypowiedzenia się co do zgromadzonych w sprawie dowodów. W dniu 28 marca 2024 r. pełnomocnik skarżącego zapoznał się z całym materiałem. Następnie pismem z 5 kwietnia 2024 r. wniósł o przeprowadzenie dowodu w postaci przesłuchania skarżącego oraz P. M. (dzierżawcy części powierzchni użytkowej przedmiotowego lokalu). Uwzględniając w części ten wniosek, organ pierwszej instancji przeprowadził, w obecności pełnomocnika, przesłuchanie skarżącego w charakterze strony w dniach: 10, 15 i 20 maja 2024 r.
W dalszych motywach DIAS zaznaczył, że w sprawie nie pojawiły się zatem jakiekolwiek nowe dowody, które nie byłyby znane pełnomocnikowi skarżącego. W jego ocenie należy tym samym stwierdzić, że pełnomocnikowi znane były wszystkie dokumenty znajdujące się w aktach sprawy i mógł się w każdej chwili wypowiedzieć w sprawie całego zebranego w sprawie materiału dowodowego. Podkreślił, że od ostatniego przesłuchania skarżącego do wydania decyzji upłynęło 11 dni i w tym okresie skarżący, ani pełnomocnik nie sformułowali żadnych dodatkowych argumentów czy wniosków dowodowych. Odnosząc się z kolei do argumentu, że pełnomocnik z pewnością zareagowałby na postanowienia o odmowie przeprowadzenia dowodów organ odwoławczy zauważył, że nie ma obowiązku wyznaczania terminu, o którym mowa w art. 200 o.p., w związku z odmówieniem przeprowadzenia środków dowodowych wnioskowanych przez stronę. Nie sposób też uznać, jak zarzucono w odwołaniu, że brak wyznaczenia (w maju 2024 r.) terminu na podstawie art. 200 o.p. wynikał ze zbliżającego się terminu przedawnienia prawa do nałożenia kary pieniężnej, gdyż termin ten - jak wykazano - upłynie dopiero 21 września 2024 r.
W tych okolicznościach zdaniem DIAS, w przedmiotowej sprawie, przed wydaniem decyzji przez organ pierwszej instancji, nie występowała konieczność ponownego zawiadomienia o możliwości wypowiedzenia się w sprawie materiału dowodowego, tj. ponownego zastosowania art. 200 § 1 o.p. Podniósł, że jedynymi dowodami zgromadzonymi po wydaniu postanowienia z dnia 29 lutego 2024 r. były bowiem zeznania strony. Jednocześnie, na co także wskazał DIAS, na każdym etapie postępowania administracyjnego skarżący oraz jego pełnomocnik byli w pełni uprawnieni do wglądu w akta sprawy i zgłaszania wniosków dowodowych. Podsumowując, na podstawie przedstawionych okoliczności organ odwoławczy uznał, że postępowanie przed organem pierwszej instancji prowadzone było prawidłowo, a zarzut odwołania co do naruszenia art. 200 w związku z art. 123 § 1, art. 121 § 1 i art. 191 o.p. jest bezzasadny. Wypowiadając się co do zarzutu naruszenie art. 188 w związku z art. 122 o.p. i zaskarżenia postanowień odmawiających przeprowadzenia dowodów zaznaczył z kolei, że do kwestii odmowy przeprowadzenia ww. dowodów organ pierwszej instancji odniósł się szczegółowo i wyczerpująco w zaskarżonej decyzji (str. 14-16). Podzielając to stanowisko wskazał, że materiał dowodowy zebrany w sprawie, zarówno w zakresie ustalenia charakteru gier oferowanych przez sporne urządzenie, jak i podmiotu urządzającego te gry jest kompletny i wystarczający, by jednoznacznie wyjaśnić wszelkie okoliczność istotne dla podjęcia rozstrzygnięcia. Zgodnie też z poglądem wyrażanym przez Naczelny Sąd Administracyjny sankcja na podstawie przepisów u.g.h. może zostać nałożona na więcej niż jeden podmiot, w sytuacji gdy każdemu z nich można przypisać cechę "urządzającego gry" na tym samym automacie w tym samym miejscu i czasie. W konsekwencji, kwestia ewentualnego uznania P. M. za urządzającego gry na automacie [...] (bez nazwy) w kawiarni "[...]" w O. nie ma istotnego znaczenia dla uznania skarżącego za urządzającego gry w tym lokalu na wskazanym urządzeniu. Urządzających na nim gry może być bowiem kilka podmiotów. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy odnoszący się do ustalenia podmiotów urządzających gry na przedmiotowym automacie jest pełny i wystarczający, aby w sposób wyczerpujący i jednoznaczny wyjaśnić wszystkie istotne okoliczności dotyczące tego zagadnienia. Nie zachodzi więc potrzeba dopuszczania i przeprowadzania dodatkowych dowodów w zakresie okoliczności, które zostały już stwierdzone, dostatecznie wyjaśnione i udokumentowane. Za bezzasadne uznał żądanie pozyskania dodatkowej opinii biegłego, w celu wyjaśnienia różnicy w kwocie wpłat i wypłat z automatu do gier na poziomie 74%, w sytuacji gdy wypłacalność dla poszczególnych gier wynosi średnio ponad 90%. Wypłacalność (współczynnik zwrotu) wskazana w opinii biegłego z dnia 31 sierpnia 2019 r. jest bowiem wartością teoretyczną, ustaloną na podstawie ustawień automatu i statystyk. Wartość ta może kształtować się odmiennie w różnych okresach i uzależniona jest od oprogramowania sterującego urządzeniem. Okoliczność ta nie ma zatem istotnego znaczenia dla tej sprawy.
Argumentując wyjaśnił, że organy administracyjne nie mają natomiast obowiązku dopuszczenia każdego dowodu proponowanego przez stronę, jeżeli dla prawidłowego ustalenia - procesowego odtworzenia stanu faktycznego adekwatne i wystarczające są inne dowody.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, skarżący zarzucił decyzji odwoławczej naruszenie:
1) art. 189g § 1 k.p.a., poprzez nieuwzględnienie przedawnienia i nałożenie kary mimo upływu 5 lat od dnia naruszenia prawa;
2) art. 189f § 1 k.p.a., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i nie odstąpienie od nałożenia kary administracyjnej;
3) art. 121 § 1 oraz art. 191 Ordynacji podatkowej poprzez przyjęcie jako podstawy rozstrzygnięcia zdarzeń z lat 2015 - 2017, pomimo że postępowanie dotyczyło okresu od 15 maja do 11 lipca 2019 r.;
4) art. 123 § 1 w zw. z 200 § 1 Ordynacji podatkowej poprzez niewyznaczenie siedmiodniowego terminu do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego, co pozbawiło skarżącego w sposób rażący prawa do obrony, w tym prawa do odniesienia się do najistotniejszej kwestii, a to zebranych dowodów;
5) art. 188 Ordynacji podatkowej poprzez dwukrotną odmowę przeprowadzenia wnioskowanych dowodów wskazanych w postanowieniach organu pierwszej instancji z dnia 24 i 27 maja 2024 r.;
6) art. 121 § 1 oraz art. 191 Ordynacji podatkowej poprzez przyjęcie, że urządzaniem gier hazardowych było korzystanie przez skarżącego z automatu do gier, pomimo że w okresie od 15 maja do 11 lipca 2019 r. tylko wyłącznie on korzystał z automatu, inne osoby nie miały do niego dostępu, a skarżący nie miał możliwości na tym automacie ani wygrać, ani przegrać.
Na podstawie tak sformułowanych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie w całości skarżonej decyzji i umorzenie postępowania w sprawie, a także o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.
