I SO/Op 4/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu w dniu 31 lipca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie z wniosku Z. A. o wyłączenie wszystkich sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach w sprawie o sygn. akt I SA/GL 897/11 ze skargi Z. A.- Firma Handlowo-Usługowa "A" w C. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 29 czerwca 2011 r., nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości, p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z 20 kwietnia 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił wniosek Z. A. (zwanej dalej skarżącą) o wyłączenie od rozpoznania sprawy I SA/GL 897/11 sędziów (poza jednym) orzekających w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach. Od postanowienia oddalającego jej wniosek złożyła zażalenie, od którego pobiera się wpis w wysokości 100 zł. Składając zażalenie skarżąca zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem z 27 czerwca 2012 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w efekcie rozpatrzenia sprzeciwu postanowieniem z 30 lipca 2012 r. również odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. W związku z powyższym, zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z 6 września 2012 r., wezwano skarżącą do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia w kwocie 100 zł w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia odpisu zarządzenia. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca, pismem z 2 października 2012 r., ponownie wniosła o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia kosztów wpisu należnego od zażalenia, powołując się na zmianę sytuacji finansowej spowodowaną utratą przychodów ze sprzedaży praw majątkowych. Postanowieniem z 19 grudnia 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy, stwierdzając w uzasadnieniu, że nie nastąpiła zmiana okoliczności faktycznych na tyle aby uzasadniała zmianę uprzednio wydanego postanowienia. Postanowieniem z 25 kwietnia 2013 r. wydanym w sprawie o sygn. akt II FZ 177/13 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie wniesione na postanowienie z 19 grudnia 2012 r., uznając je za bezzasadne. W związku z powyższym, zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału tut. Sądu z 16 maja 2013 r., ponownie wezwano skarżącą do wykonania prawomocnego zarządzenia tegoż Przewodniczącego Wydziału z 6 września 2012 r. poprzez uiszczenie wpisu sądowego w wysokości 100 zł. Z uwagi na nieuiszczenie wpisu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu postanowieniem z 21 czerwca 2013 r. odrzucił zażalenie. Wcześniej, tj. w dniu 3 czerwca 2013 r. wpłynął do tut. Sądu wniosek skarżącej sporządzony na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2012, poz.270) - zwanej dalej p.p.s.a., w którym zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek skarżąca wskazała na brak dochodów, prowadzone egzekucje komornicze, zablokowanie działalności gospodarczej i narastające zadłużenie powstałe z winy organów administracji publicznej i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Odnośnie swojej sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej oświadczyła, że sama pozostaje w gospodarstwie domowym, że posiada dom mieszkalny, lokal mieszkalny (współwłasność z synem), grunty rolne o powierzchni 4,45 ha (współwłasność), pawilony handlowe do rozbiórki, certyfikaty zielone za czerwiec i lipiec 2012 r., oraz że uzyskuje dochody z tytułu renty w wysokości 1.797 zł. Jednocześnie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy skarżąca przedłożyła pismo o umorzenie zaległości podatkowych, kserokopię wniosku ZUS o łączne prowadzenie egzekucji oraz wyciąg z rachunku bankowego dotyczący operacji finansowych zawieranych w dniach 14 i 15 marca 2013 r. Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył , co następuje: Stosownie do art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, które obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym m.in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków. Koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków (art. 211 p.p.s.a.). Opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna (art. 212 § 1 p.p.s.a.). Zatem przedmiotowy wniosek dotyczący częściowego prawa pomocy należy rozpatrywać w kontekście przesłanki zawartej w art. 246 § 1, pkt.2 p.p.s.a. Zgodnie z art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Treść zacytowanego powyżej przepisu wskazuje, iż prawo pomocy stanowi instytucję wyjątkową, co oznacza, że udzielenie go może nastąpić jedynie w sytuacjach szczególnych, tj. takich gdy zapłata kosztów sądowych w określonej wysokości mogłaby spowodować utratę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencji tych osób oraz ich rodzin. Zatem przy rozpatrywaniu wniosku o prawo pomocy winno się uwzględniać, z jednej strony wysokość obciążeń finansowych jakie strona jest zobowiązana ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony jej możliwości finansowe. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Każda osoba wszczynająca postępowanie powinna liczyć się więc z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów. Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych i zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z kolei w innym postanowieniu NSA (postanowienie z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8) stwierdził, iż ,,udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe". Przy czym wymaga podkreślenia, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienia pełnych kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z 30 lipca 2009 r., I FZ 171/09, LEX nr 552205). Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Zatem jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Referendarz sądowy analizując informacje przedstawione przez skarżącą we wniosku o przyznanie prawa pomocy uznał, iż były niewystarczające do oceny jej rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej, tym samym do uznania czy nastąpiła istotna zmiana okoliczności faktycznych, które uzasadniałyby zmianę uprzednio wydanego postanowienia. W związku z czym, działając na podstawie art. 255 ustawy, pismem z 17 czerwca 2013 r. wezwano skarżącą do przekazania w terminie siedmiu dni od dnia otrzymania wezwania: - szczegółowej informacji na temat ponoszonych przez nią kosztów na bieżące utrzymanie (tj. z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje, w tym pozycje dotyczące wyżywienia i kosztów utrzymania domu mieszkalnego) wraz dokumentami potwierdzającymi fakt i wysokość ich poniesienia, - szczegółowej informacji odnośnie obciążeń dochodów innych niż bieżące wydatki (m.in. szczegółowej informacji odnośnie wskazanej we wniosku PPF egzekucji pieniężnej i zaległości, których dotyczy ta egzekucja ) wraz z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi te obciążenia, - szczegółowej pisemnej informacji odnośnie źródeł finansowych umożliwiających jej pokrycie tych koszów wraz z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi prawdziwość informacji w tym zakresie, - dowodów potwierdzających oświadczenie o prowadzeniu egzekucji z jej renty rodzinnej, - kserokopii zeznania o wysokości dochodów osiąganych w 2012 r. (PIT), - kserokopii deklaracji podatkowych (PIT-5) oraz ( VAT-7 ) za styczeń, luty, marzec, kwiecień i maj 2013 r., składanych w związku z prowadzeniem działalności gospodarczej, - wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych za ostatnie trzy miesiące. W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawczyni przekazała wyciągi z rachunku bankowego firmy A za okres od stycznia do maja 2013 r., a także kserokopie: zeznania (PIT-28) o wysokości uzyskanego przychodu w roku podatkowym 2012 wraz z informacją o przychodach podatnika z działalności prowadzonej na własne nazwisko (PIT-28/A), deklaracji dla podatku od towarów i usług (VAT-7) za okres od stycznia do maja 2013 r., postanowienia Wójta Gminy K. z 20 kwietnia 2012 r. o negatywnym zaopiniowaniu wniosku dotyczącego zwolnienia z zajęć komorniczych świadczenia rentowego, pisma Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w C. z 23 maja 2013 r. potwierdzające zaległości podatkowe wraz z listą zaległości za lata 2012 i 2013, pisma ZUS oddział w C. 18 czerwca 2013 r. potwierdzające zaległości składkowe za lata 2012-2013 (karty od 269 do 294). Wskazane wyżej kserokopie dokumentów jedynie w części można uznać za wywiązanie się z obowiązku nakreślonego w wezwaniu z 17.06.2013 r. Przede wszystkim należy wskazać, iż skarżąca nie wykazała i tym samym nie udokumentowała wydatków ponoszonych w związku z utrzymaniem gospodarstwa domowego, pomimo wyraźnego wezwania w tym zakresie. Brak danych dotyczących bieżących wydatków sprawia, iż staje się niemożliwym ustalenie czy poniesienie przez skarżącą kosztów sądowych mogłoby się wiązać z uszczerbkiem utrzymania uzasadniającym przyznanie prawa pomocy. Jak wskazano w postanowieniu WSA w Warszawie z 4 października 2006 r. nawet jeżeli znany jest poziom osiąganych przez stronę dochodów to brak danych dotyczących bieżących wydatków uniemożliwia ustalenie, czy poniesienie przez stronę kosztów postępowania uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy (przywołano: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LEX a Wolters Kluwer business, Warszawa 2011, s. 724). Powyższe wskazuje na brak współdziałania skarżącego w zakresie ustalenia prawidłowego stanu faktycznego dotyczącego jego rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej. W postanowieniu z dnia 5.11.2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10 NSA podkreślił, iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy (dostępne na stronie internetowej http:// orzeczenia.nsa.gov.pl ). Jednocześnie referendarz uznał, iż przedstawione przez skarżącą pozostałe informacje nie dają podstaw do zastosowania wobec niej instytucji przeznaczonych dla ludzi ubogich jakim jest instytucja prawa pomocy. Z przedłożonych przez nią dokumentów wynika bowiem, iż dysponuje znacznym potencjałem do gromadzenia środków finansowych w sposób ciągły przejawiający się w postaci uzyskiwanych przychodów. O potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą. Zatem badając tę okoliczność, na podstawie zeznania PIT-28 ustalono, iż w 2012 r. skarżąca z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskała przychody w wysokości 174.368,37 zł,. Natomiast z deklaracji VAT-7 wynika, iż w ostatnim okresie, tj. w okresie od stycznia do maja 2013 r., sprzedaż towarów i usług łącznie na terenie kraju wyniosła 43.141 zł. Oznacza to, że wpis od zażalenia stanowi zaledwie około 0,23%kwoty sprzedanych towarów i usług w podanym wyżej pięciomiesięcznym okresie rozliczeniowym i 0,057% przychodów za 2012 r. Zatem nie sposób przyjąć, iż skarżąca nie jest w stanie dokonać zapłaty wymaganych kosztów sądowych, stanowiących tak znikomą część środków pieniężnych, którymi obraca, nawet w sytuacji gdy z jej zasobów pieniężnych dokonywana jest egzekucja. W tym względzie należy również wskazać, iż skarząca mimo prowadzenia wobec niej egzekucji była w stanie uiścić wpis od skargi w kwocie 100 zł (z akt sprawy I SA/GL 897/11 przekazanych przez WSA w Gliwicach wynika, iż skarżąca w dniu 7 października 2011 r. uiściła wpis od skargi w wysokości 100 zł). Ponadto należy wskazać na posiadany przez skarżącą majątek oraz dochody z renty jako okoliczności wpływające na zwiększenie zakresu jej potencjału finansowego a zarazem dające większą możliwość wywiązania się z obowiązku zapłaty wymaganych kosztów sądowych. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono o odmowie przyznania prawa pomocy.