I SA/Op 986/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kozicka po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi D. K. na Dyrektora Zakładu Karnego w [...] w przedmiocie zawiadomienia o przestępstwie postanawia odrzucić skargę. D. K. (zwany dalej także skarżącym) pismem, na którym widnieje data 30 września 2024 r. i 1 października 2024 r., wniósł bezpośrednio do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skargę, której przedmiotem uczynił zawiadomienie o przestępstwie, do jakiego doszło - jego zdaniem - w Zakładzie Karnym w [...]. Skarżący zarzucił funkcjonariuszom tego Zakładu, nadzorowanym przez Dyrektora Zakładu Karnego w [...] (zwany dalej Dyrektorem ZK), że naruszyli nietykalność cielesną jednego z osadzonych, a także użyli gróźb wobec skarżącego jako świadka całego zdarzenia. Skarga powyższa została przesłana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, w załączeniu do pisma z 10 października 2024 r. do Dyrektora Zakładu Karnego w [...], w celu udzielenia odpowiedzi na skargę w terminie 30 dni od dnia jej doręczenia, o czym powiadomiono skarżącego. W piśmie tym WSA we Wrocławiu wskazał, że sądem administracyjnym właściwym miejscowo w tej sprawie jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, stosownie do art. 13 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935) - zwanej dalej P.p.s.a. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Zakładu Karnego w [...], wniósł o jej odrzucenie i obciążenie skarżącego kosztami postępowania. Uzasadniając swoje stanowisko organ wyjaśnił, że skarżący pismem z 17 lipca 2024 r. zwrócił się do Sądu Okręgowego w O., [...] Wydziału Penitencjarnego, ze skargą na funkcjonariuszy Służby Więziennej Zakładu Karnego w [...], którzy mieli skarżącego zastraszać, pobić, uniemożliwić wykonanie połączenia telefonicznego. Pismem z 21 sierpnia 2024 r. Dyrektor ZK przesłał sprawozdanie z przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego zarzuty Sądowi Okręgowemu w O. skarżącego wraz z zebranym materiałem dowodowym. Pismem z 4 września 2024 r. Sąd Okręgowy w O., [...] Wydział Penitencjarny, przedstawił stanowisko w sprawie skargi D. K. uznając ją za bezzasadną. W ocenie Dyrektora ZK, skarga D. K. złożona w sprawie i skierowana do sądu administracyjnego, zawiera zarzuty o treści tożsamej z tymi skierowanymi do Sądu Okręgowego w O. Zdaniem Dyrektora ZK jest ona niedopuszczalna, jako niepodlegająca kognicji sądów administracyjnych, gdyż w pierwszej kolejności organem właściwym w sprawach związanych z odbywaniem kary jest sędzia penitencjarny, sprawujący zgodnie z art. 32 ustawy z 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. z 2024 r. poz. 706) - dalej zwanej k.k.w. – nadzór nad legalnością i prawidłowością wykonywania kary pozbawienia wolności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje: Skarga podlega odrzuceniu. W pierwszej kolejności wyjaśnienia wymaga, że zakres kontroli działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne wyznacza treść art. 3 P.p.s.a. Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 1 P.p.s.a., jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego, skarga podlega odrzuceniu. W związku z przedmiotem opisanej we wstępie skargi wskazać należy, że zgodnie z art. 3 § 2 P.