Uzasadniając skargę skarżący odpowiednio do formułowanych zarzutów wywodził, że zawieszenie biegu przedawnienia nie nastąpiło w dniu 14 marca 2020 r. lecz w dniu 31 marca 2020 r. i trwało do dnia 22 maja 2020 r., a nie do dnia 23 maja 2024 r., a nałożona na niego kara administracyjna przedawniła się w dniu 2 września 2024 r. Kwestionując pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 21 marca 2024 r., sygn. akt II GSK 2040/21, wskazał, że jest on niezgodny z poglądem wyrażonym przez Sąd Najwyższy w wyrokach z 28 sierpnia 2024 r., sygn. akt IV KK 42/24 oraz z 31 stycznia 2024 r., sygn. akt II KK 11/24, a także z poglądem wyrażonym w wyroku NSA z 7 czerwca 2022 r., sygn. akt III FSK 5032/21. Przytaczając wywód z wyroku NSA skarżący podniósł, że wykładnia organu narusza przyznaną obywatelom ochronę konstytucyjnie chronionych wartości, a także ze względu na fakt, iż nie służyłoby to interesom stron. Niemniej, jak zaznaczył, gdyby przyjąć wprost za powyższym poglądem, że okres zawieszenia wyniósł 54 dni, to okazałoby się, że organ "zdążył" z doręczeniem decyzji, gdyż w sprawie doręczenie miało miejsce 3 września 2024 r., a licząc że co do zasady przedawnienie przypadało na dzień 11 lipca 2019 r., to dodatkowe 54 dni wydłużało ów termin właśnie do 3 września 2024 r. Faktycznie jednak w/w "wydłużenie" terminu przedawnienia nie wynosił 54, ale 53 dni. Jeśli bowiem zestawić art. 68 ust. 1 ustawy z 14 maja 2020 r. - w części stanowiącej, że terminy, o których mowa w art. 15zzr ust. 1 ustawy zmienianej w art. 46, których bieg nie rozpoczął się na podstawie art. 15zzr ust. 1 tej ustawy, rozpoczynają bieg po upływie 7 dni od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy - z art. 76 w/w ustawy stanowiącym, że ustawa wchodzi w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia, to uwzględniając, że ogłoszenie było datowane na 15 maja 2020 r., ustawa weszła w życie w dniu 16 maja 2020 r. i od tego dnia /włącznie z nim/ zaczęły obowiązywać pozostałe zapisy, w tym art. 68 ust. 1. Jeżeli zatem zapis stanowi, że w/w terminy rozpoczynają bieg po upływie 7 dni - / co tu ważne - od dnia wejścia w życie ustawy, to skoro weszła ona 16 maja 2020 r. to od tego dnia zaczai biec ów termin, a nie od dnia następnego. Skoro tak, to pierwszym dniem był 16 maja a ostatnim 22 maja, a więc ten dzień był ostatnim dniem zawieszenia, a w konsekwencji - licząc od dnia 31 marca 2020 r. /włącznie/ do 22 maja 2020 r. łączny okres zawieszenia wyniósł 53 dni. Tym samym, skoro dzień 11 lipca 2019 r. miał być ostatnim dniem biegu okresu przedawnienia, to dodając do tej daty 53 dni, ostatnim dniem biegu okresu przedawnienia był 2 września 2024 r., a zatem doręczenie decyzji w dniu 3 września 2024 r. odbyło się już po upływie tego dnia. Skarżący stwierdził, że podejście sądów do liczenia w/w terminu wynika z automatycznego podejścia do tej kwestii i przyjęcia zasad właściwych dla liczenia terminów do złożenia środków zaskarżenia /czy to w postępowaniach administracyjnych czy sądowych/. Wskazując na art. 57 § 1 k.p.a., zaznaczył, że nie bez przyczyny ustawodawca dodał zapis, że przy obliczaniu początkowego terminu nie uwzględnia się dnia zdarzenia, bo gdyby uznał to za oczywiste taki zapis byłby niepotrzebny. Z drugiej zaś strony taki zapis nie został wprowadzony w omawianym art. 68 ustawy z 14 maja 2020 r.
Z kolei w odniesieniu do przesłanki z art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. jego zdaniem organ wadliwie w swojej ocenie oparł się o stanowisko TSUE oraz Trybunału Konstytucyjnego, w świetle których gry hazardowe stanowią szczególnie naganne zjawisko, albowiem "oderwana jest ona zupełnie od sytuacji faktycznej sprawy, gdyż jeżeli już w okresie objętym kontrolą skarżący grał, to wyłącznie sam, bez ryzyka straty jakichkolwiek środków czy ich uzyskania i jeżeli skarżący żadnej innej osoby na skutki urządzania gier hazardowych. Tym samym z pewnością waga naruszenia była znikoma, jeżeli wręcz żadna". W jego opinii organ do tej kwestii zupełnie się nie odniósł, a co miało bardzo istotne znaczenie dla sprawy i winno decydować o odstąpieniu od nałożenia kary. Potraktował sprawę wyłącznie teoretycznie i odniósł się do urządzania gier hazardowych ogólnie, a nie w kontekście sprawy, w tym zupełnie pomijając, że skarżący grał wyłącznie dla siebie. Wyraził przy tym pogląd, że gdyby natomiast organ miał uznać, że "ktokolwiek inny mógł także z urządzenia korzystać winien ustalić zakres tego korzystania, kim były owe osoby w relacjach ze skarżącym, czy ich gra była bezefektowna". Tymczasem, jak wskazał, organ nie przeprowadził swego rodzaju testu proporcjonalności, tj. wyważenia hierarchii dóbr (wartości) chronionych przez prawo na tle konkretnego stanu faktycznego. Powołując się na orzecznictwo sądowe skarżący podniósł, że negatywne skutki mogły mieć jedynie charakter jednostkowy - lokal był zamknięty i niedostępny był dla innych osób, a więc mogły dotyczyć wyłącznie jego. Odmienna ocena wymagała natomiast zbadania na etapie postępowania, czego organy zaniechały.
W zakresie przesłanki z art. 189f § 1 pkt 2 k.p.a. organ uznał, że charakter i cel kary pieniężnej jest różny od kary grzywny z k.k.s. i nie występuje tożsamość celów obu kar, co warunkowałoby odstąpienie od wymierzenia kary. Powołując się na wyrok TK z dnia 21 października 2015 r., sygn. akt P 32/12 organ odniósł się do kwestii naruszenia zasady ne bis in idem, co nie ma jednak nic wspólnego z dyspozycją wskazanego przepisu. Poza tym organ nie odniósł się do stanowiska przedstawionego w odwołaniu nawiązującego do podglądu doktryny, zgodnie z którym za szczególnie wątpliwe uznać należy dopuszczalność badania przez organ administracji celowości uprzedniego skazania przez sąd karny za to samo zachowanie, które stanowi przedmiot postępowania administracyjnego. Brak tego odniesienia należy zaś potraktować jako nierozpoznanie istoty sprawy. Rozumowanie organu jest przy tym nieprawidłowe, gdyż prowadzi do pozbawienia omawianego przepisu - przynajmniej w części - zasadności.
Kontynuując odnoszenie się do zarzutów podniósł, że z automatu korzystali klienci lodziarni oraz osoby, które przychodziły do lodziarni tylko po to, aby zagrać na automacie. Wyjaśnił, że automat wypłacał wygrane, a gdy nie było na to środków informował o tym właściciela automatu. Zaakcentował, że organ nie ustalił, czy granie wyłącznie przez właściciela lokalu na automacie wyczerpuje przesłanki urządzania gier hazardowych. Oparł się wyłącznie na domysłach i wyłącznie na podstawie faktu, że automat znajdował się w lokalu przyjął, iż skarżący urządzał gry, każdą okoliczność traktując stronniczo na potrzeby z góry założonego rozstrzygnięcia.
Zanegował także wskazanie przez organ na uznanie go przez Sąd Rejonowy w O. winnym tego, że w okresie od 16 sierpnia 2018 r. do 11 lipca 2019 r. urządzał gry określone w art. 2 ust 3 u.g.h. ustawy o grach hazardowych. Jego zdaniem wyrok w przedmiocie karnoskarbowym nie jest objęty dyspozycją art. 11 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Jak wynika bowiem wprost z tego przepisu sąd związany jest wyrokiem wydanym w postępowaniu karnym co do popełnienia przestępstwa, a nie co do popełnienia przestępstwa skarbowego. Przestępstwa skarbowe są kategorią czynów zabronionych zgoła odmienną od wykroczeń. Wyrok skazujący za przestępstwo skarbowe nie wiąże sądu w zakresie ustaleń faktycznych zawartych w jego sentencji co do popełnienia przestępstwa skarbowego.
