II SA/Op 108/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Violetta Radecka po rozpoznaniu w dniu 8 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosków K. B. i S. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. B. i S. B. na decyzję Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Opolu z dnia 15 grudnia 2016 r., nr [...] w przedmiocie doprowadzenia wykonanych robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. K. B. i S. B. wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, na decyzję Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Opolu z dnia 15 grudnia 2016 r., nr [...]. Na skutek wezwania do uiszczenia solidarnie wpisu od skargi, doręczonego w dniu 18 marca 2017 r. (k-18 akt sądowych), skarżący w dniu 23 marca 2017 r. (data stempla pocztowego) przesłali do tut. Sądu ich wnioski o przyznanie prawa pomocy złożone na odrębnych formularzach. Z treści obydwu formularzy wniosków, które co do treści są tożsame, małżonkowie zwrócili się o zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Uzasadniając żądanie wskazali na niemożność uiszczenia kosztów sądowych z uwagi na złą sytuację finansową, spowodowaną niskimi dochodami. Podali, że ich rodzina, w skład której wchodzą małżonkowie oraz dwójka ich niepełnoletnich dzieci ([...] i [...] lat), utrzymują się jedynie z jednego wynagrodzenia otrzymywanego przez S. B. Wynagrodzenie to jest uzyskiwane z tytułu pracy poza granicami Polski, co wiąże się dodatkowo z wysokimi wydatkami związanymi z kosztami utrzymania za granicą i dojazdu do kraju. Wnioskodawca S. B. musi bowiem wynajmować drugie mieszkanie, opłacając czynsz w wysokości 182 euro miesięcznie, tj. ok. 765 zł. Ponadto, na dojazdy do Polski wydaje ok. 1.000 zł miesięcznie, a oprócz tego rodzina spłaca kredyt w wysokości 506,44 zł. Wykazane łączne wydatki i zobowiązania miesięczne rodziny wynoszą ponad 1.050 zł i składają się na nie wydatki: na spłatę kredytu zaciągnięte na zakup samochodu plus odsetki i opłaty, w sumie do spłaty 36.516,16 zł (spłacono 19 rat po 506,44 zł), opłata za czynsz do Wspólnoty – 175 zł, opłata za gaz – 150 zł, energię elektryczną – 120 zł, za dostawę wody – 88 zł, za przedszkole – 60 zł, opłata TV – 100 zł, za usługi telefoniczne – 160 zł, wydatki na leczenie dzieci – 200 zł. Małżonkowie oświadczyli, że posiadają samochód (współwłaścicielem którego jest także bank) marki [...] o wartości ok. 35.000 zł kupiony z zaciągniętego kredytu, a także mieszkanie o powierzchni [...] m² i wartości ok. 75.000 zł. Nie wykazali innych dodatkowych źródeł dochodu oraz składników majątkowych. Do akt sprawy wnioskodawcy załączyli, w wyniku wezwania referendarza do usunięcia braków wniosków, następujące dokumenty: kopię umowy o pracę wnioskodawcy, kopię wynajmu mieszkania w [...], zaświadczenie potwierdzające fakt zameldowania za granicą, a także kopie odcinków wypłat wynagrodzenia wnioskodawcy za ostatnie trzy miesiące. Ponadto, w aktach znajdują się: rozliczenie podatkowe wnioskodawczyni za 2015 r., wyliczenie miesięcznego czynszu w Polsce, miesięczne rachunki za media lokalowe i ubezpieczenie, harmonogram spłaty kredytu bankowego, wyciągi bankowe z rachunku wnioskodawczyni K. B., kserokopie informacji lekarskich o konieczności leczenia specjalistycznego dzieci wnioskodawców. Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a." zważono, co następuje: w pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że w sprawie każdy ze skarżących, będących jednocześnie małżonkami, złożył na urzędowych formularzach odrębne wnioski o przyznanie prawa pomocy. Z uwagi na okoliczność, że obydwoje skarżący wnieśli o pomoc w tym samym zakresie, tj. o zwolnienie od kosztów sądowych w całości, a ponadto dane i informacje zawarte we wnioskach są tożsame, referendarz uznał o zasadności rozpoznania wniosków, jednym postanowieniem. Wydanie jednego rozstrzygnięcia w sprawie z wniosków o przyznanie prawa pomocy, nie zmieni sytuacji procesowej skarżących, albowiem każdy z nich w przypadku niezadowolenia z treści wydanego postanowienia zachowuje prawo jego zakwestionowania przez wniesienie sprzeciwu. Stosownie do art. 245 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym m.in. tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Strona może ubiegać się o przyznanie prawa pomocy po spełnieniu określonych przesłanek warunkujących przyznanie jej tego prawa. Wśród przesłanek tych wyróżnić należy tzw. przesłanki formalne oraz przesłanki materialne, zawarte w art. 246. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, a zatem wnioskowanym przez skarżących, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, z punktu widzenia treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. należy do obowiązku podmiotu ubiegającego się o przyznanie tego prawa. Użyte w powołanym przepisie określenie "gdy wykaże" oznacza bowiem, że strona powinna przekonać rozpoznających wniosek (sąd bądź referendarza sądowego), że znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej jej poniesienie pełnych kosztów postępowania (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I GZ 147/08 i z dnia 10 lipca 2008 r., sygn. akt II OZ 732/08 – obydwa umieszczone na stronie internetowej NSA: www.gov.pl). Strona powinna zatem należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, a także jeżeli zaistnieje taka potrzeba, przedłożyć na wezwanie wydane w trybie art. 255 P.p.s.a., dodatkowe wyjaśnienia czy dokumenty, potwierdzające wykazywane we wniosku okoliczności. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, strona ta jest zobowiązana złożyć na wezwanie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Podkreślić przy tym należy, że strona posiada w tym zakresie inicjatywę dowodową, a rozpoznający wniosek na podstawie przedstawionych przez nią dowodów, dokonuje oceny czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Powyższe informacje są niezbędne do rzetelnej analizy wniosku o przyznanie prawa pomocy w ramach kryteriów wskazanych w 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., albowiem zasadność wniosku o udzielenie prawa pomocy rozpatrywana jest zarówno pod kątem obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, jak i pod kątem możliwości finansowych strony. Rozpoznający wniosek przede wszystkim dokonuje zatem oceny kosztów utrzymania koniecznego strony w stosunku do jej stanu majątkowego i w stosunku do kosztów sądowych, jakie są wymagane od strony na podstawie przepisów prawa. W rozumieniu tego przepisu prawa, kosztami "koniecznego utrzymania" są natomiast niezbędne wydatki zmierzające do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, głównie mające charakter wydatków okresowych. Do kosztów tych należy więc bezspornie zaliczyć wydatki na żywność, odzież, środki czystości, leczenie, edukację oraz wydatki związane z zaspokojeniem potrzeb mieszkaniowych, czyli koszty stałych opłat z tytułu czynszu, opłat za gaz, energię elektryczną, wodę, wywóz śmieci (por. postanowienie NSA z dnia 13 lutego 2009 r., sygn. akt II OZ 127/09, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie referendarza, skarżący nie wykazali, że spełniają przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy, we wnioskowanym zakresie. Takie stanowisko oparł się na podstawie danych wynikających z samego formularza wniosku i materiału dowodowego zebranego w trybie art. 255 P.p.s.a. Biorąc pod uwagę oświadczenia skarżących, stwierdzić zatem należało, że ich rodzina utrzymuje się jedynie z wynagrodzenia małżonka w wysokości 1.050 euro, tj. 4.416,19 zł (w przeliczeniu na dzień 5 maja 2017 r., podstawa: Tabela kursów walut NBP nr : 87/A/NBP/2017, ogłoszona na stronie internetowej: http://www.nbp.pl). Z tego wynagrodzenia rodzina ponosi wydatki na bieżące utrzymanie mieszkania w Polsce oraz wynajmu mieszkania wnioskodawcy w [...] i koszty jego przejazdu, a także na zakup lekarstw dla dzieci – w wysokości łącznej ok. 2.650 zł. Do dyspozycji rodziny, po odjęciu ww. wydatków pozostaje kwota ok. 1.768,19 zł. Ponadto rodzina ponosi wydatki z tytułu spłaty kredytu na kupno samochodu w wysokości 506,44 zł. Przedstawione okoliczności wskazujące na fakt otrzymywania wynagrodzenia w podanej wysokości oraz ponoszenia