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie Kodeks postępowania administracyjnego, postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy Ordynacja podatkowa, postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej, oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających; 4b) opinie, o których mowa w art. 119 zzl § 1 ustawy Ordynacja podatkowa, i odmowy wydania tych opinii; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a; 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Sąd administracyjny orzeka także w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosuje środki określone w tych przepisach (art. 3 § 2a i § 3 P.p.s.a.). W pojęciu sprawy sądowoadministracyjnej mieści się zatem kontrola działalności administracji publicznej w zakresie wyznaczonym enumeratywnie w art. 3 P.p.s.a. oraz kontrola innych kwestii rozpoznawanych w postępowaniu prowadzonym na podstawie przepisów P.p.s.a., jak wymienione w art. 4 P.p.s.a. spory o właściwość oraz spory kompetencyjne, a także przekazanych z mocy ustaw odrębnych. Oznacza to, że sąd administracyjny nie jest właściwy do rozpoznawania spraw, które nie zostały wymienione w cytowanych przepisach. Jeżeli dana sprawa nie należy do kategorii wskazanych w art. 3 i art. 4 P.p.s.a., to nie należy do właściwości sądu administracyjnego, co skutkuje koniecznością odrzucenia wniesionej skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 P.p.s.a. W niniejszej sprawie D. K. wniósł skargę na nieprawidłowe działania funkcjonariuszy Służby Więziennej w Zakładzie Karnym w [...], polegające na naruszeniu nietykalności osobistej w tym Zakładzie osadzonego, nazywając ją zawiadomieniem o przestępstwie. W tym celu D. K. nie wykazał jednak, aby działania te polegały na wydaniu przewidzianego prawem aktu lub czynności w indywidualnej sprawie administracyjnej (art. 3 § 2 pkt 8-9 P.p.s.a.). Skarżący nie wskazał również, aby kwestionował jakiś akt lub czynność spośród wymienionych w treści przepisu art. 3 § 2 P.p.s.a., to jest aktów wydawanych na podstawie przepisów prawa administracyjnego, w przedmiocie których kognicja należy do wojewódzkiego sądu administracyjnego. W niniejszej sprawie nie został więc wydany żaden akt podlegający kontroli sądowoadministracyjnej. W tym stanie rzeczy, skarga jest niedopuszczalna i podlega odrzuceniu. Wskazać należy bowiem, że nadzór nad legalnością i prawidłowością wykonywania kary pozbawienia wolności, zastępczej kary pozbawienia wolności, kary aresztu wojskowego, kary aresztu lub zastępczej kary aresztu, kary porządkowej, tymczasowego aresztowania, zatrzymania, środka przymusu skutkującego pozbawieniem wolności oraz środka zabezpieczającego związanego z umieszczeniem w zakładzie psychiatrycznym sprawuje, na co trafnie wskazał w odpowiedzi na skargę Dyrektor ZK, sędzia penitencjarny (art. 32 k.k.w). Natomiast zgodnie z § 2 ust. 1 rozporządzenia z dnia 14 września 2022 r. w sprawie sposobów załatwiania wniosków, skarg i próśb osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1960) - zwanego dalej rozporządzeniem, skargi dotyczące działalności jednostek organizacyjnych oraz postępowania funkcjonariusza Służby Więziennej, zwanego dalej "funkcjonariuszem" i pracownika Służby Więziennej, zwanego dalej "pracownikiem" załatwiają odpowiednio - w zależności od treści skargi i zarzutów w niej podniesionych: kierownik jednostki organizacyjnej, dyrektor okręgowy Służby Więziennej, Dyrektor Generalny Służby Więziennej. W myśl natomiast art. 1 § 1 k.k.w., wykonywanie orzeczeń w postępowaniu karnym, w postępowaniu w sprawach o przestępstwa skarbowe i wykroczenia skarbowe i w postępowaniu w sprawach o wykroczenia oraz kar porządkowych i środków przymusu skutkujących pozbawieniem wolności odbywa się według przepisów kodeksu, chyba że ustawa stanowi inaczej. Zgodnie z art. 6 § 2 k.k.w., skazany może składać wnioski, skargi i prośby do organów wykonujących orzeczenie. Prawo skazanego do składania wniosków, skarg i próśb przewidziane jest także w art. 102 pkt 10 k.k.w., zgodnie z którym skazany ma prawo w szczególności do składania wniosków, skarg i próśb organowi właściwemu do ich rozpatrzenia oraz