W dalszej kolejności skarżący podał, że nie wyznaczając, po przeprowadzeniu "dodatkowych" czynności dowodowych w postaci przesłuchania go, terminu do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego organ pozbawił go w sposób rażący prawa do obrony, w tym prawa do odniesienia się do zebranych dowodów, zwłaszcza że organ wcześniej odmówił przeprowadzenia wszystkich zgłoszonych dowodów. Działanie to było celowe albowiem zbliżał się termin przedawnienia do nałożenia kary administracyjnej, a jedynym celem organu było uniknięcie tego. Skarżący wskazał, że gdyby otrzymał zawiadomienie o wyznaczeniu terminu do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego, wniósłby o inne dowody mające na celu wykazanie, że okoliczności, które stanęły u podstaw rozstrzygnięcia są nieprawdziwe. Tymi dowodami byłyby dowody w postaci zeznań syna skarżącego, czy zeznań osób, które korzystały z automatu, a które to łącznie odniosłyby się do okoliczności związanych z funkcjonowaniem skarżącego w lokalu. Stanowisko organu jest contra legem jako że oznaczać musi, że art. 200 o.p. jest niepotrzebny, skoro strona bierze udział w przeprowadzeniu dowodów, są one jej znane i tym samym może się w każdej chwili wypowiedzieć.
Równocześnie jako nieprawidłowe, niedopuszczalne skarżący uznał dwukrotne odmówienie przeprowadzenia wnioskowanych przez niego dowodów, albowiem głównym i jedynym przedmiotem sprawy jest ustalenie kto urządzał gry hazardowe, a z akt sprawy bezsprzecznie wynika, że osobą, która wyłącznie udostępniła swój własny automat, obsługiwała go w całości, pobierała z niego środki, rozliczała się z grającymi, naprawiała go, jak i realizowała wszystkie inne czynności związane z automatem i jego obsługą, był P. M. i jego pracownicy. Skoro P. M. dzierżawił miejsce pod swoje urządzenie to on, jak i jego pracownicy, obsługiwali je, bywali na miejscu i byli najbliższymi świadkami zachowań skarżącego, tj. współuczestniczył w urządzeniu gier.
W końcowych motywach autor skargi podał, że po zamknięciu lokalu, od 2017 r. do dnia kontroli na spornym automacie grał wyłącznie skarżący. Było to w czasie, gdy właściciel automatu zaprzestał komunikacji w temacie odbioru automatu, który tym samym w lokalu nadal pozostawał. Skarżący z automatu korzystał wyłącznie sam, bez udziału osób trzecich, gdyż lokal był nieczynny. Wobec tego organ miał obowiązek ustalić czy granie na automacie we własnym lokalu bez możliwości wygania czy przegrania spełnia przesłanki urządzania gier losowych, czego nie zrealizował. Ponadto, w sprawie we wskazanym okresie nie były realizowane działania związane z urządzaniem gier hazardowych.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wskazał, że część zarzutów skargi była już podnoszona w odwołaniu. Stwierdził, że nie zasługują one na uwzględnienie i wniósł o przyjęcie uzasadnienia zaskarżonej decyzji jako integralnej części odpowiedzi na skargę. Wyjaśnił przy tym, że naruszenie art. 200 o.p. nie jest równoznaczne z pozbawieniem strony prawa do czynnego udziału w postępowaniu, a w sprawie nie pojawiły się jakiekolwiek nowe dowody, które nie byłyby znane pełnomocnikowi skarżącego i w każdej chwili strona mogła wypowiedzieć się co do całego zebranego materiału dowodowego. Odnosząc się do zarzutu dotyczącego odmowy przeprowadzenia wnioskowanych przez skarżącego dowodów organ zaznaczył, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwalał na dokonanie prawidłowych ustaleń faktycznych, co uzasadniało odmowę, zostało wyczerpująco uzasadnione w zaskarżonej decyzji i nie ma potrzeby zasięgania w tym względzie opinii osób trzecich. Jako niewiarygodne organ uznał również twierdzenie, że w spornym okresie z automatu korzystał wyłącznie skarżący.
Na rozprawie pełnomocnik skarżącego dodatkowo podniósł, że organ nie miarkował wysokości nałożonej kary, przy uwzględnieniu art. 189d k.p.a., a to w kontekście art. 189f k.p.a. Dodał też, że jeśli kara ma charakter podatku, to zawieszenie terminu przedawnienia, o którym mowa w art. 15zzr ust. 1 ustawy cowidowej nie ma zastosowania. Pełnomocnik organu z kolei wyraził stanowisko, że kary określona w art. 89 u.g.h. mają charakter sztywny.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność ich wykładni oraz prawidłowość przyjętej procedury.
Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.) dalej zwanej p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który w sprawie nie miał zastosowania.
Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., uwzględnienie skargi na decyzję następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). W przypadku braku wskazanych uchybień, jak również braku przyczyn uzasadniających stwierdzenie nieważności aktu bądź stwierdzenia wydania go z naruszeniem prawa (art. 145 § 1 pkt 2 i 3 p.p.s.a.), skarga podlega natomiast oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Przeprowadzona w niniejszej sprawie przez Sąd, w granicach tak określonej kognicji, kontrola legalności wykazała, że zaskarżona decyzja, a także utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji, nie naruszają przepisów prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Mając na uwadze sformułowane w skardze zarzuty oraz wspierające je argumenty, Sąd nie stwierdził nieprawidłowości zarówno co do ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak i w zakresie zastosowania do niego przepisów prawa materialnego. W ocenie Sądu, postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone prawidłowo, ustalenia organów nie pozostawiają wątpliwości, a ocena dokonana na podstawie przyjętych ustaleń znajduje umocowanie w zgromadzonym materiale dowodowym.
Przede wszystkim jednak, co wymaga podkreślenia już na wstępie, a zostanie omówione w dalszej części rozważań, prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w O. [...] Wydział Karny z dnia 31 stycznia 2020 r., sygn. akt [...] (prawomocność od 8 lutego 2020 r.), skarżący został uznany winnym popełnienia występku z art. 107 § 1 ustawy z dnia 10 września 1999 r. (na dzień wydania tego wyroku Dz. U. z 2020 r., poz. 19; aktualnie Dz. U. z 2024 r., poz. 628 ze zm.) zwanej dalej k.k.s., polegającego na urządzaniu - w okresie od 16 sierpnia 2018 r. do 11 lipca 2019 r. w kawiarni "[...]" w O. przy ul. [...] – gier określonych w art. 2 ust. 3 u.g.h., wbrew art. 6 ust. 1 i art. 14 ust. 1 u.g.h. i została mu za to wymierzona kara grzywny. W tym staniem prawnym, dostrzegając zbieżność oceny organów i sądu w zakresie kwalifikacji działania skarżącego objętego kontrolowanym postępowaniem administracyjnym - jako urządzania gier na automatach bez wymaganej koncesji poza kasynem gry - działając na zasadzie związania ww. wyrokiem (art. 11 p.p.s.a.) Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa, a skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Dokonując w pierwszej kolejności oceny legalności działań organów podjętych w niniejszej sprawie przypomnieć przyjdzie, że materialną podstawę prawną rozstrzygnięcia poddanego kontroli sądowoadministracyjnej stanowiły przepisy cyt. wyżej ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz.U. z 2019 r., poz. 847; aktualnie Dz.U. z 2023 r., poz. 227 ze zm.) nadal zwanej u.g.h. lub ustawą, która w art. 89 ust. 1 pkt 1 stanowi, że karze pieniężnej podlega urządzający gry hazardowe bez koncesji, bez zezwolenia lub bez dokonania wymaganego zgłoszenia. Zgodnie z art. 89 ust. 4 pkt 1 lit. a u.g.h., wysokość kary pieniężnej wymierzanej w ww. przypadkach - w razie gry na automatach - wynosi 100 000 zł od każdego automatu.
