I SO/Op 7/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu w dniu 22 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie z wniosku Z. A. o wyłączenie wszystkich sędziów i referendarzy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach w sprawie o sygn. akt I SA/GL 840/14 ze skargi Z. A.- Firma "A" w [...] na decyzję dnia 15 maja 2014 r. nr [...] Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie w przedmiocie podatku od nieruchomości, p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z 18 lutego 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił wniosek Z. A. (zwanej dalej wnioskodawczynią) o wyłączenie od rozpoznania sprawy o sygn. akt I SA/GL 840/14 sędzi Teresy Randak orzekającej w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach, umarzył postępowanie w sprawie wyłączenia sędziego Włodzimierza Kubika i pozostawił w pozostałym zakresie wniosek o wyłączenie od rozpoznania sprawy o sygn. akt I SA/GL 840/14 sędziów i referendarzy sądowych orzekających w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach bez rozpoznania. Jednocześnie pouczono wnioskodawczynię o przysługującym jej zażaleniu na powyższe postanowienie, od którego pobierany jest wpis w wysokości 100 zł. Następnie na sporządzonym w dniu 2 kwietnia 2015 r. urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2012, poz. 270) - zwanej dalej p.p.s.a., wnioskodawczyni zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Odnośnie swojej sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej wnioskodawczyni oświadczyła, że pozostając sama w gospodarstwie domowym uzyskuje dochody z tytułu renty rodzinnej w wysokości 1.797 zł netto (po zajęciu dokonanym w trybie egzekucyjnym), z czego kwotę 400 zł miesięcznie przeznacza na spłatę kredytu. Wskazała również, że posiada dom mieszkalny (współwłasność z synem), lokal mieszkalny (pomieszczenie nad halą maszyn zakładu), nieruchomość rolną o łącznej powierzchni 4,46 ha i pawilony handlowe do rozbiórki. W załączeniu wnioskodawczyni przekazała kserokopie: pisma dotyczącego wstrzymania dostawy energii elektrycznej, decyzji w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego, pisma skierowanego do Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w Częstochowie w sprawie postępowań egzekucyjnych, harmonogramu spłat kredytu, wezwań do zapłaty zaległości za dostawę energii elektrycznej, faktur za usługę dystrybucji i sprzedaży energii elektrycznej. Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył , co następuje: Stosownie do art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, które obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym m.in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków. Koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków (art. 211 p.p.s.a.). Opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna (art. 212 § 1 p.p.s.a.). Zatem przedmiotowy wniosek dotyczący częściowego prawa pomocy należy rozpatrywać w kontekście przesłanki zawartej w art. 246 § 1, pkt.2 p.p.s.a. Zgodnie z art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że prawo pomocy w tym zakresie stanowi instytucję wyjątkową i dlatego udzielenie tego prawa może nastąpić jedynie w sytuacjach szczególnych i dotyczyć będzie osób charakteryzujących się ubóstwem w takim stopniu, że zapłata kosztów sądowych w określonej wysokości mogłaby spowodować utratę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencji tych osób oraz ich rodzin. Przepis ten również wskazuje, że przy rozpatrywaniu wniosku o prawo pomocy winno się uwzględniać, z jednej strony wysokość obciążeń finansowych jakie strona jest zobowiązana ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony jej możliwości finansowe. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego jest podnoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Każda osoba wszczynająca postępowanie powinna liczyć się więc z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów. Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych i zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z kolei w innym postanowieniu NSA (postanowienie z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8) stwierdził, iż ,,udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe". Przy czym wymaga podkreślenia, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienia pełnych kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z 30 lipca 2009 r., I FZ 171/09, LEX nr 552205). Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Referendarz sądowy analizując informacje przedstawione przez wnioskodawczynię we wniosku o przyznanie prawa pomocy uznał, iż były niewystarczające do prawidłowej oceny jej sytuacji majątkowej i finansowej, w związku z czym, działając na podstawie art. 255 ustawy, pismem z 14 kwietnia 2015 r. wezwano ją do przekazania w terminie 10 dni od dnia otrzymania wezwania: - szczegółowej pisemnej informacji na temat kosztów ponoszonych w skali miesiąca przez nią na bieżące utrzymanie (z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje, w tym pozycje dotyczące kosztów utrzymania mieszkania, zakupu wyżywienia i innych kosztów niezbędnych dla utrzymania z podaniem ich wysokości w skali miesiąca) wraz dokumentami potwierdzającymi fakt i wysokość poniesienia tych kosztów, - pisemnej informacji odnośnie innych wydatków niż bieżące koszty utrzymania również z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi taki stan, - szczegółowej informacji odnośnie wskazanej we wniosku o przyznanie prawa pomocy egzekucji pieniężnej i zaległości, których dotyczy ta egzekucja wraz z dowodami potwierdzającymi te informacje, - pisemnej informacji (sporządzonej w sposób czytelny) odnośnie źródeł dochodów, które umożliwiają pokrycie wydatków ponoszonych w jej gospodarstwie domowym wraz z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi prawdziwość informacji w tym zakresie, - kserokopii zeznania o wysokości dochodów osiąganych w 2013 r. i 2014 r., - kserokopii deklaracji podatkowych składanych dla celów opodatkowania działalności gospodarczej podatkiem dochodowym od osób fizycznych (PIT-5) oraz podatkiem od towarów i usług (VAT-7) za miesiące listopad, grudzień 2014 r. oraz styczeń, luty 2015 r., jeżeli obecnie prowadzi działalność gospodarczą, - kserokopii wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych za ostatnie trzy miesiące. W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawczyni przedłożyła pismo (sporządzone w dniu 4 maja 2015 r.), w którym wyraziła pogląd, iż żądane dodatkowe informacje i dowody są wynikiem "rzekomych wątpliwości" co do jej sytuacji bytowej, tym samym zarzucając Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Opolu działania w złej wierze. Powyższe wskazuje na brak współdziałania wnioskodawczyni w zakresie ustalenia prawidłowego stanu faktycznego dotyczącego jej rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej. W postanowieniu z dnia 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10 NSA podkreślił, iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy (dostępne na stronie internetowej http:// orzeczenia.nsa.gov.pl ). W innym orzeczeniu (postanowienie z 19 sierpnia 2013 r., sygn. akt II FPP 1/13; lex nr 1361212) NSA wskazał, iż "zwolnienie od kosztów sądowych może nastąpić jedynie w sytuacji, gdy w sposób niebudzący wątpliwości zostanie wykazane przez stronę, że jej sytuacja życiowa uzasadnia odstąpienie od ogólnej zasady wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Sąd nie może w tym względzie opierać się wyłącznie na twierdzeniach skarżącej, nie popartych żadnymi dokumentami źródłowymi". W związku z powyższym należało stwierdzić, iż wnioskodawczyni nie wykazała i tym samym nie udokumentowała wydatków, ponoszonych w związku z utrzymaniem gospodarstwa domowego, pomimo wyraźnego wezwania w tym zakresie. Wnioskodawczyni nie przekazała również wyciągów z posiadanego przez siebie rachunku bankowego, nie pozwalając tym samym referendarzowi na wolną od wątpliwości ocenę jej rzeczywistych możliwości finansowych. Niewiadomym jest bowiem aktualny stan rachunku, a także w jakim zakresie prowadzona jest z tego rachunku egzekucja pieniężna, w związku z czym nie sposób ocenić w jakim stopniu prowadzona egzekucja pieniężna ogranicza wnioskodawczynię w dysponowaniu środkami pieniężnymi. Z kolei nie przekazując żądanych zeznań i deklaracji podatkowych wnioskodawczyni nie wywiązała się również z obowiązku przekazania pełnych i udokumentowanych danych na temat skali osiąganych przychodów i dochodów. Poza tym należy nadmienić, że o ile nie przeprowadzenie, w oparciu o przepis art. 255 p.p.s.a., postępowania uzupełniającego co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, w sytuacji, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą wątpliwości, jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie informacji wskazanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 5.09.2005 r., II FZ 414/05; postanowienie NSA z 14.09.2005 r., II FZ 575/05; postanowienie NSA z 10.01.2008 r., II FZ 540/07 niepubl.). Zatem w sytuacji gdy wnioskodawczyni nie przekazała informacji i dowodów mogących obrazować w pełni jej sytuację finansową i majątkową należało uznać, iż nie wykazała, że spełnia przesłankę określoną w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono o odmowie przyznania prawa pomocy. Opole, 22 maja 2015 r. Zarządzenie: 1. 1.Odpis postanowienia przekazać wnioskodawczyni wraz z pouczeniem prawie, terminie i trybie wniesienia sprzeciwu zgodnie z treścią zawartą w druku dor.3. 2. Kalendarz 7 dni.