II SA/Op 117/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Janowska Sędziowie Sędzia WSA Teresa Cisyk – spr. Sędzia WSA Daria Sachanbińska Protokolant Sekretarz sądowy Mariola Krzywda po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 maja 2015 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 19 grudnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku stałego oddala skargę. Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu przez J. K. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 19 grudnia 2014 r., nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Opola z dnia 2 września 2014 r., odmawiającą przyznania skarżącemu pomocy finansowej w formie zasiłku stałego. Wniesienie skargi poprzedziło postępowanie o następującym przebiegu: Wnioskiem z dnia 23 lipca 2014 r. J. K. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Opolu o przyznanie zasiłku stałego i inną pomoc. We wniosku podał, że otrzymuje emeryturę w kwocie 613 zł miesięcznie i nie jest w stanie utrzymać siebie i swojego opiekuna C. C., bez opieki którego nie może funkcjonować, a któremu odmówiono pomocy. W dniu 11 sierpnia 2014 r. przeprowadzono rodzinny wywiad środowiskowy, w trakcie którego ustalono, że wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z C. C. od lipca 2014 r., nie pracuje, jest w wieku poprodukcyjnym, posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności na stałe, prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą, w której w 2013 r. została wykazana strata. Z kolei, C. C. nie pracuje, jest zarejestrowany w urzędzie pracy jako osobna bezrobotna bez prawa do zasiłku, posiada orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności na stałe. Dochodami ww., tj. J. K. i C. C. jest emerytura w wysokości 867,27 zł, z której dokonywane są potrącenia komornicze niealimentacyjne w wysokości 254,19 zł. Wnioskodawca reguluje opłatę za czynsz, a opłata za energię elektryczną za czerwiec 2014 r. wyniosła 54,58 zł. W wyniku rozpatrzenia wniosku, z upoważnienia Prezydenta Miasta Opola – Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Opolu wydał decyzję z dnia 2 września 2014 r., nr [...], którą odmówił przyznania J. K. pomocy finansowej w formie zasiłku stałego. Decyzję tę organ podjął na podstawie art. 7 pkt 1, 4, 5, art. 8 ust. 1 i ust. 3, art. 9, art. 37 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2, ust. 3, art. 110 ust. 7 i 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182, z późn. zm., zwanej także w skrócie: u.p.s.), § 1 pkt 1 lit. a - b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. 2012 r. poz. 823), zwanego dalej rozporządzeniem. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ zrelacjonował stan faktyczny sprawy, wskazując jednocześnie, iż dochód rodziny strony składa się z emerytury w wysokości 867,27 zł. Przywołując treść art. 8 i art. 37 ust. 1 u.p.s. organ stwierdził, że strona nie kwalifikuje się do przyznania pomocy finansowej w formie zasiłku stałego, gdyż jej dochód z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosi 867,27 zł i przekracza kryterium dochodowe na osobę w rodzinie wynoszące 456 zł, stąd nie spełnia przesłanek wynikających z art. 37 ust. 1 pkt 2 tej ustawy. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł J. K. Zarzucił organowi krętactwa, przestępcze manipulowanie, świadome i celowe pognębianie wnioskodawcy poprzez pozbawienie go pomocy. Domagał się uchylenia decyzji (haniebnej, zbrodniczej ...). Akcentował, że jego jedynym źródłem utrzymania jest emerytura w kwocie 614 zł, z której nie sposób przeżyć dwóm osobom, w przypadku, gdy dochody na osobę wynoszą 307 zł. Podał, że przez 25 lat prowadził sklep, który został mu odebrany ze względu na zadłużenie czynszowe. Samorządowe Kolegium Odwoławczego w Opolu decyzją z dnia 19 grudnia 2014 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium opisało w sposób chronologiczny przebieg postępowania w sprawie, które zostało wszczętego na wniosek J. K. Przywołano brzmienie przepisów mających zastosowanie w sprawie, tj. art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 i ust. 3 - 4, art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.s. Przede wszystkim wskazano na przepis art. 37 ust. 1 pkt 2 u.p.s., który stanowi, że zasiłek stały