wydatków na wynajem mieszkania w [...] i w Polsce, potwierdzają załączone dokumenty. Wątpliwości co sytuacji majątkowej powstają jednakże po lekturze wyciągów bankowych wnioskodawczyni, z których wynika, że po pierwsze małżonkowie posiadają jeszcze inny, dodatkowy rachunek bankowy (wspólny dla obojga), którego wyciągów jednak pomimo wezwania w tym zakresie, nie przedłożono do akt. Po drugie, na rachunek własny wnioskodawczyni (czyli ten, z którego wyciągi znajdują się w aktach sprawy), dokonywano wpłat z innych źródeł niż wynagrodzenie małżonka. Przykładowo, w dniach: 4 kwietnia 2017 r. i 27 lutego 2017 r., dokonano przelewów na konto skarżącej, odpowiednio kwot: 46 zł i 1.000 zł z rachunku małżonków o czym świadczy zapis o kontrahencie, tj.: "B. S. i B. K., [...], [...]-[...] [...] (k-77 i k-79 akt). Ponadto, w dniach: 3 marca 2017 r. i 30 stycznia 2017 r. wpłynęły na konto skarżącej środki z tytułu przelewów, w kwotach odpowiednio: 650 zł i 600 zł, które nie stanowiły wpłaty własnej skarżącej. O ile bowiem uzasadnić można wpłaty dokonywane przez skarżącą osobiście na swój rachunek (w dniach: 14 stycznia 2017 r. – 1.500 zł, 27 lutego 2017 r. – 1.000 zł, 11 lutego 2017 r. – 2.000 zł, 11 marca 2017 r. – 1.900 zł) z uwagi na okoliczność, że mąż otrzymuje wynagrodzenie w walucie obcej, o tyle przelewy z innego tytułu, wskazują na dodatkowe źródło wpływu. Z kolei, odnośnie wykazanych pozostałych kosztów miesięcznych w zakresie spłaty kredytu na zakup samochodu, to stwierdzić trzeba – uwzględniając powyższe ustalenia w zakresie tego, co należy rozumieć za niezbędne koszty utrzymania w świetle art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. - że takie wydatki konsumpcyjne nie mogą być traktowane jako niezbędne, służące do zagwarantowania podstawowych potrzeb członków rodziny skarżących. Jak słusznie podnosi się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, co do zasady sam fakt spłaty zaciągniętych kredytów nie stanowi przesłanki do zwolnienia od kosztów sądowych, czy ustanowienia pełnomocnika z urzędu, a spłata zobowiązań z tytułu tychże kredytów bankowych nie korzysta z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi. Zaciągnięte przez stronę kredyty świadczą bowiem o jej zdolnościach płatniczych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 czerwca 2005 r., sygn. akt II GZ 56/05, nieopubl.). Zadłużenie kredytowe, musiało się przecież wiązać ze wcześniejszą oceną przez bank tzw. zdolności kredytowej wskazującej, czy skarżący będą w stanie spłacać kredyt. Wobec tego, obciążenie finansowe w postaci spłacania zaciągniętych kredytów czy pożyczek jest indywidualną sprawą skarżących i fakt ten nie może skutkować przeniesieniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postępowania sądowego. Strona powinna ponosić koszty postępowania, jeżeli dysponuje stałym miesięcznym dochodem i posiada majątek w postaci ruchomości i nieruchomości (por. postanowienie NSA z dnia 16 września 2014 r., sygn. akt II FZ 1309/14, LEX nr 1507574), a tak jest w przypadku skarżących. Z akt sprawy nie wynika również, aby płynność finansowa małżonków była zagrożona w jakikolwiek sposób, w szczególności roszczeniami wierzycieli (w sprawie nie podniesiono kwestii np. zajęć komorniczych, postępowań egzekucyjnych). Skarżący oświadczyli także, że nie korzystają ze wsparcia pomocy społecznej lub innych osób, a potwierdza to także stosowne zaświadczenie. Z aktualnych wyciągów bankowych, jakie przedłożono do akt, jawi się natomiast równowaga finansowa w postaci zrównoważonego salda miesięcznego w zakresie sumy uznań i sumy obciążeń. Wynika z nich także bieżące regulowanie stanu konta przez dokonywanie wpłat indywidualnych skarżącej i obcych wpływów. Powyższe skutkuje przyjęciem poglądu, że skarżący nie wykazali wystąpienia przesłanek z art. 246 § 1 P.p.s.a., warunkujących udzielenie im pomocy, w jakimkolwiek zakresie. Wobec tego, referendarz sądowy działając na zasadzie art. 258 § 2 pkt 7 w związku z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. odmówił przyznania prawa pomocy skarżącym, co orzekł jak w sentencji.