Dla stwierdzenia w postępowaniu prowadzonym wskazanej wyżej odpowiedzialności administracyjnej konieczne było zatem ustalenie, czy skarżący był urządzającym gry hazardowe na spornych automatach. Wprawdzie ustawa nie definiuje pojęcia "urządzającego gry", jednak posługuje się nim w wielu przepisach, które umożliwiają określenie i ustalenie jego treściowego zakresu. Na ich podstawie przyjmuje się, że "urządzanie gier hazardowych" to ogół czynności i działań stanowiących zaplecze logistyczne dla umożliwienia realizowania w praktyce działalności w zakresie gier hazardowych, w szczególności: zorganizowanie i pozyskanie odpowiedniego miejsca na zamontowanie urządzeń, przystosowanie go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego miejsca nieograniczonej ilości graczy, utrzymywanie automatów w stanie stałej aktywności, umożliwiającym ich sprawne funkcjonowanie, wypłacanie wygranych, obsługa urządzeń, zatrudnienie i odpowiednie przeszkolenie personelu, zapewniające graczom możliwość uczestniczenia w grze. Według słownikowego rozumienia zwrotu "urządzanie", to "stwarzanie komuś odpowiednich warunków" przykładowo do urządzania gier na automatach poza kasynem gry, a to poprzez udostępnianie w danym czasie oraz miejscu narzędzia służącego ich urządzaniu i tym samym udostępniania samych gier na automatach poza kasynem gry (por. wyrok NSA z 27 lipca 2020 r., sygn. akt II GSK 3728/17; wszystkie orzeczenia powołane w uzasadnieniu są dostępne na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Uwzględniając poglądy orzecznictwa w tym zakresie stwierdzić przy tym trzeba, że dla uznania danej osoby za "urządzającego gry na automacie" wystarczające jest wykazanie nawet częściowej aktywności w zakresie czynności składających się na organizowanie gier. Urządzanie gier na automatach oznacza bowiem aktywne zachowania zmierzające do realizacji takiego przedsięwzięcia.
W niniejszej sprawie, zdaniem Sądu organy prawidłowo ustaliły, że skarżący był urządzającym gry w rozumieniu art. 89 ust. 1 pkt 1 u.g.h. Z ustalonego stanu faktycznego wynika, że jest on właścicielem lokalu położonego w O. przy ul. [...], w którym zorganizował i stworzył warunki umożliwiające udział w grach na automacie oraz zapewniał dostępność tego urządzenia. Automat był podłączony do źródła zasilania i gotowy do włączenia, a w jego stacyjce umieszczony był klucz serwisowy do kasowania punktów. O braku prowadzenia działalności w postaci urządzania gier nie mógł przy tym stanowić sam fakt, że skarżący jak zeznał, nie prowadził w lokalu działalności gospodarczej i nie ma obecnie kontaktu z właścicielem automatu. Ujawniony w postępowaniu fakt, że w okresie od 16 sierpnia 2018 r. do dnia kontroli do automatu dokonano wpłat w kwocie 1.466.360 zł i wypłacono kwotę 1.097.226 zł świadczy bowiem o tym, że w tym okresie na urządzeniu prowadzone były liczne gry.
Kolejnym kryterium pozwalającym na przypisanie skarżącemu odpowiedzialności na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 1 u.g.h. było ustalenie przez organy, że gry prowadzone na badanym automacie spełniały przesłanki z art. 2 ust. 3 u.g.h.
Zgodnie z art. 2 ust. 3 u.g.h., grami na automatach są gry na urządzeniach mechanicznych, elektromechanicznych lub elektronicznych, w tym komputerowych oraz gry odpowiadające zasadom gier na automatach urządzane przez sieć Internet o wygrane pieniężne lub rzeczowe, w których gra zawiera element losowości. W myśl art. 2 ust. 4 u.g.h., wygraną rzeczową w grach na automatach jest również wygrana polegająca na możliwości przedłużania gry bez konieczności wpłaty stawki za udział w grze, a także możliwość rozpoczęcia nowej gry przez wykorzystanie wygranej rzeczowej uzyskanej w poprzedniej grze.
Zdaniem Sądu, podzielić należy ocenę organów, że automat umieszczony w lokalu objętym kontrolą umożliwiał urządzanie gier, które wypełniają definicję gier opisaną w art. 2 ust. 3 u.g.h. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że na spornym urządzeniu prowadzone były gry spełniające kryteria określone tym przepisem.
Podczas czynności kontrolnych, w ramach których przeprowadzono eksperyment polegający na odtworzeniu możliwości prowadzenia gry na automacie wykazano, że jest on urządzeniem elektronicznym, w którym zainstalowano gry komputerowe. Materiał dowodowy potwierdza też, że wygrana w grze na automacie nie zależy od umiejętności (zręczności) grającego bądź jego zdolności psychomotorycznych, a gracz nie ma wpływu na jej wynik. Jako podstawę wyprowadzonych wniosków organy przyjęły, że cechę losowości ma gra, której wynik jest nieprzewidywalny dla grającego, przy czym nieprzewidywalność taką należy oceniać według warunków standardowych, w jakich znajduje się grający, nie zaś przez pryzmat warunków szczególnych (atypowych). Wykładnia określenia "charakter losowy" pozwala twierdzić, że odnosi się ono nie tylko do sytuacji, w której wynik gry zależy od przypadku, ale także do sytuacji, w której wynik gry jest nieprzewidywalny dla gracza, choć nie jest obiektywnie przypadkowy, gdyż powstał jako pochodna zaprogramowania urządzenia w określony sposób.
Podkreślenia wymaga, że w okolicznościach faktycznych rozpoznanej sprawy ustalenia z przeprowadzonego przez funkcjonariuszy eksperymentu znalazły potwierdzenie w opinii biegłego sądowego z zakresu informatyki, telekomunikacji i automatów do gier, wydanej w postępowaniu karnoskarbowym. Z opinii tej wynika, że badane urządzenie umożliwia rozgrywanie gier o wygrane rzeczowe, w których gra zawiera element losowości. Ponadto służy ono do celów komercyjnych. W opinii biegłego, gry rozgrywane na poddanym ekspertyzie urządzeniu spełniają kryteria gier na automatach w rozumieniu ustawy.
Stosownie do dokonanych ustaleń, należy zgodzić się z organami, że gry zainstalowane na badanym automacie wypełniły definicję gier na automatach w rozumieniu art. 2 ust. 3 u.g.h. Poza sporem pozostaje też to, że przedmiotowy automat został umieszczony w lokalu niebędącym kasynem gry oraz - wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 23a ustawy - nie był zarejestrowany przez właściwego naczelnika urzędu celno-skarbowego, oraz że skarżący nie posiada koncesji na prowadzenie kasyna gry.
W tych okolicznościach, zdaniem Sądu istniały podstawy do przypisania skarżącemu odpowiedzialności administracyjnej na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 1 u.g.h. i nałożenia na niego z tego tytułu kary w kwocie określonej w art. 89 ust. 4 pkt 1 lit. a u.g.h., która co należy podkreślić ma charakter sankcji administracyjnej, a nie zobowiązania podatkowego.
Rozpoznając zarzuty skargi w zakresie prowadzonego w sprawie postępowania wyjaśniającego Sąd nie stwierdził, aby organy naruszyły przepisy Ordynacji podatkowej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu w sprawie podjęte zostały wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy i nie zostały naruszone reguły procesowe gwarantujące prawidłowość ustalenia podstawy faktycznej oraz ochronę praw strony. Materiał dowodowy został zebrany i rozpatrzony w sposób wyczerpujący, a dokonana ocena, wyjaśniająca wszelkie istotne kwestie, została obszernie przedstawiona w uzasadnieniach decyzji. Sąd nie znalazł też powodów do zakwestionowania wartości dowodów, w oparciu o które organy przyjęły ustalenia stanowiące podstawę do wydania decyzji. Wyjaśnić w tym zakresie przyjdzie, że na podstawie art. 8 u.g.h., do postępowań w sprawach określonych w ustawie stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa, chyba że ustawa stanowi inaczej. Jednocześnie przepis art. 91 u.g.h. stanowi, że przepisy o.p. stosuje się odpowiednio do kar pieniężnych. Wynikający z art. 8 i art. 91 ustawy obowiązek odpowiedniego stosowania do postępowań w sprawach określonych w ustawie i do kar pieniężnych przepisów Ordynacji podatkowej oznacza, że przepisy te należy stosować wprost, z modyfikacją lub nie należy ich stosować wcale.
Podkreślić przy tym trzeba, że kara pieniężna nie stanowi zobowiązania podatkowego, a na zasadzie art. 91 u.g.h. odpowiednie stosowanie przepisów o.p. odnosi się do procedury, a nie prawa materialnego. Postępowanie w zakresie wymierzenia kary administracyjnej na podstawie przepisów u.g.h. nie jest postępowaniem podatkowym, lecz postępowaniem administracyjnym.