przysługuje: pełnoletniej osobie pozostającej w rodzinie, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Organ odwoławczy stwierdził, że wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z C. C., co zostało potwierdzone w oświadczeniu J. K. z dnia 11 sierpnia 2014 r. oraz w oświadczeniu C. C. z dnia 13 sierpnia 2014 r. Obaj utrzymują się z emerytury J. K. w wysokości 867,27 zł, z której - z powodu egzekucji potrącane są należności w wysokości 254,19 zł, stąd do wypłaty pozostaje kwota 613,08 zł (867,27 zł - 254,19 = 613,08 zł). Przy czym, potrącenia z tytułu prowadzonej egzekucji - na co zwrócił uwagę organ - nie dotyczą świadczeń alimentacyjnych (oświadczenie strony z dnia 28 sierpnia 2014 r.). Organ wyjaśnił, że prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, a takim jest zasiłek stały, warunkuje kryterium dochodowe ustalone w art. 8 ust. 1 u.p.s., które dla rodziny J. K. wynosi 912 zł (456 zł x 2 osoby = 912 zł). Dochód wnioskodawcy, jak podkreślił organ, wynosi 867,27 zł. Jednakże ustawodawca w art. 37 ust. 1 pkt 2 u.p.s. zawarł dodatkowy warunek stanowiąc, iż dochód na osobę w rodzinie nie może przekraczać kryterium dochodowego wynoszącego 456 zł, jak również dochód osoby niezdolnej do pracy nie może przekraczać tego kryterium. Obowiązkiem organu jest zatem porównać do kwoty kryterium na osobę w rodzinie, najpierw kwotę dochodu osoby uprawnionej, a następnie kwotę dochodu na osobę w rodzinie. Dochód osoby uprawnionej stanowi sumę kwot, które ustawa kwalifikuje jako dochody i które są uzyskiwane przez osobę uprawnioną w związku z jej aktywnością lub w związku z realizacją jej interesów prawnych. Spełnienie jednego tylko z nich przez niezdolną do pracy osobę pełnoletnią pozostającą w rodzinie, odpowiednio, tylko w stosunku do dochodu własnego albo tylko w stosunku do dochodu na osobę w rodzinie, powoduje, że prawo do zasiłku stałego nie przysługuje. W świetle powyższego organ stwierdził, że dochód wnioskodawcy - w wysokości 86,27 zł - przekracza kryterium dochodowe wynoszące 456 zł. Tym samym przyjął, że zasadnie organ pierwszej instancji odmówił przyznania J. K. wnioskowanego świadczenia. Odnosząc się do zarzutów odwołania, organ podniósł, że dochód odwołującego ustalono w oparciu o art. 8 ust. 3 u.p.s., zaznaczając, iż wysokość otrzymywanego świadczenia emerytalnego, obliczono bez uwzględnienia potrąceń dokonywanych na skutek prowadzonego postępowania egzekucyjnego, które nie jest prowadzone w celu wyegzekwowania alimentów. Organ wyjaśnił, że z decyzji ZUS z dnia 17 marca 2014 r., nr [...] w sprawie waloryzacji emerytury J. K. wynika, iż świadczenie emerytalne wynosi od 1 marca 2014 r. - 1016,78 zł; od tej kwoty odjęto zaliczkę na podatek dochodowy w wysokości 58 zł oraz składkę na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie 91,51 zł (1016,78 zł - 58 zł - 91,51 zł = 867,27 zł). Z uwagi na to, iż dochód J. K. w czerwcu 2014 r. przekroczył kryterium dochodowe na osobę w rodzinie, brak było podstaw do przyznania stronie zasiłku stałego. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi wniesionej przez J. K. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu. Skarżący wniósł o uchylenie decyzji pierwszej i drugiej instancji oraz o przyznanie przez Sąd zasiłku stałego. W skardze podniesiony został zarzut naruszenia Konstytucji RP, co zdaniem skarżącego spowodowało, iż pomoc społeczna stała się fikcją dla potrzebujących. Akcentował swoją sytuację życiową, która nie została dostrzeżona przez organ, a wydane decyzje są następstwem bezdusznego i biurokratycznego działania organów. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację rozstrzygnięcia zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz 1647), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego i trafność ich wykładni oraz prawidłowość przyjętej procedury. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a., rozstrzygając w granicach danej sprawy sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd dokonuje bowiem oceny zgodności kontrolowanego aktu z przepisami prawa bez względu na zarzuty podniesione w skardze. Przy czym, z uwagi na wnioski skargi od razu wyjaśnić przyjdzie, że sąd administracyjny nie jest uprawniony, ani też władny do zastępowania organów administracji publicznej w rozstrzyganiu spraw administracyjnych, a przy orzekaniu nie uwzględnia zasad współżycia społecznego, ani też nie bierze pod uwagę argumentów natury etycznej, czy ekonomicznej. Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a., uwzględnienie skargi na decyzję administracyjną następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). W przypadku braku wskazanych uchybień, jak również braku przyczyn uzasadniających stwierdzenie nieważności aktu, bądź stwierdzenia wydania go z naruszeniem prawa (art. 145 § 1 pkt 2 i pkt 3 P.p.s.a.), skarga podlega oddaleniu, na podstawie art. 151 P.p.s.a. Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 30 maja 2014 r., nr [...], utrzymująca w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta Opola przez Zastępcę Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Opolu dnia 2 września 2014 r., odmawiającą przyznania skarżącemu pomocy finansowej w formie zasiłku stałego. Przeprowadzona przez Sąd w niniejszej sprawie kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że nie narusza ona przepisów prawa w jakimkolwiek stopniu uzasadniającym uwzględnienie skargi i podjęcie orzeczenia na podstawie art. 145 § 1 P.p.s.a. Sąd nie stwierdził nieprawidłowości zarówno co do ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak i w zakresie zastosowania do niego przepisów prawa materialnego. Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia w rozpoznawanej sprawie stanowiły przepisy przywołanej ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, zwanej dalej w skrócie u.p.s., które regulują zasady i tryb udzielania świadczeń z pomocy społecznej. Przy czym, kontrolowana sprawa dotyczy świadczenia z pomocy społecznej w postaci zasiłku stałego. Dlatego też, w pierwszej kolejności dostrzec trzeba, że istota pomocy społecznej polega na wspieraniu osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienia im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 u.p.s.). Pomoc społeczna jest niewątpliwie instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 u.p.s.). Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 u.p.s.). Z kolei, zgodnie z intencją ustawodawcy, celem pomocy społecznej jest jedynie udzielenie wsparcia, a nie zastąpienie indywidualnych wysiłków w dążeniu do poprawy swej sytuacji bytowej. Taką funkcję spełnia m.in. zasiłek stały, o których mowa w art. 37 ust. 1 u.p.s. Jednakże, co należy podkreślić, iż przepis art. 3 u.p.s. nie dopuszcza możliwości uczynienia z pomocy społecznej stałego źródła dochodów, ani nie pozwala na udzielenie tej pomocy osobom, które dysponują możliwościami samodzielnego przezwyciężenia trudności na jakie napotkały (zob. wyrok NSA z dnia 14 marca 2012 r., sygn. akt I OSK 1795/11, LEX nr 1145072). Przeciwna interpretacja byłaby niedopuszczalna jako całkowicie sprzeczna z intencją ustawodawcy, który pomocy społecznej wyznaczył jedynie funkcję wspierania tych wysiłków, a nie ich zastępowania (tak stwierdził NSA w ww. wyroku). Przechodząc do oceny prawidłowości zaskarżonego rozstrzygnięcia, wskazać przyjdzie, iż zasadnicze znaczenie w niniejszej sprawie ma dyspozycja art. 37 ust. 1 pkt 2 u.p.s. Zgodnie z tym przepisem, zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie pozostającej w rodzinie, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Bezsporną okolicznością w niniejszej sprawie jest fakt, iż skarżący spełnia jedną przesłankę (podmiotową) z art. 37 ust. 1 pkt 2 u.p.s., bowiem jest osobą pełnoletnią pozostającą w rodzinie oraz niezdolną do pracy. Ponadto, mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z opiekunem – C. C. Spór natomiast odnosi się do drugiej przesłanki (przedmiotowej) z tego przepisu, tj. kryterium dochodowego. Przyznanie zasiłku stałego, o którym mowa w art. 37 ust. 1 pkt 2 u.p.s. uzależnione jest od kryterium dochodowego, określonego w art. 8 ust. 2 pkt 2 u.p.s., wynoszącego dla osoby w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 456,00 zł (kryterium dochodowe na osobę). Przedmiotowa kwota wynika z § 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r., poz. 823). Z lektury akt bezsprzecznie wynika, że ww. utrzymują się z emerytury skarżącego w wysokości 867,27 zł. W tym miejscu odnotować należy, że organy - wbrew zarzutom skarżącego - prawidłowo ustaliły i podały wysokość emerytury skarżącego. Świadczenie emerytalne wynosi (od 1 marca 2014 r.) 1016,78 zł, od tej kwoty odjęto zaliczkę na podatek dochodowy w wysokości 58 zł oraz składkę na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie 91,51 zł (1016,78 zł - 58 zł - 91,51 zł = 867,27 zł) Okoliczność tę potwierdza decyzja ZUS z dnia 17 marca 2014 r., nr [...] w sprawie waloryzacji emerytury skarżącego. Ponadto, właściwie organy obu instancji zwróciły uwagę na okoliczność, że ustawodawca w art. 37 ust. 1 pkt 2 u.p.s. zawarł szczególny warunek stanowiąc, iż dochód na osobę w rodzinie nie może przekraczać kryterium dochodowego wynoszącego 456 zł, jak również dochód osoby niezdolnej do pracy nie może przekraczać tego kryterium. Sformułowanie zawarte w art. 37 ust. 1 pkt 2 u.p.s. "jak również" powoduje, że organ badający możliwość przyznania zasiłku stałego nie jest uprawniony do dodawania dochodów (osoby uprawnionej i dochodu na osobę w jej rodzinie), ale ma obowiązek kolejno porównywać do kwoty kryterium na osobę w rodzinie, najpierw kwotę dochodu osoby uprawnionej, a następnie kwotę dochodu na osobę w rodzinie. Dochód osoby uprawnionej stanowi sumę kwot, które ustawa kwalifikuje jako dochody i które są uzyskiwane przez osobę uprawnioną w związku z jej aktywnością lub w związku z realizacją jej interesów prawnych. Spełnienie jednego tylko z nich przez niezdolną do pracy osobę pełnoletnią pozostającą w rodzinie, odpowiednio, tylko w stosunku do dochodu własnego albo tylko w stosunku do dochodu na osobę w rodzinie, powoduje, że prawo do zasiłku stałego nie przysługuje (zob. Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz. W. Maciejko, P. Zaborniak, Wydanie-LexisNexis). W świetle art. 37 ust.1 pkt 2 u.p.s., trafnie organy uznały, iż w przedmiotowej sprawie dochód skarżącego - w wysokości 867,27 zł - przekracza kryterium dochodowe dla osoby w rodzinie (tj. 456 zł) i pomimo, iż spełnia on drugi wymóg, tj. dochód na osobę w rodzinie jest niższy od kryterium dochodowego, to zasiłek stały skarżącemu nie przysługuje, gdyż kryterium dochodowe zastało przekroczone u samego wnioskodawcy. W przypadku osób pozostających w rodzinie (art. 37 ust. 1 pkt 2 u.p.s.) dochód osoby uprawnionej oraz dochód na osobę w rodzinie musi być niższy od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Gdyby zatem jedynym źródłem utrzymania rodziny było świadczenie osoby uprawnionej do zasiłku stałego, którego wartość jest co najmniej równa kwocie 456 zł, to osoba taka nie otrzyma przedmiotowego świadczenia, pomimo że spełnione jest kryterium dochodowe na osobę w rodzinie (zob. Iwona Sierpowska, Pomoc społeczna. Komentarz. LEX 2014, komentarz do art. 37). W realiach niniejszej sprawy, w ocenie Sądu, organy prawidłowo uznały, że dochód skarżącego przekroczył kryterium dochodowe na osobę w rodzinie, a zatem brak było podstaw do przyznania mu zasiłku stałego. Jednocześnie podnieść należy, że nie zostały również naruszone przepisy prawa procesowego. Stosownie do treści art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. organy podjęły wszelkie niezbędne czynności mające na celu zebranie całego materiału dowodowego w niniejszej sprawie i dokonały jego rzetelnej oceny. Ocena ta nie nosi cech dowolności. Decyzja odpowiada również wymogom z art. 107 § 3 K.p.a., wskazano uzasadnienie faktyczne i prawne. W szczególności uzasadniono stanowisko organu, wyjaśniono podstawy prawne decyzji z przytoczeniem przepisów. Mając na uwadze powyższe Sąd stwierdził, że pomimo, iż wynik przeprowadzonego postępowania jest niezgodny z oczekiwaniami skarżącego, nie może to oznaczać, że zaskarżona decyzja narusza prawo. Jak słusznie podniósł organ odwoławczy, decyzje w przedmiocie zasiłku stałego mają charakter związany, co oznacza, że sposób rozstrzygnięcia sprawy (przyznanie świadczenia, a także jego wysokość) nie został pozostawiony uznaniu organu pomocy społecznej, ale jest ściśle determinowany przepisami prawa. Wbrew zatem temu co sądzi skarżący, nieprzyznanie świadczenia pieniężnego w postaci zasiłku stałego nie świadczy o niewywiązywaniu się przez organ pomocowy z obowiązków określonych ustawą o pomocy społecznej. Z tych względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 P.p.s.a. skargę oddalił.