I SA/Op 97/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi W. R. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 27 lutego 2013 r. Nr [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela w sprawie zgłoszonych zarzutów egzekucyjnych p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z 28 stycznia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu odrzucił skargę W. R. (dalej jako skarżący) na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 27 lutego 2013 r. Nr [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela w sprawie zgłoszonych zarzutów egzekucyjnych, z uwagi na nieziszczenie wpisu od skargi w kwocie 100 zł, wymaganego na mocy § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, 2193). Po zapadłym postanowieniu koszty sądowe w przedmiotowej sprawie obejmują wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W dniu 10 lutego 2015 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu wpłynął wniosek skarżącego, sporządzony na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j Dz. U. z 2012 r., poz.270) - zwanej dalej p.p.s.a., w którym zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienia adwokata. W treści wniosku oświadczył, że sam prowadzi gospodarstwo domowe, nie uzyskuje jakichkolwiek dochodów, a także nie posiada żadnego majątku. Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył, co następuje: Stosownie bowiem do art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, które obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym m.in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków. Koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków (art. 211 p.p.s.a.). Opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna (art. 212 § 1 p.p.s.a.). Zatem wniosek skarżącego dotyczący prawa pomocy w całości należy rozpatrywać w kontekście przesłanek zawartych w art. 246 § 1, pkt 1 i 2 p.p.s.a.. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym, zgodnie z art. 246 § 1, pkt 1 p.p.s.a., następuje gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a., następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego jest podnoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z kolei w innym postanowieniu NSA (postanowienie z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8) stwierdził, iż "udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe". Przy czym wymaga podkreślenia, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Referendarz sądowy analizując informacje przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy uznał, iż były one niewystarczające do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej. W związku z czym pismem z 17 lutego 2015 r. został wezwany do przekazania w terminie siedmiu dni od dnia otrzymania wezwania: - pisemnej (szczegółowej) informacji na temat kosztów ponoszonych przez niego na bieżące utrzymanie (tj. kosztów z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje, w tym pozycje dotyczące kosztów utrzymania mieszkania, zakupu wyżywienia i innych niezbędnych dla utrzymania wydatków) wraz dokumentami potwierdzającymi fakt i wysokość ich poniesienia, - pisemnej informacji odnośnie innych wydatków niż bieżące koszty utrzymania również z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi taki stan, - pisemnej informacji odnośnie źródeł finansowych umożliwiających pokrycie tych koszów wraz z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi prawdziwość informacji w tym zakresie, - stosownych zaświadczeń z urzędu pracy, z których wynikałoby, iż skarżący posiada status osoby bezrobotnej, - kserokopii zeznania o wysokości dochodów osiąganych za 2013 r. i 2014 r. (PIT), - wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych za ostatnie trzy miesiące. W odpowiedzi skarżący przedłożył pismo (sporządzone 9 marca 2015 r.), w którym wskazał, że obecnie uzyskuje dochody ze zbiórki złomu w wysokości 400 zł, które w całości przeznaczane są na zakup żywności, że nie opłaca zasądzonych alimentów w kwocie 900 zł, że nie posiada rachunków i lokat bankowych, że aktualnie nie korzysta z pomocy instytucji publicznych (nie przyjmuje również od osób prywatnych żadnych środków pieniężnych), że nie zamierza ujawnić osoby umożliwiającej mu zamieszkanie w lokalu mieszkalnym (i tym samym kto i w jakim zakresie ponosi koszty z tym związane), oraz że dwukrotnie próbował się zarejestrować jako bezrobotny bez skutku z uwagi na niemożność zgromadzenia żądanych przez urząd pracy dokumentów.. W ocenie referendarza przekazane przez skarżącego w powyższym piśmie informacje w żadnym razie nie można uznać za wywiązanie się z obowiązku pełnego i rzetelnego wyjaśnienia okoliczności związanych z jego sytuacją majątkową i finansową, nałożonego pismem 17 lutego 2015 r. Przede wszystkim skarżący nie udzielił wystarczającej informacji zarówno odnośnie kosztów swojego utrzymania i zakresu wydatków mieszczących się w tym pojęciu jak też źródeł utrzymania. Nie sposób bowiem przyjąć, iż skarżący wyjaśnił okoliczności związane z kosztami utrzymania i źródeł ich pokrycia, ograniczając się do stwierdzenia, że jedynymi jego źródłem dochodu są dochody uzyskiwane ze zbiórki złomu w wysokości 400 zł, które w całości przeznacza na zakup żywności. Powszechnie znaną okolicznością jest to, iż w zakresie bieżących kosztów utrzymania mieszczą się również inne wydatki, chociażby takie jak wydatki związane z zamieszkaniem, zakupem środków higieny, odzieży, obuwia itp. Skarżący nie przekazał żadnych informacji w tym zakresie. Nie wykazał również źródeł pokrycia tych wydatków. Poza tym oświadczenie skarżącego o dochodach uzyskiwanych ze zbiórki złomu nie zostało w żaden sposób udokumentowane. Opisane wyżej okoliczności wskazują na brak współdziałania skarżącego w zakresie ustalenia prawidłowego stanu faktycznego dotyczącego jego rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej. Postępowanie w tym przedmiocie zakłada bowiem konieczność współpracy wnioskodawcy z sądem, z negatywnym dla niego skutkiem w przypadku uchylenia się od tej współpracy (por. postanowienia NSA z dnia 1 lutego 2014 r., II FZ 1584/13 i dnia 11 lutego 2014 r., II FZ 1474/14). W innym postanowieniu (z dnia 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10) NSA podkreślił, iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy (dostępne na stronie internetowej http:// orzeczenia.nsa.gov.pl). Poza tym należy nadmienić, że o ile nie przeprowadzenie, w oparciu o przepis art. 255 p.p.s.a., postępowania uzupełniającego co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, w sytuacji, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą wątpliwości, jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie informacji wskazanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 5.09.2005 r., II FZ 414/05; postanowienie NSA z 14.09.2005 r., II FZ 575/05; postanowienie NSA z 10.01.2008 r., II FZ 540/07 niepubl.). Zatem w sytuacji gdy skarżący nie przekazał dowodów mogących obrazować w pełni jego sytuację finansową i majątkową należało uznać, iż nie wykazał, że spełnia przesłanki określone w art. 246 § 1 p.p.s.a. W związku z powyższym orzeczono jak w sentencji.