Zgodnie z art. 180 § 1 Ordynacji podatkowej, jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Uwzględniając tę regulację, stwierdzić należy, że organy prawidłowo dokonały w niniejszej sprawie ustaleń na podstawie materiałów zgromadzonych podczas kontroli przeprowadzonej przed wszczęciem postępowania, w tym okoliczności ujawnionych w protokole z wykonanego eksperymentu procesowego, polegającego na odtworzeniu możliwości prowadzenia gier na zatrzymanym automacie oraz opinii sporządzonej przez biegłego sądowego R. R. na potrzeby postępowania karno-skarbowego. Wprawdzie wskazana opinia nie stanowiła opinii, o której mowa w art. 197 Ordynacji podatkowej, niemniej jednak zawierała wiadomości specjalne mające znaczenie dla potwierdzenia ustaleń z kontroli. Co ważne, żaden przepis nie formułuje zakazu korzystania przez organy z dokumentacji zgromadzonej w aktach innej sprawy, a na podstawie art. 180 § 1 Ordynacji podatkowej, należy przyjąć, że może ona stanowić dowód w sprawie.
W ocenie Sądu, brak jest zatem podstaw do kwestionowania wartości dowodowej wskazanej opinii, albowiem została ona sporządzona na podstawie oględzin spornego automatu, analizy danych odczytanych z dysku urządzenia statystyk oraz analizy gry przeprowadzonej w drodze eksperymentu. Dokonując ustaleń organy prawidłowo uwzględniły również zeznania skarżącego oraz wskazany wcześniej prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w O. [...] Wydział Karny z dnia 31 stycznia 2020 r., sygn. akt [...] (prawomocność od 8 lutego 2020 r.), uznający skarżącego za winnego popełnienia występku z art. 107 § 1 k.k.s. i wymierzający mu za ten występek karę grzywny.
W świetle tych wszystkich dowodów i wynikających z nich okoliczności zdaniem Sądu nie można organom postawić również zarzutu naruszenia art. 121 § 1, art. 188 i art. 191 o.p. w związku z dokonaniem ustaleń faktycznych na podstawie zgromadzonych dowodów i odmową przeprowadzenia żądanych przez skarżącego dowodów z przesłuchania świadków, uzyskania informacji od innego podmiotu, czy też dodatkowej opinii biegłego. Skoro okoliczności faktyczne związane ze stwierdzeniem odpowiedzialności skarżącego na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 1 u.g.h. wynikają ze zgromadzonych dowodów to organy nie były zobowiązane na podstawie art. 188 o.p. dopuścić innych dowodów, wnioskowanych przez skarżącego, zwłaszcza w sytuacji, gdy jak wynika to z wyjaśnień skarżącego, mogłoby to mieć wpływ na przedawnienie nałożenia przedmiotowej kary pieniężnej. Tak samo z zasady prawdy obiektywnej sformułowanej w art. 122 o.p. nie można wyprowadzić obowiązku organu co do uwzględnienia każdego wniosku dowodowego strony jeśli okoliczność, na jaką dowód miałby zostać przeprowadzony, została już wystarczająco wykazana innymi dowodami.
Podkreślić trzeba, że w świetle zasady wyrażonej w art. 122 o.p., działania organów podejmowane w zakresie ustaleń co do charakteru i istoty gier zainstalowanych na spornym automacie były zgodne z prawem, a wyniki eksperymentu oraz opinia biegłego sądowego są w tym względzie wiarygodnym źródłem dowodowym. W ten sposób, zgodnie z prawem ustalono, że gry na automacie spełniały definicję gier, zawartą w art. 2 ust. 3 ustawy, a prowadzenie dalszego postępowania dowodnego w tym zakresie nie było konieczne dla podjęcia rozstrzygnięcia.
Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, wbrew twierdzeniom skarżącego, był wystarczający do jednoznacznego ustalenia stanu faktycznego sprawy oraz przypisania skarżącemu odpowiedzialności na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 1 u.g.h. Przede wszystkim fakt urządzania przez skarżącego gier określonych w art. 2 ust. 3 u.g.h. został ostatecznie przesądzony ww. wyrokiem Sądu Rejonowego w O. [...] Wydział Karny z dnia 31 stycznia 2020 r., sygn. akt [...]. Wobec tego orzekające organy zwolnione były z obowiązku podejmowania żądanych przez skarżącego czynności wyjaśniających w tym zakresie.
Mając to na uwadze, w ocenie Sądu, brak ponownego wyznaczenia przez organ pierwszej instancji terminu na wypowiedzenie się co do zebranych dowodów, również nie skutkował istotnym naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 123 § 1 w zw. z art. 200 § 1 o.p., w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Postanowieniem z dnia 29 lutego 2024 r. organ pierwszej instancji poinformował bowiem skarżącego o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym sprawy oraz o możliwości wypowiedzenia się co do zgromadzonych dowodów, z którego to uprawnienia skarżący skorzystał w dniu 28 marca 2024 r. za pośrednictwem swojego pełnomocnika. Na dalszym etapie postępowania przeprowadzone natomiast zostały wyłącznie dowodowy z przesłuchania skarżącego, w których udział obok skarżącego brał również jego pełnomocnik. Niewątpliwie zatem dowody te znane były skarżącemu i jego pełnomocnikowi. Ponadto, w postępowaniu odwoławczym przed wydaniem zaskarżonej decyzji skarżącemu wyznaczono termin do wypowiedzenia się w sprawie, z którego to uprawnienia skarżący skorzystał. Skarżący nie wykazał przy tym w żaden sposób aby naruszenie art. 123 § 1 o.p. w postępowaniu przed organem pierwszej instancji mogło mieć jakikolwiek wpływ na wynik sprawy, poza nieuprawnionym przedłużeniem postępowania prowadzącym do przedawnienia nałożenia kary pieniężnej. W konsekwencji zaistniała nieprawidłowość formalna nie mogła stanowić naruszenia uzasadniającego uwzględnienie skargi na tej podstawie. Skarżący wypowiadał się bowiem w sprawie zgromadzonych dowodów, a odmowa przeprowadzenia żądanych przez skarżącego dowodów w ocenie Sądu był uzasadniona. Słusznie uznał organ odwoławczy, że zebrany i oceniony w sprawie materiał dowodowy był wystarczający do dokonania ustaleń zarówno w zakresie ustalenia charakteru gier oferowanych na spornym urządzeniu jak i co do podmiotu urządzającego te gry, a więc okoliczności istotnych dla podjęcia w sprawie prawidłowego rozstrzygnięcia. Sąd podziela pogląd, że kwestia ewentualnej odpowiedzialności za urządzanie gier na automacie także innego podmiotu w świetle wykazanych okoliczności faktycznych nie ma znaczenia dla ustalenia odpowiedzialności skarżącego, podobnie jak istotnego znaczenia dla rozpoznania sprawy nie mogła mieć dodatkowa opinia biegłego wyjaśniająca różnicę w kwocie wpłat i wypłat z automatu.
Mając na uwadze ocenę dokonaną w zaskarżonej decyzji, co do zaistnienia podstaw faktycznych i prawnych zastosowania art. 89 ust. 1 pkt 1 i ust. 4 pkt 1 lit. a u.g.h., nie można uznać za uzasadnione także zarzutów naruszenia art. 121 § 1 i art. 191 o.p. w związku z ustaleniem, że skarżący urządzał sporne gry na automacie. O naruszeniu wskazanych przepisów nie stanowi bowiem wyłącznie to, że organ dokona oceny materiału dowodowego w sposób odmienny od ocen, które z tych samych dowodów wywodzi strona postępowania. Dostrzec też trzeba, że ustalenia faktyczne w niniejszej sprawie nie dotyczyły zdarzeń z lat 2015 – 2017 jak wskazuje skarżący, a fakt urządzania przez niego gier określonych w art. 2 ust. 3 u.g.h. został ustalony na podstawie oceny całego materiału dowodowego. Przede wszystkim zaś, co już wcześniej podkreślano, fakt ten został ostatecznie przesądzony ww. wyrokiem Sądu Rejonowego w O. [...] Wydział Karny z dnia 31 stycznia 2020 r., sygn. akt [...], który ma istotne znaczenie dla oceny legalności zaskarżonej decyzji.
