II SA/Op 101/18

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Anna Misiak-Janik po rozpoznaniu w dniu 26 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi E. M. na postanowienie Komisarza Wyborczego w Opolu I z dnia 27 września 2017 r. w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia mandatu radnego wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata postanawia: ustanowić dla skarżącego adwokata z urzędu. E. M. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, skargę na postanowienie Komisarza Wyborczego w Opolu I, z dnia 27 września 2017 r. w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia mandatu radnego. Skarga ta została oddalona wyrokiem tut. Sądu z dnia 26 kwietnia 2018 r., doręczonym skarżącemu, na jego wniosek wraz z uzasadnieniem na piśmie, w dniu 30 maja 2018 r. Skarżący wniósł w dniu 13 czerwca 2018 r. (data stempla pocztowego) na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w części poprzez ustanowienie adwokata. Uzasadniając wniosek wskazał, że, jest ciężko chory, w dniu 14 grudnia 2017 r. przeszedł [...] i [...], ma [...], choruje także na [...]. Ponadto podniósł, że oprócz złej sytuacji zdrowotnej i finansowej, jest w podeszłym wieku, ma [...] lat. Skarżący nie wskazał swoich dochodów, wydatków, czy majątku. Wobec tego referendarz sądowy, zwany też dalej "orzekającym", działając na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302), zwanej dalej "P.p.s.a.", postanowił wezwać skarżącego w terminie 7 dni od dnia otrzymania niniejszego wezwania do złożenia wyjaśnień i dokumentów, tj. - jakiej wysokości są koszty ponoszone przez skarżącego na utrzymanie jego domu (mieszkania lub innego lokalu), w którym zamieszkuje poprzez nadesłanie rachunków lub oświadczenia o ich wysokości za energię elektryczną, wodę itp., - jaki tytuł prawny do zamieszkiwanego domu (mieszkania lub lokalu) ma skarżący, np. własność, najem, użyczenie, służebność mieszkania, - przesłanie dokumentu potwierdzającego aktualne dochody skarżącego, np. z emerytury lub renty, przy tym wskazano, że nie trzeba ich przesyłać, jeśli potwierdzą je wyciągi z rachunku bankowego skarżącego, - deklaracji podatkowej skarżącego za rok 2017 r. z potwierdzeniem jej złożenia w Urzędzie Skarbowym, lub zaświadczenia z Urzędu Skarbowego o jego dochodach za rok 2017, - przedłożenie wyciągów z posiadanych przez skarżącego i osób ewentualnie tworzących z nim wspólnie gospodarstwo domowe, rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich 2 miesięcy, to jest maja 2018 r. i kwietnia 2018 r. - zaświadczeń potwierdzających aktualne kłopoty zdrowotne skarżącego np. zaświadczenia lekarskie, karta leczenia szpitalnego, orzeczenie o niepełnosprawności, itp., powodujące potrzebę zakupu leków, rehabilitacji oraz ewentualnie nadesłanie rachunków za leki, leczenie, rehabilitację, itp. - wskazanie, czy skarżący posiada zasoby pieniężne (oszczędności, papiery wartościowe itp.), podając ich wysokość nominalną, - wskazanie, czy skarżący posiada przedmioty wartościowe o wartości powyżej 3000 euro, czyli 12000 zł, Skarżącego pouczono, że niezastosowanie się do wezwania w zakreślonym terminie, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować jego odmową, a termin 7 dni w może na jego prośbę ulec przedłużeniu. W dniu 18 lipca 2018 r. wpłynęło do tut. Sadu pismo skarżącego z prośbą o przedłużenie terminu do wykonania wezwania referendarz sądowego. Na zarządzenie referendarz sądowego skarżącemu przedłużono wnioskowany termin o 14 dni. W dniu 24 sierpnia 2018 r. wpłynęło do Sadu pismo skarżącego z dnia 20 sierpnia 2018 r. wraz z dokumentami ponoszenia kosztów życia i leczenia oraz dochodów. Wskazał w nim, że zamieszkuje z żoną w domu z [...] r. po remoncie, nie posiada oszczędności, ani lokat, podatek gminny wynosi 215 zł, a 54 zł opłata za nieczystości, opłaty za media wynoszą średnio miesięcznie 598 zł. Z nadesłanych paragonów fiskalnych wynika, że w lipcu 2018 r. zapłacił 150 zł za wizytę u okulisty w związku z [...], a na leki w aptece w tym miesiącu wydał ok. 170 zł, w czerwcu 2018 r. wydał z tego tytułu ok. 130 zł, w maju 2018 r. 126,36 zł, a w kwietniu 2018 r. ok. 180 zł. Przesłał także dokumenty prowadzonych wobec niego egzekucji przez Kornika Sądu Rejonowego w [...]. Skarżący nadesłał wyciąg z rachunku bankowego, wspólnego dla niego i małżonki, za okres od 12 maja 2018 r. do 11 czerwca 2018 r. Wynikało niego, że otrzymuje on emeryturę w kwocie 1.426,79 zł. Przesłał także karty informacyjne leczenia ambulatoryjnego i szpitalnego, w tym kartę z dnia 18 grudnia 2017 r. z rozpoznaniem [...], oraz rozpoznaniami [...], [...] z nieokreślonymi powikłaniami, przewlekłej, nieokreślonej [...], [...], [...], [...]