przedstawiania ich, w nieobecności innych osób, administracji zakładu karnego, kierownikom jednostek organizacyjnych Służby Więziennej, sędziemu penitencjarnemu, prokuratorowi i Rzecznikowi Praw Obywatelskich. Uszczegółowienie zasad składania oraz załatwiana skarg i wniosków nastąpiło we wskazanym rozporządzeniu. Ten akt normatywny wskazuje organy właściwe w tych sprawach, terminy załatwienia skarg i określa szereg czynności trybu postępowania, jak i organy sprawujące nadzór nad jednostką, do której skierowano skargę. Skazany może także, jeżeli kodeks karny wykonawczy nie stanowi inaczej, na podstawie art. 7 § 1 tej ustawy, zaskarżyć do sądu decyzje organów postępowania wykonawczego wymienionych w art. 2 pkt 3-6 i 10 k.k.w., w tym decyzje dyrektora zakładu karnego, aresztu śledczego, a także dyrektora okręgowego i Dyrektora Generalnego Służby Więziennej. Stosownie do treści art. 7 § 2 k.k.w., skargi rozpoznaje sąd powszechny właściwy zgodnie z art. 3 k.k.w. W sprawach dotyczących odbywania kary pozbawienia wolności, zastępczej kary pozbawienia wolności, kary aresztu wojskowego, kary aresztu lub zastępczej kary aresztu, kary porządkowej oraz środka przymusu skutkującego pozbawienie wolności, wykonywania orzeczenia o warunkowym przedterminowym zwolnieniu oraz środka zabezpieczającego polegającego na umieszczeniu w zakładzie psychiatrycznym sądem właściwym jest sąd penitencjarny. W niniejszej sprawie skarżący przedmiotem skargi uczynił działania funkcjonariuszy Służby Więziennej w ZK, polegające na naruszeniu nietykalności osobistej skarżącego. Wniesiona skarga dotyczy zatem w istocie nieprawidłowego działania zaskarżonego organu i nadzoru nad podległymi organowi funkcjonariuszami. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że sąd administracyjny nie jest właściwy w sprawach skarg na działania (brak prawidłowych działań) organu postępowania wykonawczego, to jest dyrektora zakładu karnego (art. 2 pkt 5 k.k.w.) w zakresie wskazanym przez skarżącego. Należy powtórzyć, że zarzucane Dyrektorowi ZK nieprawidłowości, nie dotyczą sprawy, w której organ zobowiązany byłby do wydania decyzji, postanowienia albo innego aktu lub czynności podlegającej kognicji sądów administracyjnych. Sądy administracyjne nie sprawują bowiem kontroli nad sposobem załatwiania skarg i wniosków wnoszonych przez osoby osadzone do administracji zakładów karnych i aresztów śledczych (por. postanowienie NSA z 15 czerwca 2021 r., sygn. akt III OSK 4453/21, dostępne na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Warto także odnotować, że jeżeli zamiarem skarżącego było zawiadomienie o możliwości popełnienia przestępstwie, to czynność przyjęcia i nadania biegu zawiadomieniu o tym należy do zadań prokuratury ze sfery porządku publicznego i sfery karnej. Te mieszczą się w domenie – najogólniej ujmując – prokuratur i sądów powszechnych (karnych), a nie sądów administracyjnych. W k.p.k. został bowiem wprowadzony zapis dotyczący społecznego obowiązku zawiadomienia o przestępstwie (art. 304 § 1 k.p.k.). Zgodnie z tym przepisem prawa, każdy kto dowiedział się o popełnieniu przestępstwa ściganego z urzędu, ma obowiązek zawiadomić o tym fakcie prokuratora lub Policję. W tym stanie rzeczy, niniejsza sprawa nie mieści się we wskazanym wyżej katalogu aktów i czynności poddanych kognicji sądu administracyjnego. Obowiązujący stan prawny nie upoważnia do zakwalifikowania przedmiotowej skargi do spraw, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 8 albo pkt 9 P.p.s.a. Zatem przedmiotowa skarga jest niedopuszczalna i podlega odrzuceniu. Z uwagi na to, brak było podstaw do zasądzenia na rzecz organu kosztów postępowania sądowego. Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.