W świetle tego wyroku, istotną i sporną w niniejszej sprawie kwestię urządzania przez skarżącego gier hazardowych na przedmiotowych automatach bez wymaganej koncesji uznać należało za ostatecznie ustaloną i przesądzoną. W konsekwencji też, ocena organów w tym zakresie, jako zbieżna z prawomocnym wyrokiem, zdaniem WSA w Opolu nie może budzić wątpliwości. Uznać ją należy za prawidłową i jako stanowiącą uprawnioną podstawę do nałożenia na skarżącego kary pieniężnej stosownie do art. 89 ust. 1 pkt 1 oraz ust. 4 pkt 1 lit. a u.g.h.
Zgodnie z art. 11 p.p.s.a. ustalenia wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa wiążą sąd administracyjny. Przepis ten wprowadza na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego instytucję rozszerzonej prejudycjalności wyroku karnego. W przepisie chodzi o te przypadki, w których istnienie wyroku karnego nie jest konieczną przesłanką rozstrzygnięcia sprawy sądowoadministracyjnej, natomiast ma wiążącą moc dowodową w zakresie zawartych w wyroku karnym ustaleń faktycznych, które mogą mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia o administracyjnoprawnych skutkach zdarzeń. Ponieważ sąd administracyjny, poza wyjątkowymi przypadkami przewidzianymi w art. 106 § 3 i 5 P.p.s.a., nie dokonuje własnych ustaleń faktycznych, ograniczając się do badania poprawności trybu gromadzenia oraz oceny materiału dowodowego przez organ administracyjny, jak również nie rozstrzyga sprawy administracyjnej (sprawy z zakresu administracji publicznej) co do istoty, tzn. nie ingeruje merytorycznie w treść stosunku administracyjnoprawnego (por. jednak art. 145a § 3, art. 146 § 2, art. 149 § 1b i art. 154 § 2 P.p.s.a.), to związanie sądu administracyjnego ustaleniami wyroku karnego wynikające z art. 11 P.p.s.a. należy rozumieć w ten sposób, że przepis ten zakazuje sądowi podważania ustaleń organu administracji publicznej zgodnych z ustaleniami prawomocnego wyroku skazującego oraz nakazuje akceptację ustaleń organu administracyjnego zgodnych z ustaleniami karnego wyroku skazującego.
W konsekwencji, ustalenia co do faktów zawarte w sentencji prawomocnego wyroku sądu karnego dotyczące osoby sprawcy, strony podmiotowej i przedmiotowej przestępstwa, w tym miejsca i czasu jego popełnienia są wiążące zarówno dla sądu administracyjnego, jak i dla organu administracji publicznej i nie podlegają weryfikacji w odróżnieniu od innych faktów w postępowaniu administracyjnym. Wprowadzenie do postępowania sądowoadministracyjnego zasady z art. 11 p.p.s.a. sprawia, że jej adresatami stają się pośrednio także organy administracji publicznej, które w kontrolowanej przez sąd administracyjny sprawie czyniły ustalenia faktyczne. Sąd nie może bowiem czynić tym organom zarzutów naruszenia przepisów o przebiegu i wynikach postępowania dowodowego w sytuacji, gdy organy te przyjmują za podstawę rozstrzygnięcia ustalenia zgodne z tymi, które zadecydowały o wydaniu wyroku skazującego za przestępstwo. Jednocześnie, musi uznać za błędne ustalenia organów, o ile nie będą korespondowały z zasadą związania ustaleniami prawomocnego wyroku skazującego. Na podstawie art. 11 p.p.s.a. Sąd administracyjny musi więc uwzględnić w swoim orzekaniu prawomocny wyrok skazujący, a co najistotniejsze - nie ma prawa do jego kwestionowania czy odmiennych od sądu karnego ustaleń wynikających z takiego wyroku. Źródłem takich ustaleń pozostaje wyłącznie wyrok karny. Powoduje on niedopuszczalność ferowania odmiennych od niego ocen na podstawie jakiegokolwiek innego materiału dowodowego zebranego w danej sprawie poddawanej osądowi sądu administracyjnego, nawet gdyby w świetle tego materiału jako zasadne mogły jawić się ustalenia organów podatkowych odmienne od tych, które wynikają z wyroku sądu karnego. Sąd administracyjny, a pośrednio również organ administracji publicznej, jest związany wyłącznie zawartymi w sentencji skazującego wyroku karnego (por. art. 413 K.p.k.) ustaleniami co do popełnienia przestępstwa. Chodzi tutaj o ustalenia faktyczne dotyczące podmiotu przestępstwa (osoby sprawcy), czynu przypisanego oskarżonemu oraz przedmiotu przestępstwa, a także miejsca i czasu jego popełnienia. Inne ustalenia faktyczne sądu karnego, dotyczące okoliczności ubocznych i zawarte w uzasadnieniu wyroku karnego, nie są wiążące dla sądu administracyjnego (chyba że chodzi o ustalenia stanowiące konieczną przesłankę określenia przestępstwa przypisanego oskarżonemu w sentencji wyroku).
Wiążący w niniejszej sprawie wskazany prawomocny wyrok sądu karnego stwierdza między innymi, że w okresie od 16 sierpnia 2018 r. do 11 lipca 2019 r., a więc także w dniu kontroli przeprowadzonej w niniejszej sprawie, skarżący urządzał w Kawiarni "[...]" w O. przy ul. [...] gry na automacie określone w art. 2 ust. 3 u.g.h. poza kasynem gry bez wymaganej koncesji, tj. wbrew art. 6 ust. 1 i art. 14 ust. 1 u.g.h., co stanowiło występek z art. 107 § 1 k.k.s. Za ten czyn wskazanym wyrokiem wymierzono też skarżącemu karę grzywny. Stosownie do art. 11 p.p.s.a. w niniejszej sprawie należy więc uznać za wiążąco ustalone takie okoliczności jak fakt, że ujawniony automat pozwalał na prowadzenie gier określonych w art. 2 ust. 3 u.g.h., a skarżący był urządzającym gry hazardowe bez koncesji. Należało tez przyjąć, że sąd karny orzekł, iż ustalone okoliczności wyczerpują znamion przestępstwa skarbowego z art. 107 § 1 k.k.s., który to przepis penalizuje zachowania takie jak opisane w zaskarżonej decyzji. Co istotne, ustalenia sądu karnego są tożsame z ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę wydania zaskarżonej decyzji. Uznać tym samym należało, że w niniejszej sprawie prawidłowo zastosowano art. 89 ust. 1 pkt 1 u.g.h. i ust. 4 pkt 1 lit. a u.g.h.
Na uwzględnienie nie zasługuje zarzut skargi dotyczący wyłączenia z dyspozycji art. 11 p.p.s. wyroku wydanego w postępowaniu karnoskarbowym. Zasada związania wyrokiem sądu karnego, określona w art. 11 p.p.s.a., dotyczy bowiem ustaleń wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa. W ocenie Sądu pojęcie "postępowania karnego" użyte w tej regulacji rozumieć należy szeroko i odnosić należy także do postępowania karnego skarbowego, które jako odrębne i mające na celu rozstrzygnięcie o odpowiedzialności za przestępstwo skarbowe, a jednocześnie poddane kognicji sądu karnego, uznać można za rodzaj postępowania karnego w szerokim znaczeniu. Czyn opisany w art. 107 § 1 k.p.a. jako występek stanowi natomiast przestępstwo skarbowe, a nie wykroczenie skarbowe.
Co do zarzutów skargi dotyczących naruszenia art. 189f § 1 k.p.a. Sąd również uznał, że nie zasługują one na uwzględnienie. W ocenie Sądu organy prawidłowo uznały, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki do odstąpienia od nałożenia na skarżącego kary pieniężnej na podstawie art. 189f § 1 pkt 1 i pkt 2 k.p.a.
Stosownie do z art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. Sąd podziela stanowisko organu, że waga naruszenia prawa, którego dopuścił się skarżący, nie jest znikoma. Restrykcyjne ograniczenia w urządzeniu gier hazardowych mają istotne znaczenie dla społeczeństwa i uzasadnione są nadrzędnymi względami interesu ogólnego. W tej sytuacji nie sposób uznać naruszania przepisów u.g.h. za naruszenie prawa znikomej wagi, gdyż godzą one w dobra szczególnie chronione.