. W związku z wyżej opisaną odpowiedzią skarżącego, ponownie wezwano go na zarządzenie referendarz sądowego z dnia 24 sierpnia 2018 r. na podstawie art. 255 P.p.s.a., w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania do złożenia wyjaśnień i dokumentów, tj. - przesłanie dokumentu potwierdzającego aktualne dochody małżonki skarżącego, np. z emerytury lub renty, przy tym wskazano, że nie trzeba ich przesyłać, jeśli potwierdzą je wyciągi z rachunku bankowego, - deklaracji podatkowej małżonki skarżącego za rok 2017 r. z potwierdzeniem jej złożenia w Urzędzie Skarbowym, lub zaświadczenia z Urzędu Skarbowego o jej dochodach za rok 2017, - przedłożenie wyciągów z posiadanych przez skarżącego i jego małżonkę rachunków bankowych z kwietnia 2018 r., wyjaśniono, że został wcześniej przesłany wyciąg z maja i czerwca 2018 r., a wezwanie dotyczyło kwietnia 2018 r. i maja 2018 r. - zaświadczeń potwierdzających aktualne kłopoty zdrowotne skarżącego np. zaświadczenia lekarskie, karta leczenia szpitalnego, orzeczenie o niepełnosprawności, itp., powodujące potrzebę zakupu leków, rehabilitacji oraz ewentualnie nadesłanie rachunków za leki, leczenie, rehabilitację, itp. - wskazanie, czy skarżący posiada zasoby pieniężne (oszczędności, papiery wartościowe itp.), podając ich wysokość nominalną, - wskazanie, czy skarżący posiada przedmioty wartościowe o wartości powyżej 3000 euro, czyli 12000 zł, Skarżącego pouczono, że niezastosowanie się do wezwania w zakreślonym terminie, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować jego odmową, a termin 7 dni w może na jego prośbę ulec przedłużeniu. W dniu 13 września 2018 r. wpłynęła prośba skarżącego o przedłużenie terminu wykonania wezwania, uzasadniona faktem przebywania skarżącego od dnia 31 sierpnia 2018 r. w Szpitalu [...] w [...]. Po sprecyzowania, na wezwanie referendarza sądowego, terminu wnioskowanego przedłużenia, termin ten został skarżącemu pismem z dnia 4 października 2018 r. przedłużony o 14 dni, z zaznaczeniem, że jest termin ostateczny i nie będzie on już podlegał dalszym przedłużeniom. W dniu 25 października 2018 r. skarżący złożył brakujące dokumenty dotyczące przyznania prawa pomocy do akt. Są one następujące: - harmonogram spłaty kredytu przez małżonkę skarżącego K. M., sporządzony w dniu 19 października 2018 r. data zawarcia umowy w dniu 16 października 2017 r. na kwotę 28.450 zł, kwota kapitału do spłaty 26.292,56 zł, rata miesięczna wynosi 411,71 zł, termin spłaty kredytu to rok 2025. - wyciąg z rachunku bankowego K. M. za okres od 1 grudnia 2017 r. do 30 maja 2018 r. - wyciąg z rachunku bankowego wspólnego małżonków za okres od 12 kwietnia 2018 r. do 11 maja 2018 r. - wyciąg z rachunku bankowego K. M. z dnia 4 października 2018 r. dokumentujący przelew kwoty 1.470,11 zł z ZUS z tytułu emerytury. - deklaracja podatkowa PIT-40A, za rok podatkowy 2017 r. K. M. potwierdzająca, że ma ona jedynie dochód tytułu emerytury, - karta informacyjna leczenia szpitalnego skarżącego za okres od 31 sierpnia 2018 r. do 10 września 2018 r. z rozpoznaniem [...], a także podejrzeniem [...], zaburzenia [...], [...], podejrzeniem [...], a ponadto potwierdzająca poprzednio rozpoznane u skarżącego choroby, opisane w karcie leczenia szpitalnego z 18 grudnia 2017 r. Skarżący wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata. Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzekający zważył, co następuje: Zgodnie z art. 244 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sadowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Według art. 245 § 3 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie natomiast z treścią art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. W tym miejscu przychodzi wyjaśnić, że zgodnie z art. 6 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. Kodeks wyborczy (Dz. U. z 2018 r. poz. 754, z późn. zm.) wszelkie pisma oraz postępowanie sądowe jak i administracyjne w sprawach wyborczych są wolne od opłat administracyjnych i kosztów sądowych. Wobec tego skarżący nie musiał i nie będzie musiał ponosić w związku z niniejszą sprawą żadnych kosztów sądowych. Skarżącego mogą zatem obciążać w sprawie jedynie koszty związane z ewentualnym opłaceniem pełnomocnika, o którego ustanowienie aktualnie wniósł, w związku z uzyskanym wyrokiem oddalającym jego skargę, od którego chciałby wnieść skargę kasacyjną. Dochód na członka rodziny w dwuosobowym gospodarstwie domowym skarżącego wynosi obecnie 1.449,18 zł (kwota 2.898,27 zł stanowiąca sumę emerytur skarżącego i jego małżonki podzielona na 2), jest to kwota dochodu obliczona przed poniesieniem przez nich szeregu wykazanych niezbędnych kosztów miesięcznego utrzymania. Do kosztów tych na pewno zaliczyć należy opłaty za media wskazane w kwocie 598 zł, koszty leczenia i leków prawie 200 zł miesięcznie (średnia obliczona z 4 miesięcy na podstawie przedstawionych wyżej opisanych paragonów za leczenie i leki to ok. 195 zł). Odnosząc się do wydatków na media, to wynikają one głównie ze wskazania ich wysokości przez skarżącego, ale mając na uwadze zasady doświadczenia życiowego i wiedzę orzekającego odnośnie przeciętnych kosztów ogrzewania, energii elektrycznej, wody i jej podgrzania, gazu, czy wywozu śmieci (co do tych przesłał rachunek na 54 zł miesięcznie), należy stwierdzić, iż ponoszenia przez rodzinę takich kosztów mediów jest uprawdopodobnione. W ocenie orzekającego do kwoty mediów należy także zaliczyć wykazane przez skarżącego wydatki na telefon, wykazane rachunkiem na kwotę 53,17 zł miesięcznie. Łącznie zatem zsumowane stałe niezbędne wydatki w skali miesiąca wynoszą 798 zł. Po odjęciu ich od dochodu rodziny pozostanie skarżącym na życie ok. 2.100 zł (2.898,27 - odjąć 798 zł), co po podzieleniu przez ilość członków rodziny da dochód na jednego z nich 1.050 zł. Z dochodu tego skarżący i jego małżonka muszą jeszcze ponieść koszty wyżywienia, ubrania, podatek od nieruchomości wynoszący według nadesłanego 215 zł kwartalnie, itp. Biorąc zatem pod uwagę wysokość dochodu na członka rodziny w gospodarstwie domowym skarżącego, oraz jego ciężkie choroby, należy stwierdzić, że poniesienie przez niego dodatkowych kosztów, w tym wypadku adwokata, mogłaby spowodować uszczerbek utrzymania koniecznego dla niego i jego rodziny. Trzeba też wyjaśnić, że skarżący przesłał rachunki za leki i leczenie sprzed wystąpienia u niego [...], co dodatkowo przemawia za faktem, że może on ponosić spore wydatki miesięczne na leki, leczenie, czy obecnie rehabilitację. Ponadto odnosząc się do przesłanych przez skarżącego dokumentów odnośnie zadłużeń z tytułu kredytu bankowego, czy egzekwowanych przez komornika, orzekający nie brał pod uwagę obciążeń z tych tytułów. W przedmiocie tego bowiem, jak należy oceniać kredyt, przy ustalaniu możliwości poniesienia kosztów sądowych przez stronę ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy, wypowiadał się już wielokrotnie Naczelny Sąd Administracyjny w swoich orzeczeniach i poglądy w nich wyrażone należy zdaniem orzekającego jako słuszne podzielić. Ich przykłady to: postanowienie NSA z dnia 16 stycznia 2014 r., sygn. akt I OZ 1/14, Lex nr 1452182, z tezą "Spłata kredytów nie może być okolicznością uzasadniającą zwolnienie od kosztów sądowych. Podejmując bowiem decyzję o ich zaciągnięciu strona musi też liczyć się z koniecznością ich spłaty. Konieczność spłaty zaciągniętych zobowiązań kredytowych nie może mieć priorytetu zapłaty przed ponoszeniem kosztów sądowych."; postanowienie NSA z 9 października 2013 r., sygn. akt I OZ 862/13, Lex nr 1461345, z tezą: "Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Kredyty nie mogą być traktowane priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Wynikające z nich prywatne zobowiązania finansowe nie mogą mieć pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania." Można te poglądy pośrednio odnieść do prowadzonych wobec skarżącego i jego małżonki egzekucji komorniczych, które są po części wynikiem niespłaconych kredytów. Jednakże w ocenie orzekającego nawet nie biorąc pod uwagę obciążeń z powyższych tytułów, a głównie wykazanej, co miesięcznej raty kredytu w kwocie 411,71 zł, którą spłaca małżonka skarżącego, i tak należałby przyjąć, że skarżącego nie stać na poniesienie kosztów pełnomocnika z wyboru bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i jego rodziny. Skarżący i jego małżonka nie mają bowiem wysokich emerytur, oboje są w starszym wieku, a ponadto skarżący jak wykazano jest człowiekiem mocno schorowanym, wymagającym leków, leczenia i rehabilitacji, co w ocenie orzekającego ma negatywny wpływ na sytuację finansową jego rodziny. Referendarz sądowy postanowił, zatem ustanowić dla skarżącego adwokata z urzędu i orzec jak w sentencji. W tym stanie rzeczy, orzeczono, jak na wstępie.