W zakresie przesłanki wcześniejszego ukarania z art. 189f § 1 pkt 2 K.p.a. Sąd również podziela stanowisko organu odwoławczego, że charakter i cel kary pieniężnej wynikającej z art. 89 u.g.h. jest inny niż kary z Kodeksu karnego skarbowego. W tej materii nie występuje tożsamość celów obu kar. Celem kary z art. 89 u.g.h. nie jest odpłata za popełniony czyn, co charakteryzuje sankcje karne, ale przede wszystkim restytucja niepobranych należności i podatku od gier, a także prewencja. Kara pieniężna jest więc reakcją ustawodawcy na fakt czerpania zysków z nielegalnego urządzania gier hazardowych przez podmioty nieodprowadzające z tego tytułu podatku od gier, należności i opłat. Z tego względu nie można mówić o naruszeniu zasady ne bis in idem, ponieważ tylko kara przewidziana w art. 107 k.k.s. ma charakter odwetowy. W przypadku zbiegu pieniężnej kary administracyjnej z art. 89 u.g.h. z sankcją karną z art. 107 k.k.s. występuje ten sam sprawca, natomiast czynem zagrożonym sankcją państwa jest, z jednej strony naruszenie porządku prawnego podlegające odpowiedzialności administracyjnej, z drugiej strony, w wyniku tego naruszenia, następuje naruszenie określonych dóbr prawnie chronionych podlegające odpowiedzialności karnej. Odpowiedzialność karna i odpowiedzialność administracyjna nie są niekonstytucyjnym karaniem za to samo, są to różne skutki danego czynu naruszającego różne dobra prawnie chronione (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2015 r., sygn. akt P 32/12). W realiach niniejszej sprawy brak zatem było podstaw faktycznych do odstąpienie od nałożenia kary administracyjnej.
Sąd uznał ponadto za nieuzasadniony zarzut naruszenia art. 189g § 1 k.p.a., który stanowi, że administracyjna kara pieniężna nie może zostać nałożona, jeżeli upłynęło pięć lat od dnia naruszenia prawa albo wystąpienia skutków naruszenia prawa.
Stosownie do tej regulacji dostrzec należy, że w niniejszej sprawie okoliczność urządzania przez skarżącego gier na automacie poza kasynem gry została stwierdzona w dniu 11 lipca 2019 r., wobec czego pięcioletni termin przedawnienia prawa do nałożenia na skarżącego kary pieniężnej kończył swój bieg w dniu 11 lipca 2024 r. Sąd podziela przy tym pogląd orzecznictwa, zgodnie z którym przedawnienie kompetencji do nałożenia administracyjnej kary pieniężnej w drodze decyzji administracyjnej (art. 189b k.p.a.) oraz powiązany z nim zakaz jej wykonania z powodu upływu pięciu lat od dnia naruszenia prawa albo wystąpienia skutków tego naruszenia powinny zostać odniesione do czynności wydania decyzji o nałożeniu kary, a nie do czynności doręczenia tej decyzji (por. wyrok NSA z dnia 18 stycznia 2024 r., sygn. akt II GSK 568/23).
Na podstawie wykładni systemowej przyjąć należy, że jeżeli ustawodawca zmierza do powiązania zdarzenia przerywającego bieg terminu przedawnienia danego obowiązku z czynnością doręczenia decyzji konkretyzującej ten obowiązek, to zasadniczo daje temu wyraz w tekście normatywnym (por. na tle przedawnienia kompetencji do decyzyjnej konkretyzacji obowiązku podatkowego – art. 68 § 1 o.p. – "Zobowiązanie podatkowe, o którym mowa w art. 21 § 1 pkt 2, nie powstaje, jeżeli decyzja ustalająca to zobowiązanie została doręczona po upływie 3 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym powstał obowiązek podatkowy."). Trzeba ponadto zauważyć, że w niniejszej sprawie nie można było na podstawie art. 91 u.g.h. zastosować odpowiednio przepisu art. 68 o.p., albowiem w aktualnym stanie orzecznictwa sądów administracyjnych przyjmuje się, że zagadnienie przedawnienia administracyjnych kar pieniężnych za nielegalne organizowanie gier hazardowych zostało w sposób zupełny uregulowane w art. 189g k.p.a. Z regulacji art. 189g § 1 w zw. z art. 189b § 1 k.p.a. wynika natomiast jasno, że właściwy organ nie może nałożyć administracyjnej kary pieniężnej w drodze decyzji administracyjnej (a więc wydać tego rodzaju decyzji w pierwszej lub drugiej instancji), jeżeli od dnia naruszenia prawa albo wystąpienia skutków naruszenia prawa upłynęło co najmniej pięć lat. Takie ujęcie normatywne ograniczenia czasowego wykonywania kompetencji jurysdykcyjnej jest równoważne z przepisami, które wprost stanowią, że po upływie określonego terminu od dnia pewnego zdarzenia prawnego nie wydaje się decyzji ustalającej (nakładającej) skonkretyzowany obowiązek administracyjnoprawny (por. wyrok NSA z dnia 3 lipca 2024 r., sygn. akt II GSK 2387/23).
W niniejszej sprawie, co wymaga powtórzenia, decyzja odwoławcza została wydana w dniu 22 sierpnia 2024 r., a więc po upływie pięcioletniego terminu od stwierdzenia w dniu 11 lipca 2019 r. urządzania przez skarżącego spornych gier hazardowych na automacie. W kwestii przedawnienia nałożenia na skarżącego administracyjnej kary pieniężnej Sąd podziela jednak stanowisko organu odwoławczego co do wykładni i stosowania w niniejszej sprawie art. 15zzr ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2024 r., poz. 340 ze zm.) zwanej ustawą covidową. W konsekwencji też Sąd uznał, że w niniejszej sprawie nie doszło do przedawnienia prawa do wymierzenia skarżącemu orzeczonej kary pieniężnej.
Istota sporu co do tej kwestii sprowadza się zasadniczo do tego, czy art. 15zzr ust. 1 ustawy covidwej stosuje się z mocą obowiązującą od dnia 31 marca 2020 r., tj. od dnia wejścia w życie ustawy z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2020 r., poz. 568) – jak twierdzi skarżący, czy też jak przyjął organ odwoławczy przepis ten ma zastosowanie od dnia 14 marca 2020 r., a więc od chwili wprowadzenia na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemicznego ogłoszonego z powodu COVID-19. W konsekwencji też, przedmiotem sporu był okres na jaki doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia karalności, przewidzianego w art. 189g § 1 k.p.a.
W związku z tym sporem wskazać należy, że pojawiające się w orzecznictwie sądów administracyjnych rozbieżności w przedmiocie czasu trwania zawieszenia biegu przedawnienia nakładania kar administracyjnych, tj. czy przez okres 54, czy 71 dni, rozstrzygnął Naczelny Sąd Administracyjny wyrażając w aktualnych orzeczeniach pogląd, że czas trwania zawieszenia biegu terminu przedawnienia w opisanej sytuacji wynosił 71 dni (por. wyroki NSA z dnia stycznia 2024 r., sygn. akt II GSK 568/23, z dnia 3 lipca 2024 r., sygn. II GSK 2387/23, z dnia 23 maja 2024 r., sygn. II GSK 1928/23, z dnia 21 marca 2024 r., sygn. II GSK 2040/21, z dnia 23 stycznia 2024 r., sygn. II GSK 771/23).
Powyższy pogląd skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni akceptuje. W tym zakresie uwzględnić należało, że zgodnie z art. 15 zzr ust. 1 pkt 3 ustawy covidowej w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 bieg przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów przedawnienia - nie rozpoczynał się, a rozpoczęty ulegał zawieszeniu na "ten okres". Stan zagrożenia epidemicznego obowiązywał w Polsce w okresie od 14 marca 2020 r. do dnia 19 marca 2020 r. (§ 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 13 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczpospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemicznego - Dz.U. z 2020 r., poz. 433), natomiast od dnia 20 marca 2020 r. obowiązywał stan epidemii w związku z zakażeniami wirusem SARS-Co V-2 (§ 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczpospolitej Polskiej stanu epidemii - Dz. U. z 2020 r., poz. 491). Z kolei ustawą z 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o COVID-19 (Dz. U. z 2020 r., poz. 568) dodano do ustawy z 2 marca 2020 r. omawiany przepis art. 15 zzr. Mimo, że przepis ten wszedł w życie 31 marca 2020 r., to wprowadzone nim rozwiązanie należy odnieść do stanów zaistniałych począwszy od 14 marca 2020 r. (stan zagrożenia epidemicznego) a następnie 20 marca 2020 r. (stan epidemii), co wynika wprost z jego treści (oba stany zostały w nim wymienione wprost oraz wskazano, że bieg terminów nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na "ten okres") i dowodzi, że intencją ustawodawcy było nadanie przepisowi art. 15 zzr ust. 1 ustawy covidowej takiego właśnie znaczenia. Skoro zatem zawieszenie omawianego terminu nastąpiło z dniem 14 marca 2020 r. i trwało do dnia 23 maja 2020 r. (art. 46 pkt 20 w związku z art. 76 oraz art. 68 ust. 2 ustawy z 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2, Dz.U. z 2020 r., poz. 875), to o 71 dni z mocy prawa został przesunięty termin - przewidziany przepisami prawa administracyjnego - do wydania decyzji w przedmiocie administracyjnej kary pieniężnej.
Nie można przy tym mówić w tym zakresie o naruszeniu wartości konstytucyjnych przez odczytywanie spornego przepisu w sposób, który nadaje mu charakter retroaktywny. W orzecznictwie NSA słusznie zauważono, że zawieszenie biegu przewidzianego przepisami prawa administracyjnego terminu przedawnienia było jednym ze środków zapobieżenia negatywnym skutkom zaistnienia sytuacji nadzwyczajnej, jaką było zagrożenie epidemiczne SARS-CoV-2. Środek ten był stosowany do już istniejącego - bo ogłoszonego wcześniej rozporządzeniem Ministra Zdrowia z 13 marca 2020 r. - stanu zagrożenia epidemicznego, który w znaczeniu prawnym obowiązywał w określonych ramach czasowych. W rezultacie należy przyjąć, że normatywne skutki zastosowanego środka zapobiegawczego odnoszą się do całego okresu obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego i nie oznacza to w tym przypadku wstecznego działania prawa (por. wyrok NSA z 23 maja 2024 r., sygn. akt II GSK 1928/23 i powołany tam wyrok NSA z 23 stycznia 2024 r., sygn. akt II GSK 771/23).
Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 12 marca 2024 r., sygn. akt II GSK 2040/21, w polskim porządku prawnym obowiązuje norma dopuszczająca możliwość nadania aktowi normatywnemu wstecznej mocy obowiązującej, jeżeli zasady demokratycznego państwa prawnego nie stoją temu na przeszkodzie (art. 5 ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów – tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 1461). Retrospektywne wiązanie skutków prawnych z wcześniejszym faktem "okresu obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii, ogłoszonego z powodu COVID-19" pozostaje w związku z potrzebą gwarancji prawa do sądu w sytuacji nadzwyczajnej i jako takie nie jest sprzeczne z zasadami demokratycznego państwa prawnego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 lutego 2021 r., sygn. akt III OZ 99/21).
Niewątpliwie zasada niedziałania prawa wstecz (lex retro non agit) jest fundamentalną zasadą porządku prawnego, chroniącą bezpieczeństwo prawne i wymagającą bezwzględnego i jednolitego przestrzegania. Należy jednak stwierdzić, że zasada ta nie ma charakteru absolutnego i można od niej wyjątkowo odstępować, z usprawiedliwionych względów. Przepisy działające wstecz można bowiem wyjątkowo uznać za zgodne z zasadą demokratycznego państwa prawnego, jeżeli: 1) nie są to przepisy prawa karnego ani regulacje zakładające podporządkowanie jednostki państwu (np. prawo daninowe); 2) mają one rangę ustawową; 3) ich wprowadzenie jest konieczne (niezbędne) dla realizacji lub ochrony innych, ważniejszych i konkretnie wskazanych wartości konstytucyjnych; 4) spełniona jest zasada proporcjonalności, tzn. racje konstytucyjne przemawiające za retroaktywnością równoważą jej negatywne skutki; 5) nie powodują one ograniczenia praw lub zwiększenia zobowiązań adresatów norm prawnych, a przeciwnie – poprawiają sytuację prawną niektórych adresatów danej normy prawnej; 6) problem rozwiązywany przez te regulacje nie był znany ustawodawcy wcześniej i nie mógł być rozwiązany z wyprzedzeniem bez użycia przepisów działających wstecz.
W konsekwencji, działanie prawa wstecz nie oznacza naruszenia art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, o ile tak wprowadzone przepisy polepszają sytuację prawną niektórych adresatów danej normy prawnej i zarazem nie pogarszają sytuacji prawnej pozostałych jej adresatów (por. M. Makowski, Terminy prawa administracyjnego i postępowania sądowoadministracyjnego według specustawy koronawirusowej, LEX/el. 2020 i powołane tam orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego).
Powołany przepis art. 15zzr ust. 1 wszedł wprawdzie w życie z dniem 31 marca 2020 r. jednak ustawodawca w sposób wyraźny wskazał w nim, że nierozpoczęcie biegu terminów jak i zawieszenie terminów już rozpoczętych obowiązuje w czasie zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii. Wykładnia językowa art. 15zzr ust. 1 ustawy zmieniającej z dnia 31 marca 2020 r. prowadzi do wniosku, że intencją ustawodawcy było uregulowanie kwestii biegu terminu przedawnienia zarówno w odniesieniu do uchylonego już i wyraźnie wymienionego w treści przepisu stanu zagrożenia epidemicznego, jak i trwającego stanu epidemii. Skoro stan zagrożenia epidemicznego obowiązywał na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej od dnia 14 marca 2020 r., to należy przyjąć, że od tej daty z mocy prawa nastąpił skutek wynikający z tej normy prawnej. Przyjęcie wykładni ograniczającej moc obowiązującego przepisu art. 15zzr do okresu od jego wejścia w życie (31 marca 2020 r.), stanowiłoby zaprzeczenie racjonalności ustawodawcy. W dniu 16 maja 2020 r. weszła w życie ustawa z 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz.U. poz. 875). Przedmiotową ustawą uchylono m.in. art. 15zzr i art. 15zzs ustawy COVID-19. Zgodnie z przepisem przejściowym zawartym w art. 68 ustawy z 14 maja 2020 r. terminy, których bieg został wstrzymany lub zawieszony na podstawie art. 15zzr ust. 1 lub art. 15zzs ust. 1 ustawy COVID-19 biegną dalej po upływie 7 dni od dnia wejścia w życie ww. ustawy, tj. od 24 maja 2020 r.
Odnosząc skutki powyższych regulacji do niniejszej sprawy należało przyjąć, że pięcioletni termin przedawnienia prawa do nałożenia na skarżącego kary pieniężnej, zgodnie z art. 189g § 1 k.p.a. rozpoczął swój bieg w dniu 11 lipca 2019 r. i uległ zawieszaniu od dnia 14 marca 2020 r. do dnia 23 maja 2024 r. (włącznie), tj. na okres 71 dni. Pozostałe dni terminu należało zatem liczyć od dnia 24 maja 2020 r. i należało przyjąć, że wskazany termin upływał dopiero 20 września 2024 r. W konsekwencji skoro zaskarżona decyzja została wydania w dniu 22 sierpnia 2024 r. w niniejszej sprawie nie doszło przedawnienia nałożenia na skarżącego przedmiotowej kary i naruszenia art. 189g § 1 k.p.a.
Brak też było podstaw do miarkowania jej wysokości na podstawie art. 189d k.p.a. Przepisy ustawy o grach hazardowych mają bowiem charakter szczególny w stosunku do przepisów zawartych w dziale IVa k.p.a. Wysokość kary za naruszenie z art. 89 ust. 1 pkt 1 u.g.h. została określona w art. 89 ust. 4 pkt 1 lit. a u.g.h. w sposób kwotowy i sztywny, bez ustalenia możliwości jej miarkowania. Nie mogła więc tu znaleźć zastosowania regulacja dotycząca dyrektyw wymiaru kary z art. 189d k.p.a.
Reasumując, w ocenie Sądu przedstawione w skardze zarzuty nie zasługiwały na uwzględnienie. Postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie przeprowadzone zostało prawidłowo i doprowadziło do ustalenia stanu faktycznego niezbędnego do podjęcia rozstrzygnięcia o nałożeniu na skarżącego kary pieniężnej na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 1 u.g.h. W sprawie prawidłowo zebrano i oceniono materiał dowodowy, a w zaskarżonej decyzji wyjaśniono okoliczności faktyczne istotne z punktu widzenia podjęcia rozstrzygnięcia.
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 17.07.2026. · Źródło